به نقل از ایسنا، با راه‌اندازی طرح هوشمندسازی یارانه آرد و نان، میزان فروش ثبت‌شده نانوایی‌ها در سامانه نانینو به یکی از ارکان اصلی تعیین سهمیه آرد تبدیل شده است. اما اخیراً مشاهده صدها کارت بانکی و شواهد حاکی از تراکنش‌های صوری در یک نانوایی واقع در نیکشهر، بار دیگر موضوع نظارت بر مصرف آرد یارانه‌ای و احتمال خروج آن از سیستم رسمی را برجسته کرده است.
ایرج عزیزی، مدیرکل تعزیرات حکومتی سیستان و بلوچستان، در تاریخ چهارم مهرماه با اشاره به این پرونده اعلام نمود: بخشی از آرد تخصیص‌یافته به‌جای استفاده در تولید نان، از چرخه اصلی خارج شده و بخشی دیگر نیز به طور قاچاق به خارج از مرزها برده شده است. این موضوع مجدداً این سوال را به میان می‌آورد که آیا سامانه نانینو می‌تواند به‌طور مؤثری از سوءاستفاده‌های احتمالی از تراکنش‌های بانکی و انحراف آرد یارانه‌ای جلوگیری کند.
هانینو چگونه تراکنش‌های غیرعادی را شناسایی می‌کند؟
محمدجواد کرمی - که مسئول کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران است - در گفت‌وگویی با ایسنا، به تشریح سازوکار نظارتی بر عملکرد نانوایی‌ها و احتمال سوءاستفاده از کارت‌های بانکی برای دریافت سهمیه آرد پرداخت و گفت: در حال حاضر سامانه نانینو در تمامی واحدهای نانوایی در سطح کشور فعال است و تخصیص سهمیه آرد بر اساس میزان فروش نان انجام می‌شود. در این سیستم برای هر نوع نان، از جمله بربری و لواش، مقدار مشخصی آرد تعیین شده و سهمیه نانوایی به تعداد نان‌های فروخته‌شده و مقدار آرد در نظر گرفته‌شده برای تولید آن بستگی دارد.
کرمی در پاسخ به سؤالی درباره کشف کارت‌های بانکی متعدد در نانوایی نیکشهر و احتمال استفاده از آن‌ها برای ثبت تراکنش‌های صوری و خروج آرد از سیستم رسمی اظهار داشت: تا به حال چنین موضوعی به ما گزارش نشده است و لذا نمی‌توانم در مورد ماهیت کارت‌های کشف‌شده و نحوه بهره‌برداری از آن‌ها نظر دهم.
وی همچنین به سازوکار کنترلی سامانه نانینو اشاره کرد و افزود: بر اساس توضیحات مسئولان این سامانه، چنانچه یک کارت بانکی به میزان غیرطبیعی برای خرید نان مورد استفاده قرار گیرد، آن تراکنش‌های غیرعادی شناسایی شده و در محاسبه سهمیه آرد نانوایی در نظر گرفته نخواهد شد.
به گفته وی، ممکن است یک نفر با کارت بانکی خود چندین بار در روز نان بخرد، اما اگر میزان خریدها از حد معمول بیشتر شود و تراکنش‌ها به شکل مکرر ثبت گردد، سامانه به راحتی می‌تواند این رفتار را شناسایی کرده و اتخاذ تدابیر متناسبی را به دنبال داشته باشد. این سازوکار به منظور جلوگیری از تأثیر منفی خریدهای غیرواقعی بر سهمیه آرد نانوایی‌ها اتخاذ شده است.
وی در ادامه به برخی تخلفات در نانوایی‌ها اشاره کرد و گفت: مثلاً اگر نانوایی‌ها از مشتریان بابت اقلامی مانند کیسه نان، هزینه اضافی دریافت کنند، این موضوع می‌تواند ناقض ضوابط باشد. عملکرد نانوایی‌ها در این سامانه بر اساس شاخص‌های مشخصی از آرد و تعداد نان‌هایی که باید از آن تولید شود، تعریف شده و هرگونه انحراف در این زمینه می‌تواند دلیلی بر تخلف باشد. برای مثال، اگر سامان‌سازی تعیین کند که مقدار معینی آرد باید تعداد مشخصی نان تولید نماید، نانوایی موظف به رعایت ضوابط مربوط به وزن نان و میزان تولید است. کم کردن وزن برای افزایش تعداد نان یا هر اقدام دیگری که منجر به تناقض بین میزان آرد مصرفی و نان تولیدشده شود، تخلف محسوب می‌شود.
