مهرناز کردفلاحت، روانشناس در گفتگو با ایسنا، درباره مشکلات عاطفی و روانی تازه‌ای که به الگوهای مخفی اختلال خواب و استفاده از فناوری‌های دیجیتال در شب ارتباط دارد، اظهار داشت: یکی از مسائلی که در میان جوانان امروزی رایج است، بیدار ماندن دیرهنگام و صرف زمان زیاد با تلفن‌های همراه در شب می‌باشد. برخی از نوجوانان تا نیمه شب یا حتی صبح زود به بازی یا گفتگو با دوستان خود مشغول می‌شوند و به این ترتیب در صبح با حس خستگی به مدرسه می‌روند و از تمرکز کافی برخوردار نیستند. کم‌خوابی می‌تواند سبب زودرنجی و عصبانیت نوجوان شود و در صورت تداوم، می‌تواند اضطراب و ناراحتی‌های ذهنی او را بیشتر کند.

وی تاکید کرد: البته همیشه گوشی‌های هوشمند عامل اصلی نیستند و در برخی موارد نوجوانان به دلیل اضطراب‌های ذهنی یا احساس تنهایی نمی‌توانند بخوابند و به همین خاطر به سراغ تلفن همراه می‌روند. بنابراین فقط محدود کردن دسترسی به گوشی برای نوجوانان راه‌حل مناسبی به شمار نمی‌رود. بلکه بهتر است خانواده‌ها با فرزندان درباره زمان خواب و میزان استفاده از اینترنت به توافق برسند.

به گفته وی، ایجاد یک برنامه منظم برای خواب و بیداری و همچنین از بین بردن استفاده از گوشی قبل از خواب می‌تواند تاثیر زیادی داشته باشد. در صورتی که نوجوانی برای مدتی طولانی به بی‌خوابی شدید یا تغییرات روحی و تحصیلی دچار شده باشد، باید این موضوع را به‌طور جدی دنبال کرد و در صورت لزوم از مشاوری کمک گرفت.

گرایش پنهان به سیگار الکترونیکی و مواد مخدر

این روانشناس به این نکته اشاره کرد که نوجوانان برای پنهان‌سازی تمایل به مصرف تدریجی سیگار الکترونیکی (پاد و ویپ) و سایر مواد به راه‌های جدیدی روی می‌آورند. برخی نوجوانان به علت کنجکاوی یا فشار دوستان به سمت سیگار الکترونیکی و مواد دیگر می‌روند. برخی دیگر بر این باورند که این کار به آن‌ها در کاهش اضطراب کمک می‌کند یا سبب پذیرش در جمع دوستانشان می‌شود.

 نشانه‌های رفتاری و محیطی مصرف مواد در نوجوانان

وی ادامه داد: برخی نوجوانان به خاطر ترس از واکنش خانواده به این تجربیات، صحبت نمی‌کنند. در این شرایط ممکن است والدین تغییراتی در رفتار فرزندانشان مشاهده کنند. به عنوان مثال، نوجوان ممکن است درباره برنامه‌هایش توضیحات کمی بدهد، به طور ناگهانی درباره دوستان جدیدش سکوت کند، هزینه‌های غیرشفافی داشته باشد یا مکرراً از والدین پول بخواهد بدون اینکه دلیلی روشن ارائه دهد. همچنین ممکن است بوی غیرعادی روی لباس یا وسایلش مشاهده شود یا اجناسی پیدا شوند که والدین اطلاعی از کاربرد آن‌ها ندارند؛ هرچند که هیچ‌یک از این نشانه‌ها به تنهایی تأییدکننده مصرف مواد نیستند.

کردفلاحت تاکید کرد: از منظر رفتاری نیز باید به تغییرات ناگهانی توجه کرد. مثلاً ممکن است نوجوان زودرنج‌تر شود، بیشتر با خانواده دچار مشاجره گردد، تمرکزش در درس کاهش یابد، یا علاقه‌اش به فعالیت‌هایی که زمانی دوست داشت کمتر شده باشد. در برخی موارد نیز ممکن است علائمی از قبیل اضطراب، اختلال خواب یا فاصله‌گیری از دوستان و خانواده مشاهده شود. در مورد ویپ و پاد باید توجه داشت که برخی نوجوانان به دلیل تصور بی‌خطر بودن به مصرف آن‌ها می‌پردازند، در حالی که بسیاری از این محصولات حاوی نیکوتین هستند و می‌توانند منجر به وابستگی شوند. مصرف مواد دیگر نیز ممکن است با تغییراتی در خواب، اشتها، خلق‌وخو یا عملکرد روزانه فرد همراه باشد که البته نوع این تغییرات به ماده مصرفی و شرایط خاص فرد بستگی دارد.

