به گزارش خبرآنلاین، محمد داوری، سخنگوی پیشین سازمان معلمان و مشاور کنونی مدارس تهران در گفتگو با همشهری اظهار می‌دارد که نه‌تنها نمی‌توان به سادگی از کاهش مصرف این محصولات سخن گفت، بلکه شواهدی از گسترش استفاده از آن‌ها در میان دانش‌آموزان وجود دارد. به حدی که ویپ‌ها به کلاس‌های پنجم و ششم ابتدایی نیز نفوذ کرده‌اند. او می‌گوید که پنهان‌سازی تعداد زیادی از موارد و عدم ثبت دقیق آنها، تصویر واضحی از این آسیب اجتماعی را به مسئولان ارایه نمی‌کند؛ موضوعی که نیازمند شناخت دقیق علل گرایش بچه‌ها و تقویت نقش خانواده و مدرسه است، پیش از آنکه اقدام‌های انضباطی صورت گیرد.

از ادعای صفر تا روایت مشاوران
داوری بر اساس تجربیاتش در مدارس و ارتباط با مشاوران مناطق مختلف تهران، معتقد است که استفاده از واژه «صفر» برای توصیف وضعیت مصرف ویپ و سیگارهای الکترونیکی با مشاهدات در محیط‌های آموزشی تناقض دارد: «مصرف نه تنها به صفر نرسیده، بلکه بر اساس مشاهدات میدانی و گزارشات همکاران، افزایش موارد را نمایان می‌سازد.» به گفته او، «این موضوع محدود به یک مدرسه یا منطقه خاص نیست؛ حتی در مدرسه‌ای با وضعیت مالی مطلوب که خانواده‌ها اغلب هزینه و مراقبت بیشتری برای فرزندانشان مهیا می‌کنند، مواردی از مصرف مشاهده می‌شود.» داوری بر این نکته تأکید می‌کند که بخش قابل توجهی از اطلاعات موجود، ناشی از تجربیات مشاوران در مدارس مختلف است که نشان از گسترش این پدیده در بین دختران و پسران و نفوذ به سنین پایین‌تر دارد. این مشاهدات به خودی خود جایگزین آمار رسمی یا پیمایش‌های جامع نمی‌شوند، اما می‌توانند نشانه‌ای مهم برای بررسی دقیق‌تر این وضعیت به شمار آیند.

وقتی پای ویپ به مقاطع پایین‌تر باز می‌شود
گزارش‌های مربوط به مصرف سیگارهای الکترونیکی عمدتاً ذهن را به سمت نوجوانان دبیرستانی می‌برد؛ اما داوری می‌گوید که این موارد به این گروه سنی محدود نمی‌شود. او می‌افزاید که بیشتر گزارش‌ها به مشاوران مربوط به دوره متوسطه اول، یعنی پایه‌های هفتم تا نهم هستند و با ورود به متوسطه دوم نیز تعداد بیشتری از موارد به ثبت می‌رسد. با این حال، نگرانی اصلی، مشاهده این رفتار در سنین پایین‌تر است. او توضیح می‌دهد که مواردی از مصرف یا ارجاع دانش‌آموزان برای دریافت خدمات مشاوره‌ای حتی در پایه‌های پایین‌تر هم گزارش شده است؛ کودکانی در سنین حدود ۱۱ تا ۱۳ سال، که به طرز نگران‌کننده‌ای با محصولاتی آشنا شده‌اند که ممکن است وابستگی به نیکوتین را به همراه داشته باشد.

خانواده‌ها چگونه واکنش نشان دهند؟
برای بسیاری از والدین، آگاهی از اینکه فرزندشان به مصرف ویپ پرداخته، می‌تواند به شدت شوکه‌کننده باشد. داوری بر این باور است که نحوه ورود خانواده باید با توجه به شرایط خاص دانش‌آموز صورت گیرد. گاهی اوقات مدرسه می‌تواند در مراحل اولیه با مشاوره به دانش‌آموز کمک کرده و در صورت نیاز، خانواده را نیز در این فرایند درگیر کند. در موارد پیچیده‌تر، ارجاع به مراکز تخصصی ضروری است. این به معنای کنار گذاشتن والدین نیست، بلکه باید اطمینان حاصل شود که ورود آن‌ها به این ماجرا به عنوان حمایتی برای فرزند تلقی شود. همکاری میان خانواده و مدرسه، به‌جای مقصردانستن یکدیگر، می‌تواند شانس پیشگیری از تکرار مصرف را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.

