به نقل از ایسنا؛ دکتر علی‌اکبر جنگجو به شناسایی نزدیک به ۹۶۰۰ زائر مرد در گروه پرخطر اشاره کرد و تاکید کرد که لازم است تمهیدات ویژه‌ای برای جابه‌جایی و انجام مناسک این افراد پیش‌بینی شود. وی افزود: از جمله علل اصلی مراجعه حجاج به مراکز درمانی در ایام حج می‌توان به بیماری‌های تنفسی، عفونت‌های ویروسی، دیابت، فشار خون، ناراحتی‌های قلبی، مشکلات عضلانی و اسکلتی، و گرمازدگی اشاره کرد.
او همچنین بیان کرد که حدود ۴۸ درصد زائران حداقل به یک بیماری زمینه‌ای مبتلا هستند و ۷۵ درصد زائران دچار اضافه‌وزن می‌باشند.
دکتر جنگجو در ادامه درباره برنامه‌های پیشگیرانه مرکز پزشکی حج و زیارت هلال‌احمر برای کاهش مسائل جسمانی زائران سخن گفت و به افزایش سرانه فیبر غذایی حجاج از ۱۵ به حدود ۴۰ گرم، کاهش مقدار قند مصرف شده، و پیش‌بینی اقدامات دارویی و درمانی متناسب با نیاز زائران اشاره کرد. او بر این نکته تاکید کرد که هدف از این اقدامات، شناسایی و مدیریت مشکلات سلامت پیش از اعزام است تا زائران در طول سفر کمتری با مسائل درمانی مواجه شوند و زمان بیشتری به انجام مناسک و بهره‌مندی از این سفر معنوی اختصاص دهند.
برای مطالعه کامل گفت‌وگوی ایسنا با دکتر علی‌اکبر جنگجو، معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال احمر ادامه دهید:
دکتر علی‌اکبر جنگجو در استودیوی خبر ایسنا ضمن گفت‌وگویی جامع درباره اقدامات انجام شده توسط مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال احمر برای حج ۱۴۰۶، به مدت‌زمان انتظار گاها بیست ساله متقاضیان حج و تشرف به خانه کعبه اشاره نمود و بیان کرد: در نظر داشته باشید که مدت‌زمان سفر معنوی حدود ۴۰ تا ۴۵ روز است، اما خاطرات این سفر سال‌ها در خانواده‌ها نقل می‌شود. بزرگ‌ترها به طور معمول با شور و تح excitement از سفر حج خود صحبت می‌کنند و این تجربه مقدس به آرزویی برای دیگر اعضای خانواده تبدیل می‌شود.
ضرورت توان مالی و جسمی برای سفر حج
او در ادامه با بیان اینکه سفر حج مقدماتی دارد، تصریح کرد: استطاعت مالی و جسمی دو پیش‌نیاز مهم برای سفر حج است. طبیعتاً فردی که برای سفر حج ثبت‌نام کرده است، باید از نظر مالی شرایط لازم را داشته باشد، اما توان جسمی نیز اهمیت بسیاری دارد؛ چرا که معنویات و مناسک حج باید در ظرف جسم انسان‌ها قرار گیرد تا توانایی لازم برای درک و انجام مناسک آماده باشد. بنابراین، باید به استطاعت جسمی زائران توجه ویژه‌ای شود تا با یک فرایند منطقی و اصولی بتوان برای سفری که سال‌ها منتظر آن بوده‌اند، برنامه‌ریزی کرد.
بررسی توان جسمانی زائران از وظایف مرکز پزشکی حج و زیارت هلال‌احمر
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر در توضیحات خود به بررسی استطاعت جسمانی زائران سفر حج پرداخته و بیان کرد که این مساله یکی از وظایف کلیدی مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود و این مرکز تنها نهاد در کشور است که وضعیت جسمی زائران را ارزیابی می‌کند. از سویی دیگر، مسئولات ما به بررسی وضعیت جسمی حجاج تعلق دارد و شامل ماموریت‌های دیگر مانند عتبات، اربعین و حج عمره که در طول سال انجام می‌شود نیز می‌شود.
فراخوان کادر درمان برای ارائه خدمات
او در مورد چگونگی جذب کادر درمانی برای خدمات‌رسانی در ایام حج خاطرنشان کرد: کادر پزشکی شامل پزشکان عمومی، متخصصان و گروه‌های مرتبط با سلامت زائران از طریق صداوسیما، سازمان نظام پزشکی، دانشگاه‌های علوم‌پزشکی، پایگاه اطلاع‌رسانی جمعیت هلال احمر و پیامک فراخوان داده می‌شوند.