این روانشناس با بیان نکته‌ای مهم تصریح کرد: والدین نباید تنها با مشاهده یک نشانه، به سرعت فرزند خود را متهم کنند، بلکه بهتر است در مورد تغییرات مشهود به آرامی گفتگو کنند و به نوجوان این فرصت را بدهند تا توضیح دهد؛ زیرا گاهی اوقات فشار دوستان یا مشکلات روانی وجود دارد که نوجوان نمی‌داند چگونه در مورد آن صحبت کند.

وی با اشاره به این نکته که اختلالات پنهان مربوط به تصویر بدنی و رفتارهای وسواسی نسبت به غذا و ظاهر در نوجوانان قابل شناسایی است، خاطرنشان کرد: در دوران نوجوانی توجه به ظاهر و مقایسه خود با دیگران امری طبیعی است، اما در برخی مواقع این نگرانی می‌تواند به حدی برسد که نوجوان بخش زیادی از وقت و انرژی خود را صرف وزن و شکل بدن خود کند.

این روانشناس ادامه داد: به عنوان مثال، ممکن است نوجوان مدام خود را با دیگران مقایسه کند یا چندین بار از اطرافیان بپرسد که آیا وزنش افزایش یافته یا چهره‌اش خوب به نظر می‌رسد. ممکن است از حضور در جمع دوستان، رفتن به مهمانی یا حتی عکس گرفتن خودداری کند، زیرا از ظاهر خود خجالت می‌کشد. برخی نوجوانان نیز مکرراً خود را در آینه بررسی می‌کنند یا با وجود اینکه وزنشان طبیعی است، همچنان احساس چاقی دارند. در مورد عادات غذایی نیز باید به تغییرات رفتاری توجه شود.

کردفلاحت افزود: مثلاً یک نوجوان ممکن است وعده‌های غذایی را نادیده بگیرد یا برای کم‌کردن وزن، میزان غذایی که می‌خورد را به طرز شدیدی کاهش دهد. ممکن است از مصرف برخی مواد غذایی بترسد یا بعد از غذا خوردن دچار احساس گناه و اضطراب شود. گاهی نیز ممکن است به‌طور مخفیانه غذا بخورد یا بعد از خوراک‌های خود تلاش کند با ورزش شدید یا روش‌های نامناسب، کالری مصرف‌شده را جبران کند. تغییرات در وزن، خستگی مزمن، سرگیجه و کاهش تمرکز نیز از نشانه‌های هشداردهنده به شمار می‌آیند.

به گفته وی، برخی از این رفتارها ممکن است نشان‌دهنده اختلالات خوردن باشند؛ به‌عنوان مثال در اختلال بی‌اشتهایی عصبی، فرد به شدت از افزایش وزن می‌ترسد و مصرف غذای خود را محدود می‌کند، در اختلال پرخوری عصبی، فرد ممکن است در مدت زمان کوتاهی مقدار زیادی غذا بخورد و سپس برای جبران آن به رفتارهایی مانند استفراغ عمدی یا ورزش بیش از حد روی آورد و در اختلال پرخوری، فرد ممکن است در یک بازه زمانی مشخص مقدار زیادی غذا بخورد و احساس کند کنترلی بر روی خوردن خود ندارد. این اختلالات فقط محدود به وزن یا ظاهر نیستند و می‌توانند بر سلامت جسمی و روانی فرد تأثیر بگذارند.

وی بیان کرد: البته هر نوجوانی که به ظاهر خود اهمیت می‌دهد یا رفتار غذایی متفاوتی دارد، لزوماً دچار اختلال نیست. نکته اصلی این است که ببینیم این نگرانی‌ها تا چه حد شدت گرفته‌اند و آیا زندگی روزمره، ارتباطات، تحصیل یا سلامت روانی نوجوان را تحت تأثیر قرار داده‌اند یا خیر.

انتهای پیام