باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - متوقف شدن فعالیت بخش قابل توجهی از ناوگان MD در ماه‌های اخیر، به‌طور محسوسی بر ظرفیت جابه‌جایی مسافران در شبکه هوایی کشور تأثیر گذاشته و همچنین عملیات تعدادی از شرکت‌های هواپیمایی را نیز مختل کرده است. در این راستا، سازمان هواپیمایی کشوری به بررسی گزینه‌های فنی و جایگزین پرداخته و پیشنهاداتی برای سامان‌دهی به وضعیت هواپیماها و موتورهای موجود ارائه کرده است؛ این پیشنهادات می‌توانند زمینه را برای بازگشت تدریجی و مشروط برخی از این ناوگان به میدان پروازی فراهم سازند.
با این حال، عرضه این چارچوب به معنای صدور مجوز قطعی برای بازگشت تمامی هواپیماهای MD نیست و استمرار پرواز هر دستگاه به وضعیت فنی آن، تطابق با دستورالعمل‌های صلاحیت پروازی و اخذ تأییدیه‌های لازم وابسته است.
پیشنهاد سازمان هواپیمایی برای ادامه فعالیت مشروط MDها
با توجه به مکاتبه سازمان هواپیمایی کشوری در خصوص «تعیین تکلیف وضعیت موتورهای هواپیماهای خانواده MD»، دفتر صلاحیت پرواز این سازمان پس از دستور رئیس سازمان و برگزاری جلسه‌ای با نمایندگان شرکت‌های بهره‌بردار، پیشنهادات کارشناسی خود را برای ادامه فعالیت این ناوگان عرضه کرده است.
این گردهمایی در تاریخ ۱۳ مهرماه ۱۴۰۵ در محل سازمان هواپیمایی کشوری برگزار شد و در آن به بررسی پیشنهادات جایگزین برای اجرای امریه صلاحیت پروازی 2021-22-19 پرداخته شد.
دولت در پی جمع بندی این بحث‌ها، چارچوب پیشنهادی خود را برای ادامه بهره‌برداری از هواپیماهای خانواده MD تا تاریخ ۳۱ فروردین ۱۴۰۶ تدوین کرده است. هدف از این پیشنهاد فراهم آوردن امکان ادامه فعالیت برای بخش واجد شرایط ناوگان موجود، بدون نادیده گرفتن الزامات فنی و ایمنی می‌باشد.
در واقع، رویکرد پیشنهادی سازمان بر جداسازی وضعیت موتورهای موجود، بررسی مدارک تعمیراتی و استفاده از روش‌های فنی تایید شده استوار است؛ به این معنا که امکان پرواز باید متناسب با شرایط و مستندات هر هواپیما و موتور تعیین گردد.
موتورهای ترخیص‌شده تا پایان شهریور؛ ادامه فعالیت با رعایت الزامات فنی
یکی از موارد کلیدی در این پیشنهاد، به موتورهای JT8D-200 مرتبط می‌شود که در هواپیماهای خانواده MD مورد استفاده قرار می‌گیرند.
با توجه به مفاد نامه، موتورهایی که تا تاریخ ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ از مراکز تعمیراتی داخلی ترخیص شده‌اند، در صورت رعایت تمامی الزامات فنی و دستورالعمل‌های قبلی، می‌توانند مشمول ادامه بهره‌برداری شوند.
البته ترخیص موتور به تنهایی به معنای اجازه برای ادامه پرواز نمی‌باشد. رعایت الزامات امریه صلاحیت پروازی مرتبط و سایر محدودیت‌های فنی همچنان ضروری است و بهره‌برداری از موتورهای جدید یا تعمیر شده نیز باید بر مبنای مقررات تعیین شده صورت گیرد.
از این رو، پیشنهاد ارائه شده باید به عنوان راهکاری برای ساماندهی وضعیت فنی موتورهای موجود تلقی شود، نه مجوز عمومی برای بازگشت تمام هواپیماهای MD به پرواز.
روش جایگزین تأیید شده FAA؛ راهکاری برای برخی موتورهای MD
بخش دیگری از پیشنهاد سازمان هواپیمایی کشوری به موتورهایی مربوط می‌شود که بر اساس روش جایگزین مورد تأیید FAA با عنوان Global AMOC ترخیص شده‌اند.
بر اساس این پیشنهاد، ادامه بهره‌برداری از این موتورها نیز با رعایت شرایط، محدودیت‌ها و الزامات مشخص شده در روش مذکور قابل بررسی است.
روش جایگزین به‌خودی‌خود به معنای حذف الزامات ایمنی یا نادیده گرفتن دستورالعمل‌های سازنده نیست. استفاده از آن باید در چهارچوب شرایط فنی تأیید شده انجام گیرد و مستندات مرتبط با هر موتور و هواپیما به‌صورت جداگانه بررسی شود.