مشارکت تمامی دانشگاه‌های علوم‌پزشکی در فراخوان کادر درمان
جنگجو به مشارکت همه دانشگاه‌های علوم‌پزشکی در این فراخوان اشاره کرد و افزود: تمامی دانشگاه‌های کشور در فرایند فراخوان کادر درمانی همکاری دارند؛ چرا که زائران حج تمتع از تمام مناطق کشور می‌آیند و فرهنگ‌ها، گویش‌ها و سلایق مختلفی دارند. لذا، کادر سلامت باید از نقاط مختلف کشور انتخاب شوند و فرایند انتخاب نباید محدود به یک منطقه خاص باشد.
صدور فراخوان؛ زودتر از سال‌های گذشته
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر به زمان صدور فراخوان حج ۱۴۰۶ اشاره و تفاوت آن با سال ۱۴۰۵ را تشریح کرد. وی خاطرنشان کرد که فراخوان‌ها و اقدامات مربوط به سلامت زائران در سال‌های گذشته از بهمن‌ماه آغاز می‌شد، در حالی که صدور فراخوان سال جاری زودتر انجام شد تا بر اساس دستورالعمل‌های کشور میزبان و افزایش رضایتمندی زائران عمل شود.
بررسی استطاعت جسمی قبل از ثبت‌نام
جنگجو ادامه داد: در گذشته الزامات به این صورت بود که زائران ابتدا باید هزینه سفر را پرداخت می‌کردند و بعد در کاروان‌ها ثبت نام می‌کردند و سپس برای معاینات پزشکی مراجعه می‌کردند. در برخی موارد، فرد در مرحله بررسی استطاعت جسمی تایید نمی‌شد، با این حال ممکن است چندین جلسه آموزشی را سپری کرده باشد و از نظر روحی برای سفر آماده شده باشد. این موضوع می‌توانست نگرانی‌ها و مشکلاتی برای زائر و خانواده‌اش به‌وجود آورد. بر همین اساس، فرایند ثبت‌نام امسال به گونه‌ای تدوین شده که استطاعت جسمی زائر ابتدا و قبل از هرگونه واریزی بررسی می‌شود؛ بدین ترتیب، ارزیابی پزشکی پیش از فرایند ثبت‌نام در کاروان‌ها و جلسات آموزشی انجام خواهد شد.
فراخوان کادر درمان نیز زودتر از سال‌های گذشته
او افزود که فراخوان کادر پزشکی نیز زودتر از سال‌های گذشته انجام شده و بیان کرد: جلساتی در اواخر ذی‌حجه سال ۱۴۰۵ در مکه مکرمه برگزار گردید. بر اساس دستور نماینده ولی‌فقیه در امور حج و زیارت به‌منظور احترام به زائران بیت‌الله‌الحرام تصمیم اتخاذ شد که فراخوان کادر درمان زودتر اجرا شود. بر این اساس، فراخوان در اواخر حج امسال برای سال بعد در سراسر کشور ابلاغ گردید و متقاضیان از استان‌های مختلف برای همکاری اعلام آمادگی کردند.
چرایی و دلایل استفاده از نیروهای با تجربه
جنگجو در خصوص معیارهای انتخاب پزشکان و پرستاران اعزامی به سفر حج توضیح داد که براساس ضوابط و مقررات معین، سن، سابقه حضور در حج و تجربیات کاری ملاک‌های مهمی برای حضور کادر درمان در مراسم حج است. ممکن است برخی بپرسند چرا بعضی پزشکان و پرستاران هر سال یا یک سال در میان به حج اعزام می‌شوند و تعداد کارکنان سال اولی کمتر است. او در این زمینه توضیح داد که کادر درمان در واقع به عنوان کارگزار و خادم به خدمت می‌پردازند و زیارت برای آنها در اولویت دوم قرار دارد. برخی ماموریت‌های خدمت‌رسانی نیاز به خروج مکرر از حرم و مراجعه به بیمارستان‌های سعودی دارد، در حالی که فردی که به حج مشرف می‌شود، باید با ملاحظات معین این امر را انجام دهد. بنابراین حضور نیروهای باتجربه که با آشنایی کامل به وظایف خود بتوانند عمل کنند، ضروری است.
