براساس گزارش خبرآنلاین، شاه‌کبری به‌راحتی می‌تواند با یک نیش مقدار کافی سم برای کشتن انسان را وارد بدن کند. همچنین، عروس دریایی جعبه‌ای نیز با نیش خود می‌تواند خطری کشنده به وجود آورد. برخی از حلزون‌های مخروطی نیز توانایی فلج کردن ماهی‌ها را دارند، پیش از آنکه آنها فرصت فرار پیدا کنند. اما سوال اینجاست: کدام زهر از کدام حیوان سریع‌تر عمل می‌کند؟
بر اساس گزارش مجله Discover Wildlife، پاسخ به این سوال ممکن است شما را غافلگیر کند. وقتی در مورد سرعت اثر زهر صحبت می‌شود، مؤثرترین سم لزوماً آن سم نیست که سریع‌تر منجر به مرگ می‌شود. گاهی اوقات زهری که درد شدید و فوری را ایجاد می‌کند، موجب می‌شود شکارچی فوراً طعمه را رها کند و به همین دلیل، می‌توان گفت که سرعت اثر زهرها موضوعی پیچیده‌تر از آن است که تنها یک برنده معرفی شود.
کوین آرباکل، دانشیار رشته تکامل و خزنده‌شناسی در دانشگاه سوانزی، می‌گوید که برای پاسخ به این سوال، ابتدا باید مشخص کنیم که مراد از سریع‌ترین اثر چیست. آیا منظور ما این است که زهر باید سریع‌تر بکشد، درد ایجاد کند یا اینکه باعث فلج شود؟ به گفته او، اطلاعات علمی کافی در مورد بسیاری از گونه‌های سمی وجود ندارد.
چرا زهر همیشه برای کشتن ایجاد نشده است؟
زهر یکی از جالب‌ترین ابزارهایی است که در طول فرایند تکامل بسیاری از حیوانات شکل گرفته و می‌تواند منجر به فلج، بیهوشی، آسیب بافت و حتی مرگ شود. با این حال، همه زهرها برای کشتن طعمه طراحی نشده‌اند.
آرباکل تأکید می‌کند که زهرهای عصبی به‌عنوان یکی از سریع‌ترین ترکیبات سمی شناخته می‌شوند. این مواد به دستگاه عصبی حمله کرده و سبب اختلال در عملکرد طبیعی بدن می‌گردند. از آنجا که این زهرها بر روی سیستمی بسیار فعال اثر می‌گذارند، می‌توانند در مدت زمان کوتاهی تأثیر خود را بگذارند.
اما طبیعت راه‌های گوناگونی برای از پا درآوردن قربانیان دارد.
برخی از حلزون‌های مخروطی از ترکیبات مشابه انسولین به‌عنوان سلاح استفاده می‌کنند. این ترکیبات قادرند قند خون ماهی‌ها را به شدت کاهش داده و در مدت کمی آنها را بیهوش کنند.
علاوه بر این، برخی از زهرهای مار سبب گشاد شدن رگ‌های خونی شده و با کاهش سریع فشار خون، ممکن است بیهوشی طعمه را به دنبال داشته باشند. اما به گفته آرباکل، تأثیر این زهرها معمولاً به سرعت زهرهای عصبی نمی‌رسند.
با این حال، یکی از سریع‌ترین اثرات زهر چیزی ساده‌تر از کشتن و فلج کردن است و آن درد است.
گاهی درد سریع از مرگ سریع مهم‌تر است
آرباکل معتقد است که نباید تأثیر زهر را تنها با قابلیت آن در کشتن اندازه‌گیری کرد. او توضیح می‌دهد که در مواقعی که یک جانور در آستانه شکار قرار دارد، زمان از اهمیت زیادی برخوردار است. به همین خاطر، زهرهای دفاعی معمولاً به‌گونه‌ای تکامل یافته‌اند که بلافاصله درد شدیدی ایجاد کنند.
زنبورها، زنبورهای وحشی، مورچه‌ها و بسیاری از ماهی‌ها از جمله جانورانی هستند که می‌توانند به سرعت درد شدیدی ایجاد کنند. برای شکارچی‌ای که به دنبال غذاست، ممکن است یک تأخیر چندثانیه‌ای در اثر زهر چندان مهم نباشد. اما برای جانوری که در معرض بلعیده شدن قرار دارد، همین چند ثانیه می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد.
عقرب و دو نوع سم برای دو هدف متفاوت
عقرب‌ها نمونه‌ای جالب از این استراتژی دفاعی هستند. آرباکل می‌گوید که برخی عقرب‌ها در نیش خود ترکیبات سمی متفاوتی دارند.
