بر اساس گزارش خبرگزاری مهر و طبق یافته‌های طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوار که به‌وسیله مرکز آمار ایران منتشر گردیده است، در سال ۱۴۰۴، متوسط هزینه خالص سالانه برای یک خانوار در مناطق شهری برابر با ۳۹۲ میلیون تومان و برای خانوارهای روستایی ۲۲۰ میلیون تومان برآورد شده است.

استان تهران با رقم ۷ میلیارد و ۲۱۰ میلیون و ۱۵ هزار ریال، بیشترین درآمد متوسط سالانه یک خانوار شهری را به خود اختصاص داده، در حالی که استان سیستان و بلوچستان با ۲ میلیارد و ۸۳۴ میلیون و ۶۱۲ هزار ریال، کمترین میزان را دارد.

این طرح آمارگیری که قدمتی بیش از ۵۰ سال دارد، یکی از اصلی‌ترین پروژه‌های آماری مرکز آمار ایران به شمار می‌آید و هدف آن برآورد متوسط هزینه‌ها و درآمد یک خانواده در مناطق شهری و روستایی به همراه تفکیک در سطح کشور و استان‌ها است. در سال ۱۴۰۴، تعداد ۱۸ هزار و ۷۶۸ خانوار در مناطق شهری و ۱۷ هزار و ۸۵۶ خانوار در نقاط روستایی در این طرح به آمارگیری پرداختند.

افزایش ۴۵.۴ درصدی هزینه خانوارهای شهری

تحلیل نتایج این طرح در سال ۱۴۰۴ در مناطق شهری و روستایی نمایانگر آن است که متوسط هزینه کل خالص سالانه یک خانوار شهری به ۳ میلیارد و ۹۱۹ میلیون و ۴۲۷ هزار ریال رسیده که این بالا رفتن نسبت به سال گذشته، افزایشی معادل ۴۵.۴ درصد را نشان می‌دهد.

در این میان، یک میلیارد و ۱۰۸ میلیون و ۱۶۵ هزار ریال از مجموع هزینه سالانه خانوارهای شهری، معادل ۲۸.۳ درصد به هزینه‌های خوراکی و دخانی اختصاص یافته و ۲ میلیارد و ۸۱۱ میلیون و ۲۶۲ هزار ریال، معادل ۷۱.۷ درصد نیز به هزینه‌های غیرخوراکی مربوط می‌شود.

در دسته هزینه‌های خوراکی و دخانی، بیشترین مقدار به هزینه گوشت تعلق دارد که سهم ۲۲.۹ درصدی را شامل می‌شود، در حالی که در هزینه‌های غیرخوراکی، مسکن، سوخت و روشنایی با سهم ۵۸.۱ درصدی در صدر قرار دارند.

متوسط درآمد اعلام شده سالانه یک خانوار شهری نیز ۴ میلیارد و ۸۴۶ میلیون و ۱۰۵ هزار ریال است که نسبت به سال گذشته، رشد ۴۱.۲ درصدی را تجربه کرده است. بنابراین، در سال ۱۴۰۴، نرخ افزایش متوسط درآمد سالانه خانوارهای شهری کمتر از نرخ رشد متوسط هزینه کل سالانه بوده است.

بررسی منابع احتمالی درآمد خانوارهای شهری نشان می‌دهد که ۳۰.۲ درصد از درآمدشان از مشاغل حقوق‌بگیری، ۱۵.۹ درصد از مشاغل آزاد کشاورزی و غیرکشاورزی و ۵۳.۹ درصد از دیگر منابع غیرشغلی به‌دست می‌آید.

تحول در استفاده از لوازم اصلی زندگی

مقایسه درصد خانوارهای شهری که از لوازم اساسی زندگی در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ استفاده کرده‌اند نشان می‌دهد که سهم افرادی که از تلویزیون رنگی استفاده می‌کنند از ۹۷.۳ به ۹۷.۴ درصد، جاروبرقی از ۹۲.۶ به ۹۳.۷ درصد، ماشین لباسشویی از ۸۹.۶ به ۹۱.۲ درصد، یخچال‌فریزر از ۶۹.۳ به ۷۱.۵ درصد و اتومبیل خصوصی از ۵۴.۹ به ۵۷ درصد افزایش یافته است.

در مقابل، سهم خانوارهایی که از مایکروویو و فرهای هالوژن‌دار استفاده می‌کنند از ۱۶.۱ به ۱۵.۲ درصد کاهش یافته است، همچنین سهم خانوارهایی که دارای ماشین ظرفشویی هستند در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ ثابت مانده و ۹.۶ درصد بوده است.

در سال ۱۴۰۴، گاز طبیعی (شبکه عمومی) به عنوان عمده‌ترین نوع سوخت مصرفی برای گرمایش در ۹۵.۸ درصد از خانوارهای شهری مورد استفاده قرار گرفته است.

هزینه و درآمد خانوارهای روستایی

متوسط هزینه کل خالص سالانه یک خانوار روستایی در سال ۱۴۰۴ برابر با ۲ میلیارد و ۲۰۳ میلیون و ۷۳۸ هزار ریال بوده که نشان‌دهنده افزایش ۵۲.۳ درصدی نسبت به سال قبل است.