تعریف ۸ قطب در کشور برای انتخاب کادر درمان
سهم نیروهای با تجربه و سال اولی
جنگجو با اشاره به تأسیس هشت قطب در کشور برای انتخاب تیم‌های کادر درمان توضیح داد: سهم نیروهای با تجربه و سال اولی برای تشکیل تیم‌های درمانی به ترتیب ۷۰ و ۳۰ درصد است تا ضمن استفاده از تجربیات همکاران به انتقال این تجربیات نیز لطمه‌ای وارد نشود. شرایط بررسی وضعیت متقاضیان در سال‌های گذشته به این صورت بود که مصاحبه‌ها به صورت متمرکز در مرکز پزشکی تهران انجام می‌شد، در حالی که روند سال جاری تغییر کرده و تیم‌هایی برای تسهیل امور ایجاد و کشور به هشت قطب تقسیم شد. ارزیابی‌ها به‌صورت حضوری با همکاری نمایندگان استانی و مدیران حج و زیارت استان‌ها انجام می‌شود. سلامت جسمی متقاضیان، مباحث اعتقادی و موضوعات تخصصی پزشکی در این جلسات بررسی خواهند شد و همچنین افرادی که سابقه حضور در حج داشته‌اند تحت نظارت نمایندگان استانی قرار خواهند گرفت.
نحوه انتخاب پزشکان برای حج ۱۴۰۶
وی با بیان اینکه ۳۰۸ پزشک عمومی و متخصص و کادر سلامت برای حج ۱۴۰۶ پیش بینی شده‌اند، تصریح کرد: این تعداد پزشک، دو برابر ظرفیت مورد نیاز برآورد شده برای حج ۱۴۰۶ است. تصمیم گرفته شده که این افراد در مرحله‌های بعدی نیز ارزیابی شوند؛ به این معنی که نحوه انجام معاینات، میزان رضایتمندی زائران و پایبندی به دستورالعمل‌ها توسط سامانه مرکز پزشکی به‌صورت مستمر مورد بررسی قرار خواهد گرفت. ۵۰ درصد از این افراد در اولویت اعزام به حج ۱۴۰۶ هستند.
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر ادامه داد: طبق دستورالعمل‌های عربستان، تعدادی از نیروها به‌عنوان پشتیبان در نظر گرفته می‌شوند تا در صورت بروز هرگونه مشکل یا عدم صدور ویزا برای هر فرد، جایگزینی برای آنها در دسترس باشد.
کاهش تعداد زائران در حج ۱۴۰۵
او در ارتباط با کاهش تعداد زائران حج تمتع ۱۴۰۵ گفت که در سال گذشته برحسب شرایط خاص منطقه، ظرفیت زائران از حدود ۸۰ هزار نفر به تقریبا ۳۰ هزار نفر کاهش یافت. بنابراین، تعداد کادر درمان نیز با توجه به کاهش تعداد زائران تغییر کرده است. افرادی که در فرایند معاینات زائران سال گذشته شرکت داشتند، در اولویت سال جاری قرار دارند و در حال حاضر، این پزشکان وظیفه معاینات زائران را به عهده دارند.
تعریف هدف یک پزشک برای هر ۵۵۰ تا ۶۰۰ زائر
مزایای استفاده از پزشکان هر منطقه
جنگجو درباره انتخاب پزشکان به‌صورت منطقه‌ای توضیح داد که در این مسیر تلاش کرده‌ایم از ظرفیت پزشکان محلی بهره‌برداری کنیم و آنها را بر اساس تعداد زائران هر استان به کار گیریم. هدف مرکز پزشکی حج و زیارت باید این باشد که یک پزشک به ازای هر ۵۵۰ تا ۶۰۰ زائر در نظر گرفته شود و تا حد امکان این نسبت رعایت شود. انتخاب کادر درمان از استان‌های مختلف کمک می‌کند تا همخوانی بیشتری میان کارکنان و زائران در زمینه ارتباطات، گویش، زبان، فرهنگ و آداب و رسوم وجود داشته باشد.
