فرارو- کاتلین کرلی، تحلیلگر ارشد پژوهشی در مرکز فناوری‌های امنیتی و نوظهور دانشگاه جورج‌تاون
به گزارش فرارو به نقل از نشریه فارن افرز، چین با سرعتی فزاینده در حال کاهش فاصله خود با آمریکا در صنعت و فناوری فضایی است؛ پیشرفتی که دیگر صرفاً به رقابت اقتصادی یا توسعه اینترنت ماهواره‌ای محدود نمی‌شود. موفقیت شرکت‌های چینی در بازیابی موشک‌ها، گسترش منظومه‌های ماهواره‌ای و توسعه تسلیحات ضدماهواره‌ای، می‌تواند برتری نظامی واشنگتن را با چالش جدی مواجه کند. در شرایطی که ارتش آمریکا برای ارتباطات، ناوبری، شناسایی اهداف و هشدارهای موشکی به زیرساخت‌های فضایی وابستگی گسترده‌ای دارد، ادامه این روند ضرورت بازنگری در راهبرد دفاعی آمریکا را افزایش داده است.
جهش صنعت فضایی چین؛ از بازیابی موشک تا رقابت جهانی
در ۱۹ اوت ۲۰۲۶، شرکت چینی لنداسپیس پس از پرتاب موشکی در شمال‌غرب چین، موفق شد بخش پیشران آن را جدا کرده و روی زمین فرود آورد. این نخستین بازیابی زمینی موشک توسط یک شرکت چینی بود و شش هفته پس از نخستین عملیات موفق بازیابی موشک در این کشور صورت گرفت. این دستاوردها آغاز مرحله تازه‌ای در توسعه موشک‌های قابل استفاده مجدد چین محسوب می‌شوند.
اگرچه آمریکا همچنان بیش از دو برابر چین پرتاب فضایی انجام می‌دهد و تعداد ماهواره‌های بیشتری در مدار دارد، روند پیشرفت پکن چشمگیر است. تعداد پرتاب‌های سالانه شرکت‌های چینی از ۳۹ مورد در سال ۲۰۲۰ به ۹۲ مورد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. همچنین، شرکت‌های چینی برای استقرار صدها هزار ماهواره ارتباطی درخواست مجوز داده‌اند و شمار بنگاه‌های تجاری فعال در این صنعت به‌سرعت افزایش یافته است.
موشک‌های قابل استفاده مجدد هزینه پرتاب را کاهش می‌دهند و امکان استقرار سریع‌تر منظومه‌های بزرگ ماهواره‌ای را فراهم می‌کنند. شرکت آمریکایی اسپیس‌ایکس همچنان در این حوزه برتری دارد و پنج مورد از هر شش پرتاب فضایی آمریکا را انجام می‌دهد؛ اما موفقیت‌های اخیر چین نشان می‌دهد که پکن می‌تواند طی یک دهه آینده به رقیبی جدی تبدیل شود.
چگونه فضا به اولویت راهبردی پکن تبدیل شد
برنامه فضایی چین به دهه ۱۹۵۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که مائو تسه‌تونگ نوسازی ارتش و توسعه فناوری را در اولویت قرار داد. چین در سال ۱۹۷۰ نخستین ماهواره خود را به فضا فرستاد و در دهه ۱۹۸۰ پژوهش‌های فضایی را به یکی از اولویت‌های ملی تبدیل کرد.
نقطه عطف اصلی، جنگ خلیج فارس در سال‌های ۱۹۹۰ و ۱۹۹۱ بود. استفاده مؤثر ارتش آمریکا از ماهواره‌ها برای ناوبری، شناسایی میدان نبرد و هماهنگی عملیات، به رهبران چین نشان داد که فناوری فضایی تا چه اندازه می‌تواند نتیجه جنگ را تغییر دهد. پکن پس از آن تلاش برای جبران عقب‌ماندگی خود را تشدید کرد.
در سال ۲۰۰۰، ارتش چین توسعه سامانه ناوبری ماهواره‌ای بیدو را آغاز کرد تا وابستگی خود به سامانه موقعیت‌یاب جهانی آمریکا را کاهش دهد. در سال ۲۰۱۵ نیز ساختار سازمانی جدیدی برای یکپارچه‌سازی مأموریت‌های فضایی، سایبری و جنگ الکترونیک ایجاد شد. هم‌زمان، دولت چین فضا را به‌عنوان حوزه‌ای حیاتی برای امنیت ملی تعریف کرد.
شرکت‌های خصوصی و رقابت با استارلینک
پکن در سال ۲۰۱۴ بخش‌هایی از صنعت فضایی را به روی سرمایه‌گذاری خصوصی گشود. از آن زمان، بیش از ۴۰۰ شرکت تجاری فضایی در چین شکل گرفته‌اند. دولت مرکزی و دولت‌های محلی با ارائه منابع مالی، یارانه، تسهیلات آزمایشگاهی و دسترسی به فناوری‌های دولتی، از توسعه این شرکت‌ها حمایت کرده‌اند.
