بر اساس گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، اختاپوس‌ها به‌خاطر قابلیت‌های حل مسئله، یادگیری و سازگاری با محیط، به‌عنوان یکی از هوشمندترین بی‌مهرگان شناخته می‌شوند. مطالعه‌ای جدید نشان داده که این موجودات توانایی دارند تا از آینه به‌عنوان ابزاری برای درک موقعیت یک هدف پنهان استفاده کنند؛ قابلیتی که نگاهی نو به شناخت فضایی در بین حیوانات معرفی می‌کند.
این تحقیق روی سه اختاپوس کالیفرنیایی با نام علمی «Octopus bimaculoides» انجام شده است و نتایج آن در نشریه «Current Biology» منتشر گردید. هدف اصلی محققان بررسی این نکته بود که آیا اختاپوس‌ها می‌توانند ارتباط بین تصویر منعکس‌شده در آینه و وضعیت واقعی یک شیء را درک کنند یا خیر.
اختاپوس‌ها چگونه از آینه بهره بردند؟
در مرحله اول، پژوهشگران به اختاپوس‌ها عادت دادند تا با حضور آینه در مخزن سازگار شوند. این گام از اهمیت بالایی برخوردار بود، چون حیوان باید می‌آموخت که تصویر مقابل تهدیدی یا رقیبی محسوب نمی‌شود.
پس از این مرحله، محققان یک خرچنگ زنده درون محفظه‌ای شیشه‌ای قرار دادند به‌گونه‌ای که اختاپوس تنها قادر بود آن را از طریق بازتاب آینه مشاهده کند. در ابتدا، حیوان به سمت تصویر در آینه نزدیک می‌شد، اما پس از چندین بار تلاش، توانست یاد بگیرد که به‌جای دنبال کردن تصویر، موقعیت واقعی طعمه را از طریق تصویر شناسایی کند و به سمت آن حرکت نماید.
در مرحله اصلی آزمایش، پژوهشگران به‌منظور جلوگیری از تأثیر حس بویایی و چشایی اختاپوس، به‌جای خرچنگ واقعی از تصویر مجازی یک خرچنگ بهره گرفتند. این تصویر در سمتی از مخزن قرار می‌گرفت که مستقیماً قابل مشاهده نبود و تنها از طریق بازتاب آینه به نمایش درمی‌آمد. اختاپوس برای دستیابی به پاداش باید پس از مشاهده تصویر، جهت خود را تغییر داده و به محل واقعی تحریک‌کننده برود.
دقت اختاپوس‌ها به حدود ۷۳ درصد رسید
یافته‌ها نشان داد که اختاپوس‌ها در حدود ۷۳ درصد از موارد، سمت صحیح را انتخاب کردند؛ رقمی که نشان‌دهنده این است که رفتارشان جواب تصادفی به تصویر آینه نبوده است. پژوهشگران همچنین متوجه شدند که اختاپوس‌ها در طول آزمایش‌ها سریع‌تر به هدف می‌رسیدند.
نکته جالب این است که در حدود ۵۹ درصد از موفقیت‌ها، اختاپوس‌ها برای دستیابی به هدف از مسیر عادی استفاده نکردند و از روی دیواره محفظه بالا رفتند تا به سمت هدف سریع‌تر برسند. این رفتار نشان‌دهنده این است که آنها تنها یک واکنش ساده به تصویر آینه نداشته و قادر بودند مسیر حرکت خود را با توجه به ساختار محیط تغییر دهند.
آیا اختاپوس‌ها نقشه ذهنی دارند؟
پژوهشگران بر این باورند که این یافته می‌تواند با قابلیت‌های شناخت فضایی در اختاپوس‌ها مرتبط باشد. «پیتر تسه»، یکی از محققان این مطالعه، احتمال داده که اختاپوس‌ها توانایی داشتن نوعی بازنمایی درونی از فضای اطراف خود را دارند؛ با این حال، خود محققان تأکید نمودند که برای اثبات وجود چنین «نقشه ذهنی» نیاز به مطالعات بیشتری حس می‌شود.
این مسأله از آن جهت حائز اهمیت است که مسیر تکاملی اختاپوس‌ها و انسان‌ها به‌طرزی قابل توجه، متفاوت بوده است. پژوهشگران این شباهت در توانایی‌های حل مسئله را نشانه‌ای از تکامل همگرا می‌دانند؛ بدین معنا که گونه‌های کاملاً متفاوت ممکن است در واکنش به نیازهای مشابه، به توانایی‌های شناختی مشابهی دست یابند.
استفاده از آینه به‌معنای خودشناسی نیست
از نکات مهم این پژوهش این است که نمی‌توان توانایی استفاده از آینه را به‌عنوان نشانه‌ای از خودشناسی در نظر گرفت. در این مطالعه، پژوهشگران بررسی نکردند که آیا اختاپوس تصویر خود را می‌شناسد یا نه؛ بلکه تمرکز آنها بر توانایی حیوان در کاربرد بازتاب آینه برای شناسایی یک هدف پنهان بود.
به گفته محققان، این آزمایش می‌تواند زمینۀ مناسبی برای تحقیقات آینده درباره ارتباط میان آینه، یادگیری، توانایی‌های شناختی فضایی و هوش اختاپوس‌ها را فراهم کند. مطالعه منتشرشده در نشریه «Current Biology» در حقیقت نخستین شواهدی است که نشان می‌دهد یک بی‌مهره می‌تواند از بازتاب آینه برای مکان‌یابی هدفی خارج از میدان دید استفاده کند.
این تحقیق نمای متفاوتی از هوش اختاپوس را به تصویر می‌کشد: موجودی که از نظر تکاملی فاصله قابل توجهی با انسان دارد، اما می‌تواند از طریق یادگیری رابطه میان بازتاب و موقعیت واقعی یک هدف، از آینه برای حل مسائل فضایی بهره‌برداری کند. با این حال، برای نتیجه‌گیری در مورد وجود «نقشه ذهنی» یا تبیین دقیق هوش این جانوران، همچنان نیاز به تحقیقات بیشتری احساس می‌شود.
منبع: popsci
۲۲۷۲۲۷
نظرات کاربران