از این منظر، پیشنهاد سازمان به دنبال برقراری توازن میان ضرورت حفظ ظرفیت ناوگان هوایی کشور و الزام به رعایت استانداردهای ایمنی می‌باشد؛ موضوعی که به‌طور قطع نیازمند بررسی کارشناسانه و تأیید مراجع ذی‌صلاح است.
ورود هواپیماهای جدید MD-80 همچنان ممنوع خواهد بود
علاوه بر تعیین شرایط فعالیت هواپیماهای موجود، سازمان هواپیمایی کشوری پیشنهاد کرده است که تا زمان روشن شدن نحوه اجرای کامل امریه صلاحیت پروازی 2021-22-19، پذیرش و ورود هواپیماهای MD-80 به کشور ممنوع بماند.
این بند به وضوح نشان می‌دهد که چارچوب پیشنهادی تنها ناظر بر تعیین وضعیت ناوگان فعلی است و نباید به معنی آغاز ورود هواپیماهای جدید از این خانواده تلقی گردد.
بدین ترتیب، حتی در صورت نهایی شدن شرایط ادامه فعالیت، ورود هواپیماهای جدید MD-80 به تصمیمات و الزامات جداگانه‌ای وابسته خواهد بود.
بازگشت MDها همچنان شرایط تأیید شورای عالی امنیت ملی را می‌طلبد
مهم‌ترین نکته در مکاتبه سازمان هواپیمایی کشوری، تفاوت میان پیشهاد کارشناسی و صدور مجوز نهایی بهره‌برداری است.
بر اساس متن نامه، هرگونه اجازه بهره‌برداری از هواپیماهای MD، با رعایت شرایط و الزامات فنی، نیازمند تأیید شورای عالی امنیت ملی خواهد بود.
لذا، پیشنهاد ارائه شده را نمی‌توان به منزله صدور مجوز قطعی برای بازگشت این ناوگان دانست. اجرای چارچوب پیشنهادی مستلزم طی مراحل تصمیم‌گیری، بررسی مستندات و اخذ تأییدیه‌های لازم است.
این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که توقف فعالیت این هواپیماها، تأثیرات مستقیمی بر ظرفیت عملیاتی شرکت‌های هواپیمایی و ارائه صندلی در مسیرهای داخلی داشته است.
۵۵ فروند MD در ناوگان کشور؛ توقف پروازها چه پیامدی دارد؟
بر اساس آمارهای اعلام‌شده، قریب به ۵۵ فروند هواپیمای MD در ۱۲ شرکت هواپیمایی داخلی مشغول به کار هستند که پیش از توقف اخیر، تقریباً ۴۲ فروند آنان در خطوط پروازی فعال بودند. رئیس سازمان هواپیمایی کشوری همچنین از وجود ۵۴ فروند هواپیمای MD در کشور و عملیاتی بودن ۴۱ فروند از این ناوگان پیش از توقف فعالیت خبر داده بود.
این ارقام بیانگر آن است که توقف پروازهای این خانواده هواپیمایی می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر ظرفیت موجود بگذارد؛ خصوصاً که شرکت‌هایی نظیر آتا، زاگرس، چابهار ایر، کیش‌ایر و تابان از جمله بهره‌برداران اصلی ناوگان MD محسوب می‌شوند.
گزارش‌ها نشان می‌دهد که هر هواپیمای MD به‌طور متوسط در روز حدود ۶ پرواز انجام می‌داد. به همین خاطر، توقف فعالیت این هواپیماها می‌تواند منجر به کاهش تعداد پروازهای قابل ارائه، محدود شدن ظرفیت صندلی و افزایش فشار عملیاتی بر سایر هواپیماهای موجود گردد.
علاوه بر این، طبق آمارهای اعلام‌شده، توقف فعالیت بخشی از ناوگان MD موجب تعلیق برخی پروازهای داخلی شرکت‌های هواپیمایی شده است. در صورت خروج کامل این ناوگان از چرخه عملیاتی، نه تنها ظرفیت جابه‌جایی مسافر کاهش خواهد یافت، بلکه پیش‌بینی می‌شود حدود ۷ هزار نفر از کارکنان کادر هوایی نیز تحت تأثیر قرار گیرند؛ برآوردی که عمق پیامدهای اقتصادی و عملیاتی این وضعیت را نمایان می‌سازد.
ساخت پره‌های موتور در مپنا؛ قطعات جدید در انتظار تکمیل آزمایش‌ها
یکی از مسائل فنی مؤثر بر تعیین وضعیت ناوگان MD، تعویض و نوسازی برخی پره‌های موتور این هواپیماهاست؛ قطعاتی که ادامه فعالیت موتورهای مشمول دستورالعمل‌های مربوط به وضعیت آنها و تکمیل فرایندهای فنی وابسته به آنها را مقدور می‌سازد.
در این راستا، شرکت مپنا اعلام کرده است که حدود ۹۸ درصد فرآیند ساخت پره‌های موردنیاز تکمیل شده و این قطعات هم‌اکنون در فاز آزمایش‌های اولیه قرار دارند.
