به نقل از ایسنا، شیر و محصولات لبنی یکی از اصلی‌ترین منابع تامین کلسیم و پروتئین مورد نیاز بدن محسوب می‌شوند و تأکید بر مصرف آن‌ها، به خصوص در دوران رشد کودکان و نوجوانان و همچنین برای حفظ سلامت استخوان‌ها در سنین بالاتر، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. با این حال، افزایش قیمت این محصولات در ماه‌های اخیر، تامین لبنیات مورد نیاز خانوارها را به چالشی جدی تبدیل کرده و نگرانی‌ها درباره کاهش مصرف این گروه غذایی را بیشتر کرده است.
احمد اسماعیل‌زاده - مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت - در سخنان اخیر خود اشاره کرده که مصرف لبنیات در کشور به طور قابل توجهی پایین است و با وجود اینکه میزان توصیه شده برای مصرف روزانه لبنیات تقریباً دو تا سه واحد است، بررسی‌های ملی حاکی از آن است که میانگین مصرف این محصولات در ایران کمتر از یک واحد در روز می‌باشد. افزایش قیمت محصولات لبنی یکی از عوامل اصلی کاهش مصرف به شمار می‌رود، به ویژه در شرایطی که هزینه‌های زندگی در حال افزایش است و قدرت خرید خانوارها روزبه‌روز کاهش می‌یابد.
علاوه بر این، محمد فربد - سخنگوی انجمن صنایع فرآورده‌های لبنی ایران - نیز کاهش سرانه مصرف شیر و محصولات لبنی را طی یک سال گذشته به میزان حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد گزارش کرده و کاهش قدرت خرید خانوارها را عاملی مؤثر در این زمینه دانسته است.
توافق برای افزایش نرخ شیر خام
در ماه‌های اخیر، قیمت انواع شیر، ماست، پنیر و سایر محصولات لبنی بارها دستخوش تغییر شده است. تولیدکنندگان افزایش هزینه‌های مرتبط با نهاده‌های دامی، بسته‌بندی، حمل و نقل و سایر هزینه‌های تولید را از دلایل اصلی افزایش قیمت این محصولات عنوان می‌کنند.
در ادامه این روند، سید احمد مقدسی - رئیس انجمن صنفی گاوداران ایران - در تاریخ سوم آبان‌ماه از توافقی با انجمن صنایع لبنی برای افزایش نرخ شیر خام خبر داد و افزود: در شرایطی که نرخ هر کیلوگرم شیر خام درب دامداری حدود ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شده، بر اساس مذاکرات صورت گرفته، قیمت پیشنهادی این محصول به ۶۸ هزار تومان درب دامداری و ۷۰ هزار تومان درب کارخانه رسیده است.
مقدسی افزایش نرخ ارز و افزایش هزینه تامین نهاده‌های دامی را از اصلی‌ترین دلایل این توافق عنوان کرده و اذعان داشته که قرار است نرخ جدید در کارگروه امنیت غذایی مورد بررسی و تصویب قرار گیرد.
با این حال، تا زمان نگارش این گزارش، مصوبه رسمی جدیدی در خصوص افزایش نرخ شیر خام اعلام نشده است. این موضوع در کنار نوسانات قیمت محصولات نهایی، سوالاتی را درباره مبنای افزایش نرخ فرآورده‌های لبنی به وجود می‌آورد؛ به‌ویژه اینکه بازار لبنیات حتی پیش از اعلام توافق اخیر درگیر افزایش قیمت‌های مکرر بوده است.
افزایش قیمت لبنیات از شهریور تا آبان
مقایسه قیمت‌های به ثبت رسیده در شهریورماه با نرخ‌های گردآوری‌شده در آبان‌ماه که توسط ایسنا از برخی مناطق مرکزی و غربی انجام شده، نشان می‌دهد که برخی محصولات لبنی در این مدت با تفاوت قیمت قابل توجهی به فروش رسیده‌اند. به عنوان مثال، قیمت شیر پرچرب بطری یک لیتری که در ابتدای شهریورماه ۱۶۰ هزار تومان بود، در آبان‌ماه به ۲۰۷ هزار و ۹۰۰ تومان رسیده است؛ این افزایش نشان‌دهنده اختلافی معادل ۴۷ هزار و ۹۰۰ تومان یا حدود ۳۰ درصد است.
