به گزارش استنفورد مدیسین (Stanford Medicine)، پژوهشگران در مطالعه‌ای جدید دریافته‌اند که الگوهای فعالیت مغز در افراد سالمند می‌تواند احتمال ابتلا به آلزایمر یا مقاومت در برابر افت توانایی‌های شناختی را پیش‌بینی کند.
نتایج این پژوهش چهارم نوامبر ۲۰۲۶ در نشریه علمی Science Advances منتشر شده است.
محققان در این مطالعه دو گروه از افراد ۷۵ سال به بالا را بررسی کردند: گروهی که به آلزایمر مبتلا بودند و گروهی که با وجود سن بالا، حافظه‌ای در حد افراد چند دهه جوان‌تر داشتند. به گروه دوم اصطلاحاً «ابرپیران» (SuperAgers) گفته می‌شود.
پژوهشگران با استفاده از داده‌های تصویربرداری مغزی ۱۸۰ فرد از گروه ابرپیران و ۱۱۰ بیمار مبتلا به آلزایمر، تفاوت‌هایی را در الگوهای فعالیت مناطق مختلف مغز شناسایی کردند.
این الگوها به فعالیت بیش از حد یا کمتر از حد معمول برخی نواحی مغز و نحوه ارتباط عملکردی میان آنها مربوط می‌شوند.
محققان بر اساس این تفاوت‌ها سامانه‌ای برای امتیازدهی طراحی کردند که «امتیاز ارتباطی تاب‌آوری و آسیب‌پذیری آلزایمر» (ARC) نام دارد. این امتیاز می‌تواند الگوهای مغزی مرتبط با مقاومت در برابر افت شناختی را از الگوهای مرتبط با آسیب‌پذیری در برابر آلزایمر متمایز کند. این سامانه در تشخیص تفاوت میان دو گروه مورد مطالعه حدود ۸۵ درصد دقت داشت.
در مرحله بعد، پژوهشگران این روش را روی بیش از هزار و ۳۰۰ فرد ۵۵ تا ۷۰ ساله که در زمان انجام تصویربرداری هیچ نشانه آشکاری از اختلال شناختی نداشتند، آزمایش کردند.
نتایج نشان داد افرادی که الگوهای فعالیت مغزی آنها به بیماران آلزایمری شباهت بیشتری داشت، در سال‌های بعد با افت سریع‌تر توانایی‌های شناختی روبه‌رو شدند. در مقابل، افرادی که الگوهای مغزی آنها به گروه ابرپیران نزدیک‌تر بود، کاهش آهسته‌تری در عملکرد شناختی نشان دادند.
داده‌های پیگیری این افراد در برخی موارد تا ۱۲ سال ادامه داشت، هرچند بیشتر اطلاعات مربوط به دوره‌ای حدود پنج تا شش سال بود.
به گفته پژوهشگران، امتیاز ARC در پیش‌بینی افت شناختی عملکردی برابر یا بهتر از برخی شاخص‌های متداول، از جمله اطلاعات جمعیت‌شناختی، نشانگرهای زیستی آمیلوئید بتا و تاو و عوامل ژنتیکی داشته است. ترکیب این امتیاز با نشانگرهای زیستی موجود نیز می‌تواند دقت پیش‌بینی را افزایش دهد.
یو ژانگ، استاد روان‌پزشکی و علوم رفتاری دانشگاه استنفورد و نویسنده ارشد این پژوهش، گفت بسیاری از مطالعات پیشین بر نشانگرهای شناخته‌شده آلزایمر مانند آمیلوئید بتا و تاو تمرکز داشته‌اند؛ در حالی که شناسایی نشانه‌های زودهنگام‌تر می‌تواند به مداخله به‌موقع کمک کند.
پژوهشگران امیدوارند در آینده بتوان از این یافته‌ها برای شناسایی افرادی که در معرض خطر افت شناختی قرار دارند و بررسی روش‌هایی مانند تمرین‌های شناختی برای بهبود الگوهای فعالیت مغز استفاده کرد.
با این حال، محققان تأکید می‌کنند که امتیاز ARC در حال حاضر ابزار تشخیص قطعی آلزایمر نیست و باید آن را شاخصی برای ارزیابی و پیگیری وضعیت شناختی افراد دانست. همچنین هنوز مشخص نیست که تغییر الگوهای فعالیت مغز بتواند روند بیماری را متوقف یا معکوس کند.
تیم پژوهشی استنفورد قصد دارد در مطالعات آینده، تأثیر تمرین‌های شناختی بر این الگوهای مغزی را بررسی کند.
منبع: Stanford Medicine، ۴
نظرات کاربران