ویپ بی‌خطر نیست
یکی از دلایل جذب نوجوانان به سیگارهای الکترونیکی، تصور کم‌خطرتربودن آنها در مقایسه با سیگارهای سنتی است. شکل ظاهری متفاوت، تنوع محصولات و قابلیت استفاده پنهان نیز می‌تواند جذابیت بیشتری برای دانش‌آموزان ایجاد کند. اما به هر حال، شکل ظاهری متفاوت یک محصول به معنای بی‌ضرر بودن آن نیست. داوری می‌گوید که این تصور که ویپ اعتیادآوری کمتری دارد یا می‌تواند راهی برای ترک سیگار باشد، نباید بدون بررسی علمی پذیرفته شود. بسیاری از محصولات ویپ حاوی نیکوتین‌اند، ماده‌ای اعتیادآور که به‌ویژه در سنین رشد می‌تواند نگران‌کننده باشد. ترکیبات مایع مصرفی و مواد حاصل از گرم‌شدن آن نیز بسته به نوع محصول متفاوت و برای سلامت مضر است. جایگزینی ویپ به‌جای سیگار، به ویژه برای دانش‌آموزی که قبلاً مصرف‌کننده نبوده، نمی‌تواند یک راهکار مناسب برای پیشگیری از آسیب باشد. مهم‌تر از همه این است که نباید اجازه داد که تصور بی‌خطربودن این محصولات، نخستین تجربه مصرف را برای کودکان و نوجوانان عادی جلوه دهد.

چرا برخورد انضباطی کافی نیست؟
اگر مدرسه تشخیص دهد که دانش‌آموزی از ویپ یا سیگار استفاده می‌کند، اولین واکنش مناسب چه باید باشد؟ به عقیده داوری، پاسخ این سوال نباید صرفاً در اخطار، تنبیه یا ضبط وسیله محدود شود. او مصرف دخانیات در این سن را نشانه‌ای می‌داند که باید دلایل آن مورد بررسی قرار گیرد. به گفته این مشاور، برخوردهای صرفاً انضباطی ممکن است دانش‌آموز را به مخفی‌کاری وادار کند؛ در حالی که گفت‌وگوی حرفه‌ای و مشاوره می‌تواند به شناسایی دلایل گرایش او کمک نماید. داوری توضیح می‌دهد که پس از مشاهده چنین رفتاری، باید وضعیت روانی، روابط اجتماعی و شرایط خانوادگی دانش‌آموز مورد توجه قرار گیرد. اگر لازم باشد، باید از خدمات تخصصی‌تر بهره‌برداری صورت گیرد. مدرسه می‌تواند نشانه‌ها را شناسایی کرده و دانش‌آموز را به مسیر دریافت خدمات مناسب هدایت کند، اما این جایگزین مراکز درمانی و تخصصی نیست.

مدرسه‌ای برای زندگی، نه‌فقط نمره
به اعتقاد محمد داوری، مدرسه یکی از اجزای کلیدی روابط میان خانواده و جامعه است و به تنهایی نمی‌تواند تمامی عوامل گرایش به دخانیات و دیگر مواد مخدر را مدیریت کند. پیشگیری مؤثر مستلزم همکاری آموزش‌وپرورش، خانواده‌ها و نهادهای تخصصی است. این مشاور بیان می‌کند: نظام آموزشی باید در کنار آموزش درسی و آمادگی برای امتحانات و کنکور، به سلامت روان، مهارت‌های ارتباطی و توانایی تصمیم‌گیری دانش‌آموزان نیز توجه نماید. آموزش خطرات ناشی از دخانیات زمانی مؤثرتر خواهد بود که پیش از مواجهه دانش‌آموز با مصرف آن، به زبانی قابل‌فهم و متناسب با سن او ارائه شود.

23302