همچنین، قیمت شیر کم‌چرب بطری یک لیتری که در شهریورماه ۹۸ هزار تومان تعیین شده بود، اکنون در یکی از برندهای بررسی‌شده به ۱۹۶ هزار و ۹۰۰ تومان افزایش یافته است. این دو رقم، اختلافی نزدیک به ۱۰۱ درصد را نشان می‌دهد. قیمت شیر کم‌چرب کیسه‌ای ۹۰۰ گرمی نیز از مبلغ ۸۴ هزار تومان در شهریورماه به ۱۴۳ هزار تومان در آبان تغییر یافته که نشان‌دهنده اختلاف ۵۹ هزار تومانی، حدود ۷۰ درصد است.
در خصوص ماست نیز تغییرات قیمت قابل توجه بوده است. ماست دبه‌ای کم‌چرب دو کیلوگرمی در شهریورماه با قیمت ۲۲۸ هزار تومان عرضه می‌شد، در حالی که اکنون ماست کم‌چرب یک کیلو و ۸۰۰ گرمی یکی از برندهای بررسی‌شده با قیمت ۳۲۷ هزار و ۸۰۰ تومان به فروش می‌رسد. با توجه به تفاوت در وزن بسته‌بندی‌ها، مقایسه قیمت هر کیلوگرم نیز افزایش هزینه‌ها را در این دو نمونه نشان می‌دهد. همچنین ماست کم‌چرب ۹۰۰ گرمی در برخی برندها با قیمت ۱۶۹ هزار و ۴۰۰ تومان و نوع پرچرب آن با قیمت ۱۸۰ هزار و ۴۰۰ تومان در بازار قرار دارد.
در بازار پنیر، قیمت پنیر سفید یواف ۴۰۰ گرمی که در شهریورماه در نمونه مورد بررسی ۱۹۵ هزار تومان بود، اکنون بر حسب برند و نوع محصول بین ۱۸۶ تا ۲۰۳ هزار تومان متغیر است. همچنین قیمت پنیر کم‌نمک ۴۰۰ گرمی در برخی برندها به ۲۲۹ هزار تومان و انواع دیگر پنیر سفید به حدود ۲۸۰ هزار تومان رسیده است.
برای محصول کره نیز قیمت کره پاستوریزه ۱۰۰ گرمی از ۸۰ هزار تومان در شهریورماه به ۸۹ هزار تومان در یکی از نمونه‌های جدید رسیده است. کره حیوانی ۵۰ گرمی نیز با قیمت ۵۴ هزار و ۹۰۰ تا ۶۴ هزار و ۲۰۰ تومان عرضه می‌شود. خامه صبحانه نیز دیگر محصول لبنی است که افزایش هزینه خرید آن برای مصرف‌کنندگان محسوس است. این محصول در بسته‌بندی ۱۰۰ گرمی در شهریورماه ۳۱ هزار تومان قیمت داشت، اما اکنون نمونه‌های ۲۰۰ گرمی آن با قیمت ۱۱۵ تا ۱۳۰ هزار تومان در بازار عرضه می‌شوند.
فروشندگان از تغییر مداوم قیمت‌ها می‌گویند
در همین راستا، فروشندگان محصولات لبنی نیز از ناپایداری در فهرست قیمت‌های شرکت‌های تولیدی و توزیع‌کنندگان ابراز نگرانی کرده‌اند. بر اساس اظهارات فروشندگان در تحقیق میدانی ایسنا، از زمان انتشار خبر توافق میان دامداران و صنایع لبنی در مورد افزایش نرخ شیر خام، تغییر قیمت برخی محصولات کماکان ادامه یافته و شرکت‌ها قیمت‌های جدیدی را برای عرضه کالا به واحدهای صنفی ارسال کرده‌اند. فروشندگان می‌گویند که این تغییرات گاهی در فواصل زمانی کوتاه در حال وقوع است و این موضوع باعث شده است که قیمت برخی کالاها در سفارش‌های جدید با موجودی قبلی فروشگاه تفاوت داشته باشد.