نیش اول می‌تواند سم دفاعی را وارد بدن کند، سمی که در موجودات مهره‌دار چون انسان، بلافاصله درد ایجاد می‌نماید. نیش‌های بعدی ممکن است ترکیباتی را وارد کرده که بیشتر برای کشتن جانوران بی‌مهره مؤثرند، یعنی طعمه‌های عقرب.
بنابراین، عقرب می‌تواند در مواقع تهدید از ترکیبی بهره ببرد که مهاجم را سریع‌تر وادار به عقب‌نشینی کند.
پلاتیپوس، سمی برای مبارزه با رقبای نر
پلاتیپوس، پستانداری بومی استرالیا، رویکرد متفاوتی دارد. نرهای این جانور در پاهای خلفی خود خارهای سمی دارند که قادر به ایجاد درد فوری و بسیار شدیدی هستند.
با این حال، هدف اصلی این سم دفاع در برابر شکارچیان نیست. پلاتیپوس‌های نر از آن برای رقابت با یکدیگر استفاده می‌کنند. این مورد نشان‌دهنده این است که زهر می‌تواند در طول فرآیند تکامل برای اهداف گوناگون تکامل یابد.
اگر دانشمندان زمان لازم برای کشتن قربانی را اندازه‌گیری کنند، آیا می‌توانند برنده را مشخص کنند؟
آرباکل بیان می‌کند که این روش نیز با مشکلات بسیاری همراه است. تقریباً هیچ زهرهای در تمام موارد موجب مرگ قربانی نمی‌شوند. اثر زهر به گونه جانور، مقدار زهر واردشده و محل ورود آن وابسته است.
برای نمونه، مقدار زهر مورد نیاز برای از پا درآوردن یک جیرجیرک ممکن است تأثیر کاملاً متفاوتی بر بدن انسان داشته باشد.
برخی جانوران نیز در طول زمان نسبت به زهر شکارچیان خود مقاوم شده‌اند. به همین صورت، زهر برخی شکارچیان به‌طور ویژه برای اثرگذاری بر طعمه‌های خاصی تکامل یافته است.
علاوه بر این، زهری که تقریباً فوراً درد ایجاد می‌کند، ممکن است برای ایجاد فلج یا آسیب به اندام‌های داخلی یا مرگ، به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. برای همین، آرباکل هشدار می‌دهد که ادعاهایی مانند «این زهر در چند دقیقه می‌کشد» یا «می‌تواند به تعداد مشخصی انسان آسیب برساند» معمولاً بدون در نظر گرفتن شرایط، معنای علمی دقیقی ندارد.
با این حال، اگر معیار ما ایجاد درد فوری باشد، سه گروه از جانوران به وضوح جلب توجه می‌کنند.
- عروس دریایی جعبه‌ای: بدنه این جانور پوشیده از ساختارهای میکروسکوپی نیش‌زن به نام نماتوسیست است. این ساختارها هنگام تماس می‌توانند سم را به بدن قربانی منتقل کنند. برخی گونه‌ها درد شدیدی و فوری تولید می‌کنند و خطرناک‌ترین آنها ممکن است عوارضی سریع و تهدیدکننده برای زندگی به وجود آورند. عروس‌های دریایی برای شکار ماهی‌های سریع در محیطی که طعمه‌هایشان زمان زیادی برای فرار ندارند، تکامل یافته‌اند. بنابراین، سریع‌اثر بودن سم در اینجا از اهمیت بالایی برخوردار است.
- زنبورها، زنبورهای وحشی و مورچه‌ها: سم این حشرات اجتماعی می‌تواند تقریباً به محض تماس درد شدیدی ایجاد کند. در اینجا درد به‌عنوان یک ابزار دفاعی به کار می‌رود. هدف این است که شکارچی قبل از اینکه بتواند طعمه را بخورد، از حمله خود دست بکشد.
- ماهی سنگی: این ماهی با استتار خود، اغلب به‌صورت تقریباً نامرئی بر بستر دریا قرار می‌گیرد. اگر جانوری بر روی آن پا بگذارد، خارهای پشتی این ماهی می‌توانند سم را وارد بدن کرده و در مدت کوتاهی درد شدیدی را به وجود آورند. ماهی سنگی نیاز ندارد که مهاجم را تعقیب کند؛ کافی است تماس با آن به‌اندازه‌ای دردناک باشد که مهاجم فوراً فاصله بگیرد.
نکته اصلی آن است که سرعت ایجاد درد، سرعت فلج شدن و سرعت مرگ هر یک با دیگری متفاوت است. گاهی مؤثرترین سلاح طبیعت، زهری است که قربانی را در همان لحظات آغازین به عقب‌نشینی وادار می‌کند.
۵۸۵۸
نظرات کاربران