به نقل از ایسنا، همان‌طور که در گزارش ستاد نانو آمده است، کاتالیست‌ها به عنوان یکی از اجزای حیاتی در فرآیندهای پالایش و پتروشیمی شناخته می‌شوند و تأثیر آن‌ها بر کیفیت محصولات، بازده واکنش‌های شیمیایی و هزینه‌های عملیاتی غیرقابل انکار است. در این راستا، آلومینا یا اکسید آلومینیوم به خاطر ویژگی‌های شیمیایی و حرارتی پایدار خود، به یکی از مواد اصلی و پرکاربرد در ساخت کاتالیست‌های صنعتی تبدیل شده است. استفاده از فناوری نانو در فرآیند تولید این مواد، امکان کنترل دقیق در ابعاد ذرات و ساختار آن‌ها را به ارمغان می‌آورد. تغییر اندازه ذرات و افزایش سطح ویژه، در صورتی که طراحی ساختار کاتالیست به درستی انجام شود، می‌تواند به بهبود دسترسی به نقاط فعال و در نتیجه بهبود عملکرد در برخی واکنش‌های صنعتی کمک کند.

براساس گزارش‌های صنعتی منتشرشده در خصوص تأثیر فناوری نانو، تعدادی از شرکت‌های ایرانی در سال‌های اخیر به تولید پودرهای آلومینای نانوساختار و کاتالیست‌های مورد نیاز در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی پرداخته‌اند. یکی از این شرکت‌ها که در این زمینه فعال است، وزن خود را بر روی تولید پودر آلومینای نانوساختار با فاز غالب گاما متمرکز کرده است و علاوه بر تأمین ماده اولیه، به توسعه کاتالیست‌هایی برای استفاده در صنایع پرداخته است. کاتالیست‌های تولیدشده برای فرآیندهای گوگردزدایی، اکسی‌کلراسیون و دهیدروژناسیون از جمله محصولات این شرکت به شمار می‌روند.

یک شرکت دیگر به نام فناوران نیز در حوزه تولید کاتالیست‌های مورد استفاده در فرآیند نفتا ریفورمینگ فعالیت دارد. این فرآیند در زنجیره پالایش نفت، نقش بسیار مهمی در تولید بنزین با کیفیت بالا ایفا می‌کند و کاتالیست‌های به کار رفته در آن در واکنش‌های تشکیل ترکیبات آروماتیک و دهیدروژناسیون نقش دارند.

کاتالیست‌های به کار رفته در صنایع نفت و پتروشیمی از اجزای استراتژیک این صنعت هستند و وابستگی به منابع خارجی می‌تواند تأمین آن‌ها را با موانع جدی رو به رو کند. از این رو، افزایش توان تولید داخلی این محصولات به لحاظ تداوم فعالیت‌های صنعتی و کاهش وابستگی به واردات از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

همکاری فناوران در شرکت‌های دانش‌بنیان با پتروشیمی آبادان یکی از نمونه‌های موفق در استفاده از کاتالیست‌های تولید داخل است؛ پتروشیمی آبادان در تأمین کاتالیست با چالش‌هایی رو به رو بود و بهره‌گیری از محصولات این شرکت، امکان تأمین داخلی برخی از نیازهای آن را فراهم آورد. افزایش کیفیت محصولات، کاهش وابستگی به منابع خارجی و صرفه‌جویی ارزی به عنوان دستاوردهای استفاده از این کاتالیست‌ها مطرح شده‌اند.

در فرآیندهای شیمیایی، میزان تماس مواد واکنش‌دهنده با کاتالیست از عوامل مهم تأثیرگذار بر عملکرد آن به شمار می‌رود. ساختارهای نانوساختار به دلیل نسبت بالای سطح به حجم، قابلیت ایجاد سطح فعال بیشتری دارند؛ اما عملکرد نهایی به ویژگی‌های ساختاری، ترکیب شیمیایی، شرایط عملیاتی و نوع واکنش نیز وابسته است. کاتالیست‌های مبتنی بر آلومینا در فرآیندهای متنوع پالایشگاهی و پتروشیمی، از جمله گوگردزدایی، ایزومریزاسیون، دهیدروژناسیون و نفتا ریفورمینگ کاربرد دارند. رویکرد به توسعه داخلی این محصولات می‌تواند دسترسی صنایع به کاتالیست‌هایی که با نیازهای فرآیندی سازگار است را تسهیل کرده و امکان به‌کارگیری دانش فنی بومی را در بخش‌های گوناگون زنجیره پالایش و پتروشیمی گسترش دهد.

افزایش تولید کاتالیست‌های نانوساختار نه‌تنها به کاهش وابستگی به واردات کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به توسعه زنجیره ارزش فناوری نانو، افزایش ظرفیت تولید شرکت‌های فناور و ایجاد فرصت‌های شغلی تخصصی نیز منجر شود. رشد سفارش‌های صنعتی و بهبود همکاری با مصرف‌کنندگان داخلی از جمله عواملی است که می‌تواند بستر سرمایه‌گذاری بیشتر در این حوزه را فراهم آورد. با این وجود، گسترش بازار صادراتی این محصولات به عوامل مختلفی نظیر اثبات عملکرد در مقیاس صنعتی، قابلیت رقابت از نظر قیمت، استمرار کیفیت، اخذ تأییدیه‌های فنی و دسترسی به بازارهای هدف وابسته است. بنابراین، ارزیابی ظرفیت صادراتی کاتالیست‌های ایرانی نیازمند توجه به میزان تولید، سوابق بهره‌برداری صنعتی و قراردادهای فروش به کشورهای خارجی است.

براساس آمارهای موجود، ارزش بازار جهانی کاتالیست‌های صنعتی در سال ۲۰۱۰ به حدود ۲۱ میلیارد دلار می‌رسید و پیش‌بینی می‌شود که تا سال ۲۰۲۶ به حدود ۲۶ میلیارد دلار افزایش یابد. همچنین، ارزش بازار کاتالیست‌های پالایشگاهی در سال ۲۰۱۹ به حدود چهار میلیارد دلار اشاره شده است. توسعه تولید کاتالیست‌های پایه آلومینا با استفاده از فناوری نانو، نمونه‌ای از هم‌افزایی توانمندی‌های فناورانه داخلی و نیازهای صنایع بزرگ کشور به شمار می‌رود. ادامه این مسیر همراه با ارزیابی فنی محصولات در شرایط واقعی و ارائه داده‌های مستند از عملکرد آن‌ها می‌تواند به تقویت جایگاه تولیدکنندگان داخلی در زنجیره تأمین صنایع نفت، گاز و پتروشیمی یاری رساند.

انتهای پیام