تغییر قوانین حج عربستان سعودی
استانداردهای کشور میزبان برای تعداد کادر درمان
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر با اشاره به تغییر دستورالعمل‌های کشور میزبان توضیح داد که این تغییرات نسبت به حج ۱۴۰۵ قابل توجه است. بر مبنای دستورالعمل‌های عربستان، به ازای هر هزار زائر، ۱.۵ پزشک و ۱.۷ پرستار لازم است و این جزو الزامات کشور میزبان به شمار می‌رود. مدارک و مستندات افراد در بازرسی‌های وزارت بهداشت عربستان بررسی خواهند شد؛ بنابراین مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر موظف است مدارک پزشکان و پرستاران را در سامانه‌های مدنظر عربستان بارگذاری کند. مدارک پزشکی و پرستاری باید به‌طور رسمی ترجمه و در سامانه کشور میزبان ثبت شوند تا صلاحیت افراد برای فعالیت آنها تایید گردد. علاوه بر استعلام‌هایی که از سازمان‌های نظام پزشکی و پرستاری صورت می‌گیرد، مدارک متقاضیان باید به فرم رسمی ترجمه شده و در سامانه‌های کشور میزبان ثبت گردند.
تغییر الگوی ارائه خدمات در کشور میزبان
دسته‌بندی درمانگاه‌ها به تیپ‌های مختلف
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر با اشاره به تغییر الگوی خدمات پزشکی در عربستان اظهار داشت: در سال‌های گذشته، پزشکان کاروان‌ها، خدمات را به زائران می‌دادند. اما طبق دستورالعمل جدید عربستان، یک پایگاه درمانی به ازای هر پنج هزار زائر از مجموع زائران کشورهای اسلامی تعیین شده است. بر همین اساس، در نظر داریم سه و ۱۶ درمانگاه به ترتیب در مدینه منوره و مکه مکرمه راه‌اندازی کنیم و همچنین یک بیمارستان نیز دربرنامه ارائه خدمات وجود دارد. این مراکز بر اساس تعاریف و ضوابط وزارت بهداشت عربستان به تیپ‌های مختلف تقسیم می‌شوند. درمانگاه‌های تیپ A از نظر کادر تخصصی ظرفیت بیشتری دارند و رشته‌های تخصصی مختلف در این مراکز مستقر می‌شوند، در حالی که درمانگاه‌های تیپ B از نظر ترکیب تخصص‌ها محدودتر هستند. به همین صورت، متخصصان قلب، زنان و داخلی در درمانگاه‌های تیپ A به‌صورت شبانه‌روزی مستقر خواهند بود. تعداد درمانگاه‌های تیپ A در مدینه و مکه به ترتیب یک و دو مورد است.
افزایش تعداد پزشکان متخصص اعزامی به سفر حج
جنگجو در پاسخ به سوالاتی درباره افزایش تعداد پزشکان متخصص اعزامی به سفر حج اظهار داشت که تعداد متخصصان اعزامی به این سفر را افزایش داده‌ایم. به طور مثال، دو متخصص زنان در سال‌های گذشته به مراسم حج اعزام می‌شدند، در حالیکه زنان ۵۴ تا ۵۵ درصد زائران را تشکیل می‌دهند. بنابراین، مسائل و نیازهای پزشکی مرتبط با سلامت زنان اهمیت بیشتری یافته و به همین خاطر تعداد متخصصان زنان از دو به شش فرد در سال جاری افزایش یافته است.
استفاده از هوش مصنوعی برای دسته‌بندی زائران بر اساس توانایی جسمانی
او در مورد دسته‌بندی زائران طبق استطاعت جسمانی یادآور شد که این اقدام با استفاده از هوش مصنوعی برای نخستین بار در سال گذشته انجام شده و همچنین در سال جاری نیز تکرار خواهد شد. به این صورت که هر زائر پس از معاینه پزشکی و تایید استطاعت جسمی، از حیث نحوه انجام مناسک دسته‌بندی می‌شود. طبق این برنامه، مسیر سفر زائر از فرودگاه تا مدینه منوره، انجام طواف واجب، سعی صفا و مروه، و حضور در ایام مشاعر شامل عرفات، مشعرالحرام، منا و رمی‌جمرات تشخیص داده می‌شود. تجربیات سال‌های گذشته مشخص می‌کند که رمی‌جمرات بیشترین آسیب را برای زائران به همراه دارد.
