به نقل از ایسنا با توجه به تسلط ال‌نینو بر شرایط جوی جهانی و پیش‌بینی بارش‌های بالاتر از میانگین معمول برای ایران، به ویژه در استان تهران، احتمال بروز سیلاب‌ها وجود دارد. در چنین شرایطی، اتخاذ تدابیر لازم از جمله انجام اقدامات آبخیزداری به منظور جلوگیری از خسارات جانی و مالی بی‌شک ضرورت دارد. به عبارتی دیگر، آبخیزداری تنها مجموعه‌ای از عملیات مکانیکی نیست، بلکه فرآیندهای مدیریتی و پیشگیرانه‌ای را شامل می‌شود که با هدف کاهش تخریب ناشی از بارش‌های شدید به کار گرفته می‌شود و از بالادست حوزه آبخیز آغاز می‌گردد.

محمد حسین قویمی پناه در گفتگو با ایسنا به ارتباط میان سیلاب و عملیات آبخیزداری اشاره کرد و گفت: سیلاب به عنوان یک پدیده طبیعی تنها تحت تأثیر حجم بارش‌ها نیست بلکه تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل پیچیده از جمله ویژگی‌های اقلیمی، زمین‌شناسی، وضعیت پوشش گیاهی، توپوگرافی، ویژگی‌های خاک، ظرفیت نفوذپذیری و شرایط رطوبت پیشین و همچنین نحوه مدیریت حوزه آبخیز قرار دارد. بنابراین، مدیریت مؤثر بر سیلاب نیازمند تغییر رویکرد از یک رویکرد مقطعی و صرفاً سازه‌ای به سوی سیاست‌های جامع و فرامدیژگی است که با شناخت عمیق از این فرآیندها انجام گردد. آبخیزداری در کانون این رویکرد قرار دارد.

وی در پاسخ به این سوال ایسنا که تکمیل پروژه‌های آبخیزداری چه تأثیری بر جمع‌آوری آب ناشی از بارش‌های شدید در تهران خواهد داشت، بیان کرد: یکی از وظایف کلیدی عملیات آبخیزداری تاثیرگذاری بر فرایند تبدیل روان‌آب ناشی از بارش و افزایش زمان تمرکز جریان آب در نقطه خروجی حوزه آبخیز است. ما باید به طریقی روان‌آب را مدیریت کنیم که نرخ افزایش آن از حد معین تجاوز نکند. به همین منظور، با توجه به شرایط خاص حوزه آبخیز، عملیات‌هایی را اجرا می‌کنیم که شامل افزایش نفوذ آب به داخل خاک، حفظ پوشش گیاهی، کاهش دبی پیک سیلاب و تأخیر در انتقال روان‌آب می‌باشد.

این کارشناس آبخیزداری از اداره کل منابع طبیعی استان تهران یادآوری کرد: مجموع حوزه‌های آبخیز استان تهران تقریباً یک میلیون و ۴۲۰ هزار هکتار وسعت دارد که از این میزان، حدود ۸۵۰ هزار هکتار از طریق مطالعات تفصیلی و طرح‌های مرتع‌داری و بیابان‌زدایی مورد بررسی قرار گرفته است. به عبارتی دیگر، اقدامات پژوهش‌های آبخیزداری و طرح‌های مدیریتی برای حفاظت از روان‌آب، کنترل فرسایش خاک و رسوب‌گذاری در حال انجام است.

قویمی پناه ادامه داد: در طی دو تا سه دهه اخیر، بین ۴۵۰ تا ۵۰۰ هزار هکتار از این ۸۵۰ هزار هکتار تحت پوشش اقدامات آبخیزداری قرار گرفته است. بر اساس مطالعات انجام شده، هر هکتار از پروژه‌های آبخیزداری به طور متوسط می‌تواند سالانه حدود ۵۰۰ متر مکعب آب را ذخیره و استحصال نماید. این بدان معناست که با توجه به اقدامات آبخیزداری انجام شده در سطح استان تهران، پتانسیل استحصال حدود ۲۲۵ میلیون متر مکعب آب و کنترل روان‌آب وجود دارد. به عبارت دیگر، این اقدامات به ما این امکان را می‌دهد که از پدیده‌های طبیعی مانند سیلاب‌ها به نحو مفید بهره‌برداری کنیم و در افزایش ذخایر آب زیرزمینی استفاده بهینه‌تری داشته باشیم و همچنین در کنترل معضلاتی مانند فرونشست زمین مؤثر واقع شویم.