به گفته آن‌ها، این تغییرات نه تنها محاسبه قیمت فروش را دشوار می‌کند، بلکه موجب نارضایتی مشتریانی می‌شود که هنگام خرید با نرخ‌های تازه مواجه می‌شوند. برخی فروشندگان همچنین اعلام کرده‌اند که حجم خرید مشتریان کاهش یافته و افزایش قیمت‌ها باعث شده که بخشی از خریداران به دنبال بسته‌بندی‌های کوچکتر یا محصولات ارزان‌تر بروند و برخی نیز تعداد دفعات خرید خود را کاهش داده‌اند.
گلایه خریداران از گرانی لبنیات
از طرف دیگر، خریداران نیز از افزایش قیمت محصولات لبنی و مشکلات ناشی از تأمین کالاهای مورد نیاز خانوار ابراز نارضایتی دارند.
بر اساس اظهارات مصرف‌کنندگان در بررسی میدانی ایسنا، افزایش قیمت شیر، ماست و پنیر موجب شده هزینه‌های خرید روزانه و هفتگی خانواده‌ها بیشتر شود و برخی خانوارها ناچار به کاهش مقدار خرید خود متناسب با درآمدشان شده‌اند.
به گفته چند تن از مصرف‌کنندگان، لبنیات به دلیل نقش اساسی آن در تغذیه، از اقلام ضروری در سبد غذایی خانوارها به شمار می‌رود، اما افزایش قیمت‌ها موجب شده که خرید این محصولات همچون گذشته توجیه‌پذیر نباشد. آن‌ها معتقد هستند که در شرایطی که درآمد خانوارها به نسبت سرعت افزایش هزینه‌ها دچار رشد نمی‌شود، تأمین لبنیات به ویژه برای خانواده‌های دارای فرزند به یکی از هزینه‌های کلان تبدیل شده است. این وضعیت در حالی ادامه دارد که کارشناسان تغذیه بارها از پیامدهای ناشی از کاهش مصرف شیر و لبنیات، به ویژه کمبود دریافت کلسیم در کودکان، نوجوانان و سالمندان هشدار داده‌اند.
ضرورت نظارت بر قیمت‌ها و حفظ قدرت خرید مردم
اگرچه افزایش هزینه‌های تولید و تأمین نهاده‌های دامی به عنوان دلایل درخواست دامداران برای اصلاح نرخ شیر خام ذکر می‌شود، اما آنچه در بازار مشاهده می‌گردد، افزایش هزینه خرید محصولات لبنی برای مصرف‌کنندگان است. از سوی دیگر، توافق میان تشکل‌های تولیدی در خصوص نرخ شیر خام به تنهایی به معنای اعلام نرخ رسمی جدید نیست و تغییر قیمت محصولات مشمول قیمت‌گذاری باید مطابق با ضوابط تعیین شده صورت گیرد. در چنین شرایطی، شفاف‌سازی درباره مبنای قیمت‌گذاری محصولات لبنی، اعلام رسمی تصمیمات مرتبط به نرخ شیر خام و نظارت بر قیمت‌های موجود در بازار بیش از پیش اهمیت می‌یابد.
با توجه به پایین بودن سرانه مصرف لبنیات در کشور و کاهش قدرت خرید خانوارها، تداوم افزایش قیمت این گروه غذایی می‌تواند دسترسی مصرف‌کنندگان به محصولات حیاتی را محدودتر سازد. بنابراین، کنار توجه به هزینه‌های تولید و خواسته‌هاي دامداران و صنایع لبنی، بی شک باید تدابیر مؤثری برای حفظ قدرت خرید خانوارها و جلوگیری از حذف تدریجی لبنیات از سبد غذایی مردم اتخاذ گردد.
انتهای پیام
نظرات کاربران