از کل هزینه سالانه خانوارهای روستایی، ۹۱۸ میلیون و ۴۶۸ هزار ریال معادل ۴۱.۷ درصد به هزینه‌های خوراکی و دخانی اختصاص دارد و یک میلیارد و ۲۸۵ میلیون و ۲۷۰ هزار ریال معادل ۵۸.۳ درصد مربوط به هزینه‌های غیرخوراکی است.

در میان هزینه‌های خوراکی و دخانی، گوشت با سهم ۲۱.۳ درصدی بیشترین سهم را دارد و در هزینه‌های غیرخوراکی، مسکن، سوخت و روشنایی با سهم ۳۸.۴ درصدی در صدر قرار می‌گیرد.

متوسط درآمد اعلام‌شده سالانه یک خانوار روستایی نیز ۲ میلیارد و ۹۷۱ میلیون و ۷۴ هزار ریال است که نسبت به سال گذشته با ۴۷.۵ درصد افزایش روبرو شده است. به این ترتیب، در سال ۱۴۰۴ رشد درآمد متوسط سالانه خانوارهای روستایی نیز کمتر از رشد متوسط هزینه کل سالانه بوده است.

تحلیل منابع درآمد خانوارهای روستایی نشان می‌دهد که ۳۰.۷ درصد درآمد آنها از مشاغل مزد و حقوق‌بگیری، ۲۹.۱ درصد از مشاغل آزاد در حوزه کشاورزی و غیرکشاورزی و ۴۰.۲ درصد نیز از دیگر منابع غیرشغلی تامین می‌شود.

وضعیت لوازم عمده زندگی در خانوارهای روستایی

مقایسه استفاده از لوازم ضروری زندگی توسط خانوارهای روستایی در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که سهم خانوارهای استفاده‌کننده از اجاق گاز از ۹۸.۶ به ۹۸ درصد کاهش یافته است.

در مقابل، سهم خانوارهای دارای جاروبرقی از ۷۴.۵ به ۷۵.۱ درصد، ماشین لباسشویی از ۶۵.۸ به ۶۷.۴ درصد، یخچال‌فریزر از ۵۹.۸ به ۶۱.۶ درصد و اتومبیل شخصی نیز از ۳۸.۸ به ۴۱ درصد افزایش یافته است.

سهم خانوارهایی که از مایکروویو و فرهای هالوژن‌دار استفاده می‌کنند نیز از ۳.۱ به ۲.۷ درصد کاهش یافته، در حالی که سهم خانوارهای دارای ماشین ظرفشویی از ۰.۷ به ۰.۹ درصد ارتقاء یافته است. همچنین، سهم خانوارهای обладدار تلویزیون رنگی در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ ثابت مانده و به ۹۵.۳ درصد رسیده است.

در سال ۱۴۰۴، گاز طبیعی (شبکه عمومی) به عنوان مواد سوخت اصلی برای گرمایش در ۸۳.۲ درصد از خانوارهای روستایی مصرف شده و ۶.۴ درصد از خانوارها نیز از نفت سفید بهره‌برداری کرده‌اند.

هزینه و درآمد خانوارها به تفکیک استان

بررسی متوسط هزینه کل سالانه خانوارهای شهری نشان می‌دهد که استان تهران با ۵ میلیارد و ۷۷۵ میلیون و ۹۱۳ هزار ریال بالاترین و استان سمنان با ۲ میلیارد و ۲۲۹ میلیون و ۶۷۰ هزار ریال کمترین هزینه را در سال ۱۴۰۴ داشته‌اند.

علاوه بر این، استان تهران با ۷ میلیارد و ۲۱۰ میلیون و ۱۵ هزار ریال، رکورددار بالاترین متوسط درآمد سالانه خانوارهای شهری بوده و در مقابل، استان سیستان و بلوچستان با ۲ میلیارد و ۸۳۴ میلیون و ۶۱۲ هزار ریال، کمترین متوسط درآمد سالانه را به خود اختصاص داده است.

در بخش روستایی، استان بوشهر با ۳ میلیارد و ۳۹۵ میلیون و ۸۸۲ هزار ریال بالاترین و استان سیستان و بلوچستان با یک میلیارد و ۲۲۰ میلیون و ۸۱۱ هزار ریال کمترین متوسط هزینه کل سالانه یک خانوار روستایی را داشته است.

در خصوص متوسط درآمد سالانه، استان مازندران با ۴ میلیارد و ۶۹۲ میلیون و ۶۲۵ هزار ریال بالاترین و استان سیستان و بلوچستان با یک میلیارد و ۴۳۸ میلیون و ۳۰۵ هزار ریال پایین‌ترین متوسط درآمد سالانه یک خانوار روستایی را به خود اختصاص داده است.

لازم به ذکر است که نتایج این طرح به‌زودی در درگاه ملی آمار به آدرس www.amar.org.ir منتشر خواهد شد.