وی در ارتباط با تأثیر ساخت و ساز در بستر رودخانه‌ها بر تشدید شدت جریان آب در زمان بارش‌های شدید و آسیب رساندن به تاسیسات آبخیزداری خاطرنشان کرد: آمایش سرزمین موضوع بسیار مهمی در زمینه مدیریت اراضی به ویژه در حوزه آبخیز و کنترل روان‌آب است. اگر برنامه‌ریزی صحیحی انجام شود و هر اقدام در محل مناسب خود صورت گیرد، سرزمین از ظرفیت خود برای حفظ تعادل بهره می‌برد. اما متاسفانه، در برخی حوزه‌های آبخیز آمایش سرزمین به درستی رعایت نشده و تداخل‌هایی به وجود آمده که از جمله آن‌ها ساخت و ساز در حریم رودخانه‌ها و نقاط خروجی حوزه‌های آبخیز است که موجب افزایش سطح آب می‌شود.

قویمی‌پناه افزود: پدیده ال‌نینو و تغییرات اقلیمی باعث وقوع رویدادهایی با شدت بالا مانند بارش‌های شدید در زمان کوتاه می‌شود که سیلاب‌های زیادی را به همراه دارد. در این شرایط، سازه‌هایی که بدون توجه به آمایش سرزمین در مسیر رودخانه‌ها ساخته شده‌اند، منجر به بروز آسیب‌های جدی می‌شوند.

این کارشناس آبخیزداری در اداره کل منابع طبیعی استان تهران در پاسخ به این پرسش که با توجه به اقدامات آبخیزداری انجام شده، چه مقدار از آب ناشی از بارش‌های پاییزی می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد، اعلام کرد: علاوه بر فعالیت‌های متداولی که هر ساله در زمینه آبخیزداری انجام می‌دهیم، هشدارهایی به فرمانداری‌ها و دهیاری‌ها ارائه کرده‌ایم تا تلاشی برای هم‌افزایی در این زمینه صورت گیرد و بتوانیم رسوبات ناشی از سیلاب‌های پیشین که پشت سازه‌های قبلی تجمع یافته‌اند را با همکاری سایر نهادهای اجرایی پاک‌سازی کنیم تا کارایی آنها افزایش یابد.

وی تأکید کرد: یکی از پیشنهادهای عملی و مدیریتی در این راستا این است که تمامی نهادهای اجرایی تحت نظارت استانداری برای انجام هر گونه اقدام در حوزه آبخیز، مجوزی تحت عنوان مدیریت جامع آبخیز را اخذ نمایند. برای مثال، اگر تصمیمی برای افزایش بافت روستایی در یک منطقه گرفته شود، باید بررسی شود که آیا آن منطقه مستعد سیلاب است و توسعه از کدام سمت باید انجام شود. بدین ترتیب، تمامی نهادهای اجرایی استان در سطح حوزه آبخیز ملزم به پیروی از مدیریت جامع آبخیز می‌شوند.

این کارشناس آبخیزداری در اداره کل منابع طبیعی استان تهران در پاسخ به پرسش ایسنا مبنی بر اینکه در صورت وقوع بارش‌های شدید، کدامیک از حوزه‌های آبخیز استان تهران بیشتر در معرض خطر سیل قرار دارند، اظهار داشت: اولویت نخست ما دامنه‌ی جنوبی البرز است. تمامی حوضه‌های آبریز این ناحیه به شهر تهران مشرف هستند و ادامه آن به منطقه مزداران فیروزکوه می‌رسد که در سال ۱۴۰۱ نیز سیلاب‌هایی در این محدوده روی داد.

قویمی در پایان تأکید کرد: این ناحیه دارای شرایط زمین‌شناسی خاصی است که شامل سازنده‌های مارنی و حساس به فرسایش است و همین موضوع می‌تواند منجر به وقوع سیلاب‌های واریزی شود. از سوی دیگر، خاک این منطقه نفوذناپذیر بوده و به وجود آمدن سیلاب را تسهیل می‌کند. همچنین شیب این حوضه بالاست و به همین دلیل، سالانه برای مدیریت آن، اقدامات آبخیزداری خاصی برنامه‌ریزی و اجرا می‌شود.

انتهای پیام