یافتن هزاران ظرف سفالی نفیس ۲٬۱۰۰ ساله در یک کشتی باستانی غرق‌شده

به گزارش هریتیج دیلی، باستان‌شناسان به‌تازگی در سواحل مدیترانه ترکیه موفق به یافتن هزاران ظرف سفالی از باقی‌مانده یک کشتی تجاری ۲۱۰۰ ساله شده‌اند. این محموله شامل ۱۲۲ نوع متفاوت از بشقاب، کاسه و سینی است که رازهای جدیدی را درباره تجارت کالاهای لوکس در دنیای باستان مدیترانه فاش می‌کند.

این کشتی در نزدیکی آدراسان در استان آنتالیا واقع شده و کاوش‌های زیر آبی در این منطقه از سال ۲۰۲۵ آغاز گردیده است. باستان‌شناسان در این مدت هزاران قطعه سفالی را از بستر دریا بیرون آورده‌اند که اکثریت آن‌ها ظروف مورد استفاده در پذیرایی هستند.

تحقیقات اولیه نشان می‌دهد که عمده محموله در شهر باستانی روسوس (Rhosus) تولید شده که با آرسوز امروزی در استان هاتای ترکیه تطابق دارد.

ظروف کشف‌شده دارای تنوع گسترده‌ای هستند. در میان آن‌ها می‌توان به ظرف‌هایی که برای سرو آجیل، کاسه‌های سوپ، بشقاب‌های ماهی و همچنین سینی‌های متنوع اشاره کرد.

این ظروف در جامعه روم به عنوان کالاهای ارزشمند و پرطرفدار شناخته می‌شدند و در شبکه‌های تجاری گسترده‌ای در سراسر مدیترانه مبادله می‌شدند. تنوع غنی محموله نشان می‌دهد که این کشتی تنها مقدار محدودی از یک نوع ظرف را جابه‌جا نمی‌کرد، بلکه مجموعه‌ای کامل از ظروف پذیرایی را به مقاصد متفاوت منتقل می‌کرد.

مهمت نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، بیان کرده که کشف ۱۲۲ نوع و اندازه مختلف بشقاب‌ها، کاسه‌ها و سینی‌ها تصویری واضح از فرهنگ پذیرایی لوکس در آن زمان را به نمایش می‌گذارد.

باستان‌شناسان همچنین آمفوراهایی را کشف کرده‌اند که به‌طور احتمالی در چند جزیره در دریای اژه ساخته شده‌اند. این مسأله به وضوح نشان می‌دهد که محموله کشتی از یک مرکز تولید خاص نبود و مجموعه‌ای از کالاهای مختلف از نقاط گوناگون را شامل می‌شد.

روسوس در دوران باستان یکی از مراکز ساحلی کلیدی در منطقه کیلیکیه به شمار می‌رفت و از طریق شبکه‌های دریایی وسیع با مناطق مختلف شرق مدیترانه مرتبط بود.

شهرت ظروف این شهر تنها به یافته‌های باستان‌شناسی محدود نمی‌شود، بلکه منابع مکتوب از دوران روم نیز نشان از محبوبیت و ارزش بالای ظروف تولیدی روسوس در میان مصرف‌کنندگان دارد.

مارکوس تولیوس سیسرو، سیاستمدار و سخنران معروف روم، در سال ۵۰ پیش از میلاد در نامه‌ای به دوستش تیتوس پومپونیوس آتیکوس به ظروف تولیدی در روسوس اشاره کرده است. بر اساس اطلاعات وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه، سیسرو در این نامه به سفارش ظروفی از این شهر برای آتیکوس اشاره کرده است.

این ذکر تاریخی به روشنی نشان می‌دهد که ظروف تولیدی این منطقه در دنیای روم شناخته‌شده و معتبر بوده‌اند. حالا با کشف این محموله بزرگ از ظروف در کشتی آدراسان، شواهد باستان‌شناسی مفیدی درباره جابه‌جایی آن‌ها در مدیترانه در سده اول پیش از میلاد فراهم آمده است.