دسته‌بندی زائران به سه گروه
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر در توضیح این دسته‌بندی اظهار داشت: وضعیت جسمانی هر یک از ایستگاه‌ها مشخص می‌شود و زائران در سه گروه سبز، زرد و قرمز تقسیم‌بندی می‌شوند. زائران گروه سبز می‌توانند نسبت به هر ایستگاه بدون کمک دیگران عمل کنند. زائران گروه زرد نیازمند مراقبت و توجه بیشتری هستند و مدیر کاروان و همکاران باید از وضعیت جسمی این گروه آگاه باشند. به‌عنوان مثال، این احتمال وجود دارد که یک زائر به دیابت مبتلا باشد و نیاز داشته باشد تا موادغذایی شیرین یا خرما به همراه داشته باشد تا در صورت افت قند خون، مصرف کند. همچنین نیاز است این زائر در ساعات معین از روز و با رعایت شرایط خاص در مناسک شرکت کند.
جنگجو در باره گروه قرمز نیز توضیح داد که زائرانی که در این دسته قرار دارند نباید برای انجام برخی مناسک به‌طور مستقل اقدام نمایند؛ چراکه ممکن است سلامت آنها مورد تهدید قرار گیرد. نوع محدودیت در هر ایستگاه متفاوت است؛ مثلاً شرکت در طواف اجباری است و ممکن است فرد از ویلچر و راهنمای خاص استفاده کند، اما اگر وضعیت جسمانی او برای انجام اعمالی مثل رمی جمرات مقتضی نباشد، می‌تواند این کار را با رعایت ملاحظات شرعی به یک «نایب» واگذار کند.
دسترسی مدیر و روحانی کاروان به اطلاعات وضعیت جسمانی زائران
او در ادامه به دسترسی کارگزاران حج به اطلاعات وضعیت جسمانی زائران اشاره کرده و گفت که اطلاعات وضعیت جسمانی زائران در اختیار روحانی کاروان، مدیر کاروان و مدیر مجموعه قرار می‌گیرد. روحانی کاروان پیش از آغاز هر یک از مناسک می‌تواند از وضعیت جسمی و محدودیت‌های زائران آگاه شود. به این ترتیب، برخلاف سال‌های گذشته که مدیر کاروان تنها از تعداد زائران خود مطلع بود و اطلاعات خاصی درباره وضعیت سلامت آنها در دست نداشت، در حال حاضر هر زائر اطلاعات جسمانی خود را دارد.
شناسایی ۹۶۰۰ زائر در گروه قرمز
جنگجو درباره مزایای طبقه‌بندی زائران براساس استطاعت جسمانی گفت: حدود ۹۶۰۰ زائر مرد در گروه قرمز در سامانه‌ها مشخص شده‌اند. این افراد زمانی که در مشاعر حضور پیدا می‌کنند باید از اتوبوس برای جابه‌جایی از عرفات به منا برخوردار باشند. اگر وضعیت این زائران از قبل مشخص نشده باشد و فعالیت‌های لازم با سازمان حج و زیارت هماهنگ نگردد، ممکن است بعد از وقوف در عرفات و پیشروی به سمت مشعرالحرام مجبور شوند مسیر مشعر تا منا را پیاده‌روی کنند و بعد از رسیدن به منا نیز برای رمی جمرات مسیر متفاوتی را طی کنند. چنین حالات برای افرادی که بیماری قلبی، دیابت، آسم، یا سایر بیماری‌های زمینه‌ای دارند، می‌تواند بسیار خطرناک باشد و احتمال وقوع مشکلاتی مانند سکته قلبی، گرمازدگی و بالا رفتن قند خون را به همراه داشته باشد.
جنگجو ادامه داد: شناسایی این افراد پیش از شروع سفر می‌تواند تمهیدات انتقال برخی زائران را با رعایت ملاحظات شرعی و انجام هماهنگی‌های لازم فراهم کند تا آنها به جای پیمودن مسیرهای طولانی، به صورت مستقیم و با اتوبوس از عرفات به منا منتقل شوند. این اقدامات در زمینه پیشگیری اهمیت دارد؛ زیرا سبب کاهش آسیب به زائران می‌شود. هدف ما جلوگیری از تبدیل سفر حج به تجربه‌ای دل‌تنگ‌کننده است و با شناسایی دقیق نیازهای آنها، از بروز مشکلات قابل‌پیشگیری پیشگری می‌کنیم.