انتظار می‌رود که مپنا بتواند در مدت زمان حدود سه ماه آینده این قطعات را به پایان برساند. با این حال، صرفاً تحویل قطعات به معنای امکان استفاده عملیاتی نیست و ورود آنها به چرخه بهره‌برداری نیازمند تکمیل آزمایش‌ها و دریافت تأییدیه‌های لازم است.
علاوه بر آن، بر اساس دستورالعمل‌های فنی و اصلاحات انجام‌شده توسط برخی شرکت‌های هواپیمایی، بخشی از پره‌های موجود نیز تقریباً یک سال و دو ماه دیگر عمر عملیاتی دارند. به رغم این موضوع، وضعیت هر هواپیما و موتور باید بر اساس سوابق تعمیراتی، مستندات فنی و الزامات مرتبط به‌صورت مستقل مورد ارزیابی قرار گیرد.
بنابراین، میزان و سرعت بازگشت هواپیماهای MD به خطوط پروازی تنها به زمان ساخت قطعات جدید وابسته نیست؛ بلکه تکمیل آزمایش‌ها، تأیید صلاحیت قطعات و اجرای دقیق دستورالعمل‌های فنی نیز در این فرایند نقش عمده‌ای دارند.
تأکید رئیس سازمان هواپیمایی بر اولویت ایمنی
ابوذر شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری، با بیان نقشی در رابطه با وضعیت هواپیماهای MD، بر این نکته تأکید کرده است که ایمنی باید به عنوان اولویت اصلی در نظر گرفته شود.
وی خاطرنشان ساخت: «مسائل ایمنی هیچگاه قابل چانه‌زنی نخواهد بود»، و افزود: «هیچ گونه فشاری، اعم از رسانه‌ای یا غیررسانه‌ای، هیچ دستوری، خواهشی یا فشاری از هر نوعی نمی‌تواند بر تصمیم ما در خصوص پرواز یا عدم پرواز یک هواپیما تأثیر بگذارد.»
رئیس سازمان هواپیمایی کشوری همچنین تأکید کرد: «هواپیماهای MD تنها زمانی مجاز به انجام پرواز خواهند بود که دستورالعمل‌های صلاحیت پروازی مرتبط برای آنها صادر و به‌طور کامل رعایت شود.»
شیرودی همچنین از بررسی مستندات و مدارک ارائه‌شده توسط شرکت‌های هواپیمایی خبر داد و اعلام نمود که تصمیم‌گیری در مورد این هواپیماها پس از انجام بررسی‌های کارشناسانه انجام خواهد شد.
این اظهارات به وضوح نشان می‌دهد که از دیدگاه سازمان هواپیمایی کشوری، بازگشت MDها به چرخه پرواز نه به دلیل فشار ناشی از کمبود ظرفیت ناوگان، بلکه بر مبنای احراز شرایط فنی و رعایت الزامات صلاحیت پروازی خواهد بود.
بازگشت تدریجی و مشروط، نه مجوز پرواز برای تمامی MDها
مجموعه اقدام‌ها و پیشنهادات مطرح‌شده از طرف سازمان هواپیمایی کشوری بیانگر آن است که فرآیند تعیین تکلیف ناوگان MD به مرحله جدیدی وارد شده است؛ مرحله‌ای که در آن، امکان ادامه بهره‌برداری از برخی موتورهای موجود و بهره‌مندی از روش‌های جایگزین تأیید شده، در کنار حفظ الزامات ایمنی، به دقت بررسی می‌شود.
اگر چارچوب پیشنهادی تا ۳۱ فروردین ۱۴۰۶ نهایی و تأییدیه‌های لازم کسب گردد، بخشی از هواپیماهای واجد شرایط می‌توانند پس از انجام بررسی‌های فنی و تحقق الزامات مربوطه به خطوط پروازی بازگردند. با این حال، این روند به هیچ وجه به معنای بازگشت هم‌زمان همه هواپیماهای MD یا صدور مجوز کلی برای پرواز آنها نخواهد بود.
در این راستا، تکمیل آزمایش پره‌های تولید شده داخلی، تعیین وضعیت موتورهای مشمول دستورالعمل‌های صلاحیت پروازی، ارزیابی مستندات شرکت‌های بهره‌بردار و تأیید نهایی شورای عالی امنیت ملی از عوامل اصلی تعیین کننده در مسیر پیش‌رو هستند.
در نتیجه، آنچه در حال حاضر مطرح است، ایجاد چارچوب پیشنهادی برای بازگشت مشروط بخشی از ناوگان MD است؛ بازگشتی که تحقق آن مستلزم عبور از مراحل فنی و قانونی خواهد بود. با توجه به نقش این هواپیماها در ظرفیت عملیاتی شرکت‌های داخلی، تعیین تکلیف آنها می‌تواند بر میزان پرواز و جابه‌جایی مسافران مؤثر باشد، اما مطابق تأکید سازمان هواپیمایی کشوری، هیچ یک از این ملاحظات نمی‌تواند جایگزین الزامات ایمنی و صلاحیت پروازی گردد.