لزوم اصلاح سیاست‌های گردشگری / تعطیلی مراکز خدمات مسافرتی به خاطر تحریم‌های هوایی

باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - محسن قادری، که به عنوان عضو انجمن دفاتر خدمات مسافرتی و هواپیمایی فعالیت می‌کند، در یک نشست خبری به تبیین وضعیت فعلی صنعت گردشگری کشور پرداخت. او اظهار داشت که این حوزه بیش از دیگر بخش‌های اقتصادی به ثبات و روابط بین‌المللی وابسته است و هرگونه اختلالی در زمینه پروازها، دریافت روادید، نقل‌وانتقال مالی و مناسبات بین‌المللی مستقیماً بر این صنعت تأثیرگذار خواهد بود.
وی در ادامه توضیح داد که مشکلات اخیر، به‌ویژه با افزایش نوسانات اقتصادی و کاهش توانایی خرید خانوارها، باعث شده سفر برای تعداد زیادی از خانواده‌ها به یکی از اقلام نخستین قابل حذف از سبد هزینه‌ها تبدیل شود.
قادری همچنین افزود که در چنین شرایطی، بنگاه‌های گردشگری نمی‌توانند با همان رویکردهای سنتی گذشته به حیات خود ادامه دهند و برای بقا باید شناخت عمیق‌تری از بازار پیدا کنند، خدمات خود را گسترش دهند و به سمت ایجاد زنجیره‌ای از خدمات متصل حرکت کنند.
گردشگری بایستی از فروش صرف سفر به خلق ارزش رویکرد داشته باشد
این عضو انجمن دفاتر خدمات مسافرتی و هواپیمایی بر ضرورت تحول نگرش به صنعت گردشگری تأکید کرد و گفت: گردشگری نباید به‌تنهایی به فروش بلیت و تور محدود گردد، بلکه باید به‌عنوان یک زنجیره اقتصادی شامل آموزش، حمل‌ونقل، اقامت و خدمات تجاری و فرهنگی مدنظر قرار گیرد.
او با اشاره به تجربیات فعالیت بخش خصوصی در این زمینه، بیان داشت: نهادهای فعال در حوزه گردشگری باید بیشتر از مدل‌های سنتی آژانس‌های مسافرتی فاصله بگیرند و به سمت ساخت یک اکوسیستم گردشگری گام بردارند؛ بدین معنی که آموزش نیروی انسانی، خدمات سفر، اقامت، گردشگری تجاری، فعالیت‌های فرهنگی و کاریابی بین‌المللی به‌صورت یکپارچه با هم ترکیب شوند.
قادری افزود: آگاهی از جامعه و رفتار مصرف‌کننده، نیازسنجی بازار و سرمایه‌گذاری مداوم بر روی نیروی انسانی از ضرورت‌های توسعه صنعت گردشگری به شمار می‌آید، زیرا بدون وجود نیروی انسانی متخصص، انتظار رقابت این صنعت در بازارهای منطقه‌ای و جهانی دور از دسترس خواهد بود.
گردشگری تخصصی پتانسیل بیشتری برای درآمدزایی دارد
وی یکی از تغییرات حائز اهمیت در بازار گردشگری را حرکت قسمتی از تقاضا به سمت سفرهای تخصصی عنوان کرد و گفت: گردشگری تجاری، نمایشگاهی، همایش‌ها و گردشگری سلامت و طبیعت‌گردی از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند ارزآوری بیشتری به اقتصاد کشور بیفزایند.
عضو انجمن گردشگری با اشاره به حوزه MICE که شامل جلسات، مشوق‌ها، کنفرانس‌ها و نمایشگاه‌ها می‌باشد، خاطرنشان کرد: گردشگر لزوماً فردی نیست که تنها به منظور تفریحات سفر کند، بلکه اشخاصی چون تجار، پزشکان، پژوهشگران و شرکت‌کنندگان در کنفرانس‌ها و نمایشگاه‌ها نیز بخشی از بازار گردشگری را تشکیل می‌دهند و سفر این افراد می‌تواند تقاضا برای هتل‌ها، وسایل حمل‌ونقل، رستوران‌ها، مراکز نمایشگاهی و سایر خدمات ایجاد کند.
