عاطفه عربی، روانشناس، در مصاحبه‌ای با ایسنا، به مفهوم استرس اشاره کرد و توضیح داد که این حالت، نوعی فشار است که در بدن، احساسات، افکار و رفتار ما تجربه می‌شود و در واقع واکنشی طبیعی از جانب بدن به فشارهای جسمی و ذهنی است. این فشارها می‌توانند از منابع درونی و بیرونی، همچون روابط اجتماعی، شغل، مسائل مالی یا حتی موضوعات روزمره ناشی شوند؛ مثلاً برای بسیاری از زنان خانه‌دار، دغدغه‌ای مانند "امروز چه غذایی بپزم؟" می‌تواند منبع استرس شود. زمانی که درباره استرس صحبت می‌کنیم، مهم است که بدانیم این احساس می‌تواند به عنوان عاملی محرک برای ما عمل کند و بنابراین نمی‌توان به‌طور مطلق استرس را "بد" تلقی کرد.

او افزود: در شرایط استرس، بخش سمپاتیک سیستم عصبی خودکار فعال می‌شود. این بخش مسئول تنظیم واکنش‌های بدن در وضعیت‌های جنگ، فرار یا انجماد بوده و این کار را از طریق تنظیم ضربان قلب، سرعت تنفس و اندازه مردمک چشم انجام می‌دهد. به زبان ساده، وقتی با استرس مواجه می‌شویم، دست به ارزیابی می‌زنیم تا بفهمیم این موقعیت چرا رخ داده، چه میزان تهدیدآمیز است و چه منابع یا توانایی‌هایی برای عبور از آن داریم.

این روانشناس خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، سه مرحله در بدن بروز می‌یابد؛ نخستین مرحله "آژیر" است که در آن سمپاتیک فعال شده و علائم جسمانی مانند تعریق، تپش قلب، سنگینی سر و تنفس سطحی نمایان می‌شود. این نشانه‌ها به‌صورت منحصر به فرد برای هر فرد بروز می‌یابند و همزمان با آنها، نشانه‌های روانشناختی مانند غم یا ترس نیز فعال می‌شود.

تفاوت استرس مثبت و منفی و خطر فرسودگی

عربی درباره تفاوت میان استرس مثبت و منفی و خطر فرسودگی ناشی از آن بیان کرد: استرس‌هایی که در زندگی با آنها مواجه می‌شویم می‌توانند به دو دسته مثبت و منفی تقسیم شوند. وقتی با این حالات روبه‌رو هستیم، سمپاتیک فعال می‌شود و ضربان قلب افزایش می‌یابد و کل ارگانیسم بدن برای مقابله با این شرایط به فعالیت درمی‌آید. تفاوت اساسی بین استرس حاد و مزمن نیز در مدت‌زمان این تجارب مشخص می‌شود؛ اگر برای مدت طولانی‌تری در این حالت مقاومت کنیم، ممکن است به فرسودگی برسیم.

این روانشناس ادامه داد: همچنین باید گفت که استرس می‌تواند جنبه مثبت هم داشته باشد. برای مثال، فردی که در آستانه ازدواج است، ممکن است استرس داشته باشد اما این استرس منجر به نتایج خوبی خواهد شد. در مقابل، زمانی که فرد مجبور است به خانه‌ای کوچک‌تر نقل مکان کند یا جدایی را تجربه کند، این نوع استرس به جنبه‌های منفی می‌انجامد.

عربی بر این نکته تأکید کرد که تمامی این مکانیسم‌ها به منظور حفظ بقا و رشد ما در نظر گرفته شده‌اند و گفت: اگر نتوانیم به‌خوبی از این مراحل عبور کنیم و مهارت‌های مدیریت استرس را نداریم، این وضعیت می‌تواند منجر به فروپاشی ما شود. در این مواقع، هورمون‌های کورتیزول، آدرنالین و نورآدرنالین به‌طور افراطی ترشح می‌شوند و عملکرد فرد تحت تأثیر قرار می‌گیرد، از این رو ارتقاء مهارت‌های ما ضروری است.

او افزود: منابع و ادراک هر فرد از استرس نیز مختص به خود اوست؛ به گونه‌ای که احساس استرسی که من در حین یک امتحان دارم با تجربه دیگران متفاوت است و همین تفاوت در عملکرد ما را به همراه دارد.

مفهوم استرس پنهان و دلایل بروز آن

به گفته او، استرس پنهان زمانی اتفاق می‌افتد که فرد در معرض فشار روانی قرار دارد، اما به دلیل سرکوب یا انکار هیجانی و یا فقدان حمایت والدین دچار واکنش‌های معمول استرس نمی‌شود. چنین فردی ممکن است بروز نشانه‌هایی مانند بی‌قراری، نگرانی یا حتی اختلال در خواب را نیز نداشته باشد و از آنجا که به این وضعیت عادت کرده، آن را جزئی از شخصیت خود می‌داند؛ در حال‌یکه از بیرون ظاهری کاملاً آرام و بدون هیجان از خود نشان می‌دهد.

تیپ‌های شخصیتی مستعد استرس پنهان

عربی به چند دسته از شخصیت‌های آسیب‌پذیر اشاره کرد و گفت: افراد کمال‌گرا که ترس از اشتباه و نیاز به بی‌نقص بودن دارند، غالباً استرس خود را با کنترل و تلاش بیشتر پوشش می‌دهند. گروهی دیگر شامل افرادی است که مسئولیت‌پذیری بیش از حد دارند و همیشه در حال حل مشکلات خود و دیگران هستند و به خود اجازه استراحت نمی‌دهند. همچنین، افرادی که از کودکی یاد گرفته‌اند هیجانات خود را سرکوب کنند، ممکن است در برابر استرس واکنش‌هایی نامتناسب نشان دهند.

وی اضافه کرد: همچنین افرادی که به فشار و استرس عادت کرده‌اند، درست مانند کسانی که در نزدیکی فرودگاه سکونت دارند و به سروصدا عادت می‌کنند، ممکن است با زمان دچار افت عملکرد شوند. افراد کنترل‌گر که سعی در کنترل آینده و رفتار دیگران دارند، استرس خود را مخفی و سرکوب می‌کنند. همچنین افرادی که به شدت مشغول به کار هستند، معمولاً ذهن خود را از احساسات و اضطراب‌ها دور نگه می‌دارند، به خصوص در جامعه‌ای که پرمشغله بودن به عنوان نشانه‌ای از موفقیت به حساب می‌آید.

تفاوت استرس روزمره با استرس پنهان

این روانشناس تأکید کرد: استرس‌های روزمره معمولاً دارای علل مشخص هستند، اما در استرس پنهان، فرد آن‌چنان در مرحله مقاومت باقی می‌ماند که این وضعیت به یک حالت مزمن تبدیل می‌شود. در این‌گونه موارد، ممکن است ادراک مستقیم ما نسبت به استرس کاهش یابد، اما جمع شدن فشارهای کوچک روزمره در نهایت به استرس پنهان بالا می‌انجامد.

او در پایان افزود: استرس همیشه به صورت آگاهانه ظاهر نمی‌شود و در بسیاری از موارد ممکن است حالت مزمن و پنهان به خود بگیرد. میزان ادراک استرس در افراد مختلف متفاوت است و عواملی چون ناخودآگاه، ترتیب تولد، شیوه‌های فرزندپروری و میزان منابع و مهارت‌های فردی در شکل‌گیری و شدت آن تأثیر بسزایی دارند.

انتهای پیام