یکی از نکات جالب توجه این کشف، وضعیت حفاظتی فوق‌العاده بسیاری از ظروف است. بخش زیادی از قطعات سفالی علی‌رغم حدود ۲۱۰۰ سال گذشته، در شرایطی بی‌نظیر باقیمانده‌اند.

به نظر می‌رسد دلیل این محافظت به روش بسته‌بندی محموله قبل از حرکت کشتی مربوط باشد. ظروف در جعبه‌های چوبی جایگذاری شده و بین آنها خاک رس ریخته شده بود تا از آسیب و شکستگی در طول سفر جلوگیری شود.

پس از غرق شدن کشتی، این لایه محافظ به‌نوعی به عنوان ضربه‌گیر عمل کرده و بسیاری از ظروف را در برابر آسیب محافظت کرده است. بنابراین، باستان‌شناسان هم‌اکنون قادرند مجموعه‌ای عظیم از ظروف را در شرایطی مشاهده کنند که جزئیات شکل، اندازه و کاربری آن‌ها به‌خوبی قابل تشخیص است.

وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه اعلام کرده است که این یافته‌ها علاوه بر نمایاندن مهارت تولیدکنندگان آناتولی، اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخ تجارت در مدیترانه را نیز به ارمغان می‌آورند.

یکی دیگر از نکات مهم در این کشتی، سکه‌هایی از انطاکیه متعلق به سده اول پیش از میلاد است که به باستان‌شناسان کمک کرده‌اند تا زمان تقریبی آخرین سفر کشتی را تعیین کنند.

مجموع شواهد حاکی از آن است که کشتی جزئی از یک شبکه تجاری دریایی وسیع بوده که انطاکیه و سواحل آناتولی را به دریای اژه، یونان و ایتالیا متصل می‌کرد.

پژوهشگران بر این باورند که کشتی سفر خود را از روسوس آغاز کرده و برای حمل محموله ظروف به سمت رم حرکت کرده است. اما متأسفانه، در مسیر با توفانی مواجه شد و احتمالاً پس از برخورد با بخش کم‌عمق بستر دریا در نزدیکی آدراسان غرق گردید.

محموله کشتی در همان مکان باقی مانده و حدود ۲۱۰۰ سال به زیر آب مدفون بود تا اینکه در سال‌های اخیر کاوش‌های باستان‌شناسی دوباره آن را نمایان ساخت.

بقایای کشتی در عمق بین ۴۲ تا ۵۵ متر زیر آب قرار دارد و تیم باستان‌شناسی به کاوش و بررسی این محوطه ادامه می‌دهد. همچنین آنها برای کاوش و بررسی دقیق‌تر، از تجهیزات رباتیک بهره می‌برند.

پژوهشگران امیدوارند که ادامه کاوش‌ها اطلاعات بیشتری درباره مسیرهای کشتیرانی در مدیترانه، شبکه‌های تجاری باستان و روش‌های انتقال کالاهای لوکس در دنیای روم فراهم آورد.

محموله کشف‌شده همچنین گواهی بر این مطلب است که تجارت دریایی در سده اول پیش از میلاد به‌شدت گسترش یافته و به مراکز تولید متعدد وابسته بوده است؛ کالاهایی که در شهرهایی چون روسوس تولید می‌شدند، قادر بودند پس از عبور از صدها کیلومتر مسیر دریایی به بازارهای دوردست برسند.

کاوش در این کشتی غرق‌شده هنوز به پایان نرسیده و باستان‌شناسان در انتظارند تا با بررسی بخش‌های دیگر این محوطه، اطلاعات تازه‌ای درباره کشتی، خدمه، مسیر سفر و شبکه تجاری وسیعی که متوجه این محموله بوده، کشف نمایند.