گردشگری سلامت؛ پتانسیل کم‌توجهی برای جذب گردشگران خارجی
قادری گردشگری سلامت را یکی از ظرفیت‌های اصلی کشور برای جذب گردشگران خارجی به شمار آورد و گفت: ایران از نظر برخورداری از پزشکان متخصص و مراکز درمانی، پتانسیل بالایی دارد و هزینه‌های درمان در این کشور نسبت به کشورهای همسایه نیز رقابتی است.
وی ادامه داد: برای بهره‌مندی از این ظرفیت، لازم است یک زنجیره حرفه‌ای بین نظام سلامت و صنعت گردشگری برقرار گردد؛ از بازاریابی و اعتبارسنجی مراکز درمانی تا صدور روادید، انتقال بیماران، مترجم، اقامت بیماران و همراهان و خدمات پس از درمان.
او تأکید کرد که صرف وجود پزشک و بیمارستان کافی نیست و به‌منظور تبدیل مزیت پزشکی به درآمد گردشگری، باید تجهیزات و خدمات لازم در یک زنجیره منظم و هماهنگ ارائه گردد.
نیاز به توجه جدی به بازار کشورهای همسایه
قادری با اشاره به اهمیت بازار کشورهای همسایه تأکید کرد که در شرایطی که سفر به مقاصد دورتر با مشکلات بیشتری مواجه شده است، باید بازارهای همسایه و منطقه با دقت بیشتری پیگیری شوند.
او افزود: کشورهای عراق، عمان، افغانستان و اقلیم کردستان عراق از بازارهایی هستند که می‌توانند مورد توجه در زمینه سفر، تجارت، گردشگری سلامت و تعاملات اقتصادی قرار گیرند.
وی بیان کرد: نزدیکی جغرافیایی، اشتراکات فرهنگی و پتانسیل‌های تجاری از مزایای این بازارها به شمار می‌رود، اما برای بهره‌برداری از این فرصت‌ها نیاز به ثبات در مقررات، تسهیل صدور روادید و شناخت عمیق‌تر نیازهای هر بازار داریم.
قادری تأکید کرد که گردشگری منطقه‌ای نباید تنها به سفرهای زیارتی و تفریحی محدود شود، بلکه باید به‌عنوان بخشی از دیپلماسی اقتصادی کشور نیز مدنظر قرار گیرد.
او یکی از تبعات مهم رکود گردشگری را آسیب به اشتغال و سرمایه انسانی این صنعت معرفی کرد و گفت: تعداد قابل توجهی از دفاتر خدمات مسافرتی در سال‌های اخیر از چرخه فعالیت خارج شده یا با ظرفیت بسیار پایین‌تری به کار خود ادامه می‌دهند.
قادری افزود: این وضعیت تنها بر دفاتر مسافرتی تأثیر نمی‌گذارد، بلکه راهنمایان گردشگری، رانندگان، کارکنان اجرایی، هتل‌ها و سایر کسب‌وکارهای مرتبط با سفر نیز از کاهش تقاضا متضرر خواهند شد.
او تصریح کرد که سیاست‌های حمایتی باید شامل کل زنجیره ارزش گردشگری باشد و حمایت از یک بنگاه به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلات این صنعت را حل نماید.
قادری در انتقاد به ناکافی بودن حمایت‌های مالی از صنعت گردشگری اظهار داشت: تسهیلات مقطعی نمی‌توانند جایگزین اصلاحات ساختاری در محیط کسب‌وکار گردند.