چرایی تعداد بیشتر درمانگاه‌ها در مکه
جنگجو در مورد دلیل افزایش تعداد درمانگاه‌ها در مکه توضیح داد که تعداد زائران ایرانی حدود ۸۶ تا ۸۷ هزار نفر است و مدت اقامت آنها در مدینه منوره محدود و به پنج تا شش روز می‌رسد، در حالی که بیشتر دوران اقامت آنها در مکه خواهد بود. همچنین به تعداد هتل‌های اسکان مدینه و مکه به ترتیب ۲۰ و ۶۰ شیء وجود دارد؛ با این اوصاف و با توجه به این که زائران بیشتر زمان اقامتشان را در مکه سپری می‌کنند، تعداد درمانگاه‌ها در مکه بیشتر پیش‌بینی شده است.
محدودیت‌های ارائه خدمات در کشور میزبان
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر در مورد محدودیت‌های درمانی در کشور میزبان تصریح کرد که در سال‌های گذشته، بیمارستان و بخش‌های بستری زنان و مردان و بخش مراقبت‌های ویژه را داشته‌ایم، اما با محدودیت‌هایی در روند ارائه خدمات مواجه شده‌ایم و نتوانسته‌ایم از ظرفیت بیمارستانی به شکل ایده‌آل استفاده کنیم. این محدودیت فقط مختص ایران نیست و سایر کشورها نیز این مشکلات را تجربه می‌کنند. به یکی از دلایل اینکه مراکز درمانی خود را به وزارت بهداشت عربستان معرفی کرده‌ایم، این است که همه زائران برای دریافت خدمات درمانی مجبور به مراجعه به کشور میزبان نشوند و این امر به مدیریت بحران و مراجعات آسان‌تر کمک کند.
او افزود: همچنین ممکن است زائران برای بیان مشکلات پزشکی خود در مراکز درمانی عربستان با دشواری مواجه شوند؛ چرا که اکثریت زائران کشور به زبان عربی یا انگلیسی تسلط ندارند. کادر درمان ایرانی آشنایی کامل به زبان و نیازهای زائران ایرانی دارد و می‌تواند خدمات مرتبط با شرایط آنها را ارائه دهد. ما سعی داریم تا ارائه خدمات درمانی منسجم و سازمان‌یافته را در کشور میزبان برقرار کنیم.
ارائه بیش از ۲۰۰هزار خدمت پزشکی در حج ۱۴۰۵
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر همچنین در پاسخ به سوالاتی درباره مقدار مراجعات زائران به مراکز درمانی در عربستان گفت: میانگین سنی زائران ایرانی تقریباً بین ۵۷ و ۵۸ سال است. نزدیک به ۳۰ هزار زائر در حج ۱۴۰۵ به عربستان اعزام شدند و ما بیش از ۲۰۰ هزار خدمت ارائه کردیم. خدمات شامل ویزیت پزشکی، درمان دندان‌پزشکی، آزمایشگاهی، تزریقات، پانسمان و بستری در بیمارستان بوده است.
شایع‌ترین بیماری‌های زائران در موسم حج
جنگجو درباره شایع‌ترین بیماری‌های زائران نیز بیان کرد که بیماری‌های تنفسی و عفونت‌های ویروسی به عنوان شایع‌ترین مشکلات میان زائران مطرح می‌شود. با توجه به حضور جمعیت‌های زیادی از کشورهای مختلف در ایام حج، ازدحام در طواف، مسجدالحرام و مشاعر و عدم رعایت فاصله‌های لازم، احتمال انتقال ویروس‌ها افزایش می‌یابد. به همین دلیل بیماری‌های تنفسی و ویروسی از مهم‌ترین علل مراجعه زائران به مراکز درمانی به شمار می‌رود. بیماری‌های مزمن مانند دیابت، فشار خون و دیگر مسائل مربوط به غدد نیز از دلایل دیگر مراجعه زائران به مراکز درمانی است. بعضی افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای هستند و در طول سال نیز با این مشکلات مواجه‌اند، اما شرایط حج و تغییر در سبک زندگی ممکن است نیاز به مراقبت و کنترل بیماری‌های این دست را بیشتر کند.