در سال ۲۰۲۵، مأموریت‌های تجاری ۵۴ درصد از کل مأموریت‌های فضایی چین را تشکیل می‌دادند و ماهواره‌های تجاری ۸۴ درصد فضاپیماهای چینی قرارگرفته در مدار را شامل می‌شدند. این اکوسیستم گسترده، توانایی چین برای توسعه فناوری‌های بومی و کاهش وابستگی خارجی را افزایش داده است.
یکی از اهداف اصلی پکن، رقابت با شبکه اینترنت ماهواره‌ای استارلینک است. دو طرح چینی گووانگ و چیان‌فان قصد دارند طی حدود یک دهه نزدیک به ۳۰ هزار ماهواره ارتباطی مستقر کنند. این شبکه‌ها هنوز بسیار کوچک‌تر از استارلینک هستند که بیش از ۱۱ هزار ماهواره در مدار دارد؛ بااین‌حال، چیان‌فان توافق‌های آزمایشی با برزیل، قزاقستان، مالزی و ترکیه برای استفاده از شبکه خود منعقد کرده است. توسعه این زیرساخت‌ها می‌تواند به چین امکان دهد خدمات ارتباطی فضایی را در مقیاس جهانی عرضه کند.
سلاح‌های ضدماهواره‌ای؛ آسیب‌پذیری ارتش آمریکا
پیشرفت فضایی چین با گسترش توانمندی‌های نظامی آن همراه بوده است. بر اساس ارزیابی پنتاگون، چین بیش از ۵۰۰ ماهواره با قابلیت جمع‌آوری اطلاعات، مراقبت و شناسایی در اختیار دارد. این ماهواره‌ها، در کنار سامانه بیدو، به ارتش چین کمک می‌کنند نیروهای آمریکا و متحدانش را در مناطق مختلف جهان شناسایی و رهگیری کند.
چین همچنین از سال ۲۰۰۷، زمانی که نخستین آزمایش موفق موشک ضدماهواره‌ای خود را انجام داد، ابزارهای متنوعی برای مقابله با زیرساخت‌های فضایی توسعه داده است. جنگ الکترونیک و سلاح‌های انرژی هدایت‌شده می‌توانند سیگنال‌های ماهواره‌ای را مختل کنند یا به حسگرها آسیب برسانند، بدون آنکه الزاماً ماهواره را نابود کنند.
در سال ۲۰۲۲، ماهواره چینی شیجیان-۲۱ به یک ماهواره ازکارافتاده متصل شد و آن را به مدار دیگری منتقل کرد. چنین قابلیتی می‌تواند برای تعمیر ماهواره‌ها یا پاک‌سازی زباله‌های فضایی مفید باشد، اما امکان دستکاری ماهواره‌های نظامی رقیب را نیز فراهم می‌کند.
این مسئله برای آمریکا اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا ارتش این کشور برای تقریباً تمام مراحل عملیات نظامی، از شناسایی و هدف‌گیری تا اجرای حملات دقیق و ارزیابی نتایج، به ماهواره‌ها متکی است. در شرق آسیا، چین ممکن است در یک درگیری احتمالی نسبت به آمریکا وابستگی کمتری به زیرساخت‌های فضایی داشته باشد. علاوه بر این، شرکت‌های چینی در جنگ اوکراین تصاویر ماهواره‌ای در اختیار روسیه قرار داده‌اند و در جریان جنگ با ایران نیز تصاویر برخی اهداف، از جمله پایگاهی در اردن که حمله به آن به کشته‌شدن سه نظامی آمریکایی انجامید، در اختیار تهران قرار گرفته است.
راهبرد واشنگتن برای جلوگیری از عقب‌ماندگی
آمریکا برای کاهش آسیب‌پذیری خود باید علاوه بر توسعه ماهواره‌های جدید، به فناوری‌های جایگزین مانند ناوبری اینرسی، حسگرهای کوانتومی، ارتباطات لیزری، پهپادها و بالن‌های ارتفاع بالا سرمایه‌گذاری کند. شبکه‌های ارتباطی انعطاف‌پذیر نیز می‌توانند هنگام اختلال در بخشی از زیرساخت، مسیرهای جایگزین برای انتقال اطلاعات ایجاد کنند.
وابستگی شدید آمریکا به اسپیس‌ایکس نیز یک خطر بالقوه است. اختلال فنی یا آسیب به زیرساخت‌های این شرکت می‌تواند ظرفیت پرتاب ماهواره‌های آمریکا را کاهش دهد. بنابراین، واشنگتن باید قراردادهای دولتی را میان شرکت‌های بیشتری توزیع کند و از فناوری‌های نوظهور دارای کاربردهای امنیتی حمایت مالی پایدار به عمل آورد.
برتری فضایی آمریکا دیگر تضمین‌شده نیست. چین با حمایت مستمر دولتی، رشد شرکت‌های تجاری و توسعه قابلیت‌های نظامی، در حال تغییر موازنه قدرت است. واشنگتن برای حفظ توان بازدارندگی خود باید زیرساخت‌های فضایی مقاوم‌تر، صنعت پرتاب رقابتی‌تر و همکاری گسترده‌تری با متحدان ایجاد کند؛ زیرا در جنگ‌های آینده، از دست‌دادن دسترسی به فضا می‌تواند توان عملیاتی ارتش آمریکا را به‌شدت محدود سازد.
نظرات کاربران