کرمی در ادامه بیان کرد که اگر بازرسان به واحد نانوایی مراجعه کنند و کم‌فروشی از طریق بررسی وزن نان آشکار شود، این امر باید پیگیری شود و واحد متخلف به تعزیرات معرفی خواهد شد.
رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران در پایان با تأکید بر نقش سامانه نانینو در ثبت اطلاعات عملکرد نانوایی‌ها گفت: این سامانه اطلاعات فروش و عملکرد نانوایی‌ها را ثبت می‌کند و بررسی تخلفات و اقدامات قانونی مربوطه باید از سوی نهادهای مسئول دنبال شود.
کشف کارت‌های متعدد؛ از خواف تا یاسوج
بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که کشف کارت‌های بانکی متعدد در نانوایی‌ها به پرونده نیکشهر محدود نمی‌شود. در فروردین ۱۴۰۴، مدیر جهاد کشاورزی خواف از کشف و توقیف ۱۲۲ کارت بانکی در یک نانوایی خبر داده و تصریح کرده است که بررسی تراکنش‌های احتمالی صوری از طریق سامانه نانینو در دست اقدام است.
در مرداد ۱۴۰۴، مدیرکل تعزیرات حکومتی کهگیلویه و بویراحمد از کشف ۹۳ کارت بانکی در یک نانوایی در یاسوج خبر داد. این مقام مسئول اعلام کرد که در پرونده‌ای مربوط به عرضه خارج از شبکه ۱۲ هزار عدد نان و ثبت تراکنش‌های ساختگی، فرد متخلف به پرداخت دو میلیارد ریال جریمه نقدی محکوم شد.
این پرونده‌ها نشان‌دهنده امکان استفاده از کارت‌های متعدد و ثبت تراکنش‌های غیرواقعی در گذشته نیز بوده است؛ هرچند ایراد کارت‌های متعدد به‌تنهایی نمی‌تواند اثبات‌کننده وقوع تراکنش‌های صوری یا خروج آرد از شبکه رسمی تلقی شود.
آیا نظارت هوشمند برای مهار قاچاق آرد کافی است؟
پیش‌تر محمد جلال، یکی از مسئولان طرح هوشمندسازی یارانه آرد و نان اعلام کرده بود که تراکنش‌های ثبت‌شده نانوایی‌ها پس از پردازش و بررسی واقعی بودن، به میزان آرد مصرفی تبدیل می‌شوند. لذا، فروش واقعی نان باید مبنای محاسبه سهمیه آرد باشد و تراکنش‌های غیرواقعی نباید منجر به افزایش سهمیه گردند.
با این وجود، گزارش‌های مربوط به کشف کارت‌های متعدد و تراکنش‌های ساختگی، لزوم بررسی اصول اجرای این سازوکارهای کنترلی را برمی‌انگیزد. شناسایی رفتار غیرمتعارف در سامانه لزوماً به معنای اثبات تخلف یا خروج فیزیکی آرد از شبکه توزیع نیست؛ به‌وضوح، ثبت تراکنش‌های زیاد با یک کارت بانکی نیز به تنهایی نمی‌تواند وقوع تخلف را ثابت کند.
از طرف دیگر، جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی مستلزم آن است که خریدهای واقعی از تراکنش‌های غیرواقعی تفکیک شود. بررسی الگوهای خرید، اطلاعات ثبت‌شده در سامانه و در صورت لزوم، بازرسی‌های میدانی می‌تواند در شناسایی دقیق‌تر تخلفات مؤثر باشد.
پرونده نیکشهر مجدداً این سوال را به میان می‌آورد که آیا سامانه نانینو قادر است تراکنش‌های غیرواقعی را قبل از تأثیرگذاری بر سهمیه آرد شناسایی کند و در صورت وجود رفتار مشکوک، چه تدبیر خاصی برای بررسی و کنترل آرد تخصیص‌یافته به نانوایی‌ها موجود است؟
به نظر می‌رسد جلوگیری از خروج آرد یارانه‌ای از شبکه رسمی، علاوه بر نظارت بر تراکنش‌های بانکی، نیاز به تطابق مداوم سهمیه آرد با میزان تولید و فروش واقعی نان و نتایج بازرسی‌های میدانی دارد. ارائه توضیحات شفاف‌تر از سوی مسئولان سامانه نانینو و نهادهای نظارتی درخصوص روش‌های شناسایی تراکنش‌های مشکوک و چگونگی پیگیری موارد شناسایی‌شده، می‌تواند به روشن شدن ابعاد این پرونده‌ها و ارزیابی کارایی نظارت بر توزیع آرد یارانه‌ای کمک کند.
انتهای پیام
نظرات کاربران