فرارو- با گسترش روزافزون استفاده از منابع تجدیدپذیر در سطح جهانی، همواره این نگرانی در میان عموم و در محافل اقتصادی وجود داشته که بار هزینه‌های ساخت زیرساخت‌های خورشیدی به دوش مشترکان خانگی بیفتد؛ دیدگاهی که دانشمندان با استفاده از آمارهای معتبر آن را رد کرده‌اند.

به گزارش فرارو به نقل از اسلش گی‌یر، انرژی‌های تجدیدپذیر به عنوان گزینه‌ای سازگار با محیط‌ زیست در برابر سوخت‌های فسیلی تلقی می‌شوند، اما واقعیت این است که هنوز این منابع پاک سهم محدودی از ترکیب مصرف انرژی را به خود اختصاص داده‌اند. به خصوص، سهم انرژی خورشیدی نسبت به این رقم کلی بسیار ناچیزتر است.

یکی از نظریات قدیمی و پایدار که منتقدان و مخالفان گسترش ظرفیت انرژی خورشیدی ملی مطرح می‌کردند، این بود که سرمایه‌گذاری برای ایجاد مزارع خورشیدی به مقیاس وسیع در نهایت منجر به افزایش قابل توجهی در هزینه‌های برق مصرف‌کنندگان خرد خواهد شد. با این حال، تحقیقی که به تازگی توسط مرکز تحقیقات سیاست‌های انرژی و محیط‌زیست دانشگاه ام‌آی‌تی منتشر شده، نشان می‌دهد که این دیدگاه سنتی با واقعیت‌های آماری و اقتصادی هیچگونه همخوانی ندارد.

پژوهشگران در این پروژه تحقیقات به بررسی دقیق این مسأله پرداختند که پس از اتصال اشکال مختلف انرژی‌های تجدیدپذیر به شبکه‌های برق ایالتی، قبض برق مشترکان به چه میزان تغییر یا افزایش یافته است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که مزارع خورشیدی با مقیاس بزرگ به هیچ وجه هزینه‌های نهایی مصرف‌کنندگان را افزایش نداده‌اند؛ بلکه در واقع، متوسط بهای پرداختی خانوارها را با افتی ملایم اما محسوس همراه ساخته‌اند.

تحلیلگران بر این باورند که عامل اصلی در کاهش نرخ برق، عدم نیاز مزارع خورشیدی به خطوط انتقال سوخت، لوله‌کشی گاز یا حمل‌ونقل مداوم مشتقات فسیلی است. این ویژگی اساسی سبب می‌شود که هزینه‌های تأمین انرژی اولیه برای این تأسیسات تقریباً به صفر برسد. به این ترتیب، هزینه‌های جاری بهره‌برداری و نگهداری که شرکت‌های تأمین برق باید پرداخت کنند، به طرز چشمگیری کاهش می‌یابد و آثار مالی این صرفه‌جویی به شکل تخفیف و کاهش در قبوض برق به شهروندان منتقل می‌شود.

از سوی دیگر، مزارع خورشیدی بزرگ نیز بدون هزینه نیستند؛ پنل‌های فتوولتائیک ممکن است با اشکالات مختلفی نظیر استهلاک، خرابی فیزیکی یا نقص فنی مواجه شوند و برای حفظ بازدهی حداکثری، تمیز کردن منظم آن‌ها از گرد و غبار ضروری است. با این حال، داده‌های پژوهش نشان می‌دهد که توسعه مزارع خورشیدی صنعتی به طور کلی بار مالی مشترکان را کاهش داده و در ایالت‌هایی که بیشترین سرمایه‌گذاری را در احداث این نیروگاه‌ها انجام داده‌اند، بیشترین کاهش قیمت برق ثبت شده است.

پنل‌های پشت‌بامی؛ وارونگی جریان قیمت‌ها

در حالی که نیروگاه‌های خورشیدی بزرگ قیمت نهایی انرژی را برای مشترکان کاهش داده‌اند، سیستم‌های خورشیدی پشت‌بامی در منزل نتوانسته‌اند چنین موفقیتی را به دست آورند. بررسی‌های دانشگاه ام‌آی‌تی حتی نشان داده است که در مناطق با گسترش نصب پنل‌های پشت‌بامی، قیمت کلی برق با افزایشی اندک مواجه شده است.

نویسندگان این تحقیق عواملی مشخص را برای این تفاوت قیمتی ذکر می‌کنند. نخست اینکه مالکان خانه‌های با سامانه‌های پشت‌بامی، هزینه بسیار کمتری بابت برق شبکه سراسری می‌پردازند و در مواردی حتی مازاد تولید خود را با تعرفه‌های حمایتی به شبکه برق تزریق می‌کنند. این سازوکار باعث می‌شود که شرکت‌های برق ناچار به پرداخت هزینه‌هایی بالا به دارندگان این پنل‌ها شوند؛ هزینه‌هایی که در نهایت بار مالی آن به سایر مشترکان معمولی بدون پنل خورشیدی منتقل می‌شود.

دلیل دوم، هزینه‌های قابل توجه مربوط به به‌روزرسانی شبکه انتقال است. شبکه‌های سنتی برای توزیع یک طرفه برق طراحی شده‌اند، در حالی که افزایش نصب پنل‌های خانگی نیاز به یک سیستم توزیع دو طرفه دارد. اتصال یک نیروگاه خورشیدی بزرگ به شبکه، مشابه احداث یک نیروگاه جدید از نوع فسیلی به سادگی انجام می‌گیرد، اما هماهنگ‌سازی هزاران پنل خانگی مستلزم سرمایه‌گذاری‌های اولیه و مستمر در مدیریت زیرساخت‌های پیچیده است.

علاوه بر صرفه‌جویی اقتصادی، مزارع خورشیدی بزرگ مزایای اقلیمی دیگری نیز به همراه دارند؛ بر اساس مطالعه‌ای که پیرامون بزرگ‌ترین مزرعه خورشیدی چین انجام شده، سایه‌ای که پنل‌ها ایجاد می‌کنند، کیفیت خاک منطقه را بهبود بخشیده و به رشد پوشش گیاهی و حیات میکروبی غنی‌تری در اطراف تأسیسات کمک کرده است.