او خاطرنشان کرد: یک بنگاه گردشگری برای فعالیت به راه‌هایی چون پرواز، هتل، نیروی انسانی، بیمه، حمل‌ونقل، خدمات بانکی، دسترسی‌های بین‌المللی و مقررات پایدار نیاز دارد و در صورت عدم رفع مشکلات ساختاری، حتی ارائه تسهیلات نیز نمی‌تواند سبب رشد پایدار شود.
قادری ادامه داد: گردشگری فراتر از بسته‌های حمایتی کوتاه‌مدت نیاز به یک محیط قابل پیش‌بینی برای سرمایه‌گذاری و فعالیت دارد.
او با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی کشور تصریح کرد: ایران از مناطق کوهستانی و جنگلی گرفته تا سواحل جنوبی، کویرها، نقاط غربی و روستاهای تاریخی، فرصت‌های متنوعی برای توسعه اکوتوریسم دارد، اما فاصله‌ معناداری بین «ظرفیت» و «محصول گردشگری» وجود دارد.
قادری بیان کرد: یک ناحیه طبیعی زمانی در زمینه گردشگری موفق عمل می‌کند که دسترسی مناسب، اقامت، راهنمای مجرب، امنیت، خدمات بهداشتی و یک برنامه سفر مشخص و منظم داشته باشد.
او همچنین توسعه گردشگری مبتنی بر رویداد را یکی از شیوه‌های ارتقاء سفرهای داخلی به‌خصوص در قالب کنسرت‌ها، جشنواره‌ها، نمایشگاه‌ها، همایش‌ها و دیگر رویدادهای فرهنگی نامید که می‌تواند بهانه‌ای برای سفر به شهرها ایجاد کرده و در عین حال تقاضا برای هتل‌ها، رستوران‌ها، مراکز خرید و سایر خدمات را بوجود آورد.
قادری با اشاره به تجربه موفق شبکه‌سازی در صنعت گردشگری یادآور شد: رقابت در این حوزه نباید به مفهوم حذف رقیب تلقی شود، بلکه فعالان بازار می‌توانند با همکاری هم، ابعاد کل بازار را گسترش دهند.
او افزود: برگزاری رویدادهایی که در آن هتل‌ها، آژانس‌ها و دیگر فعالان قادر به معرفی خدمات خود باشند، نمونه‌ای از همکاری به‌منظور خلق ارزش مشترک خواهد بود.
او بر این نکته تأکید کرد که اگر اندازه کل بازار گردشگری افزایش یابد، سهم بیشتری برای تمامی فعالان فراهم خواهد شد و این رویکرد می‌تواند جایگزین رقابت تخریبی گردد.
قادری در پایان یادآور شد که بخش خصوصی جهت سازگاری با شرایط کنونی باید به سمت آموزش، بهره‌برداری از فناوری‌های نوین، تحلیل داده، تنوع در محصولات و همکاری‌های شبکه‌ای حرکت کند، اما چنین اقداماتی به تنهایی کافی نخواهد بود.
او ادامه داد: برای توسعه صنعت گردشگری به سیاست‌های پایدار، تسهیل صدور روادید، بهبود حمل‌ونقل هوایی، ارتقای زیرساخت‌ها، حمایت از سرمایه‌گذاری، کاهش موانع اداری و هماهنگی مابین نهادهای مختلف نیاز است.
او همچنین خاطرنشان کرد که گردشگری می‌تواند در کنار نفت، معادن، صنعت و تجارت به عنوان یکی از ارکان متنوع‌سازی اقتصاد و ایجاد درآمد ارزی و اشتغال محسوب گردد و در حال حاضر پرسش اصلی این است که آیا ایران ظرفیت‌های لازم برای گردشگری را داراست یا خیر، بلکه باید مشخص گردد که آیا امکان تبدیل این ظرفیت به ارزش اقتصادی، اشتغال پایدار و اعتبار بین‌المللی وجود دارد یا نه.