آمادگی جسمانی برای مراسم حج را از قبل فراهم کنید
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر درباره دیگر جنبه‌های بهداشتی گفت که مشکلات عضلانی و اسکلتی از بیماری‌های شایعی است که در میان زائران دیده می‌شود. برخی زائران پس از سال‌ها انتظار برای سفر به سرزمین وحی می‌روند و با اشتیاق زیاد به انجام طواف‌های متعدد و مستحب پرداخته و اما قبل از سفر آمادگی جسمانی لازم را کسب نکرده‌اند. افرادی که پیاده‌روی منظم ندارند و عضلات و مفاصل آنها به اندازه کافی قوی نیستند، پس از حضور در مسجدالحرام و انجام طواف دچار دردهای عضلانی و مفصلی می‌شوند و به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند.
جنگجو افزود: این مشکلات در بسیاری از موارد با استراحت و مصرف مایعات برطرف می‌شوند، اما نکته حائز اهمیت این است که زائران باید مدت‌ها قبل از سفر آمادگی جسمانی خود را به دست آورند و برای انجام مناسک آمادگی لازم را داشته باشند. برنامه‌ریزی برای خود برای حج نباید به روزهای آخر زمانی که فرد در حال آماده‌سازی وسایل سفر است محدود گردد؛ بلکه باید از همین حالا برای حج ۱۴۰۶ برنامه‌ریزی کرد.
گرمازدگی از مشکلات متداول زائران
او همچنین اشاره کرد که گرمازدگی یکی از مشکلات شایع میان زائران است و این مشکل عمدتاً در ساعات گرم روز و در زمانی که دمای هوا بالا می‌رود، بیشتر از سایر مراحل بروز می‌یابد. بیماری‌های گوارشی نیز از دیگر بیماری‌هایی است که در میان زائران مشهود می‌باشد.
وضعیت جسمانی زائران ایرانی
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت هلال‌احمر همچنین اظهار داشته که وقتی به بحث استطاعت جسمانی زائران می‌پردازیم، منظور این نیست که فقط زائران سالم می‌توانند به سرزمین وحی مشرف شوند. بسیاری از زائران ایرانی به بیماری‌هایی مانند فشار خون، دیابت و اضافه‌وزن مبتلا هستند و با وجود ابتلا به این بیماری‌ها، در صورتی که از شرایط لازم برخوردار باشند، می‌توانند به حج اعزام شوند. حدود ۴۸ درصد زائران کشور برای حج ۱۴۰۶ به یک بیماری و ۲۱ درصد نیز به‌طور هم‌زمان به دو بیماری مبتلا هستند. آمار نشان می‌دهد که تقریباً ۷۵ درصد زائران دچار اضافه‌وزن هستند. لذا برنامه‌ریزی برای ارائه خدمات درمانی در مناسک حج از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
چه نسبتی از زائران به فشار خون و بیماری‌های قلبی مبتلا هستند؟
جنگجو در ادامه گفت: فشار خون، دیابت، بیماری‌های قلبی و نارسایی قلبی از جمله بیماری‌هایی هستند که به وفور در میان زائران دیده می‌شوند. براساس آمار، ۶۷ درصد زائران به فشار خون و حدود ۱۳ درصد به بیماری‌های زمینه‌ای قلبی مبتلا هستند. همچنین حدود ۶ درصد سابقه سکته قلبی دارند و قریب به ۳ درصد سابقه آنژیوپلاستی قلبی دارند. این اطلاعات به ما کمک می‌کند تا بدانیم هر زائر در مراحل سفر چه شرایطی دارد و برای هر مرحله چه تمهیداتی باید در نظر گرفته شود.
بیماری‌هایی که مانع اعزام به حج می‌شوند
او با بیان اینکه برخی بیماری‌ها مانع مطلق اعزام به حج محسوب می‌شوند، خاطرنشان کرد: طبق قوانین کشور میزبان، بیماران دیالیزی، افراد تحت شیمی‌درمانی، مبتلایان به سیروز کبدی و افرادی که به اکسیژن وابسته هستند، نباید به حج اعزام شوند؛ چراکه ارائه خدمات درمانی به این بیماران در شرایط خاص حج برای نظام درمان کشور میزبان دشوار است.
جنگجو با اشاره به تغییر رویکرد مرکز پزشکی از گذشته‌نگری به آینده‌نگری تأکید کرد که وقتی صحبت از درمان به میان می‌آید، امکان انجام اقدامات پیشگیرانه در زمان حج به خاطر محدودیت‌های زمانی از دست رفته است و به همین خاطر، تمرکز مرکز پزشکی حج و زیارت هلال‌احمر بر این است که حدود ۸۰ درصد مواردی که می‌توانند پیشگیری شوند، پیش از اعزام مورد بررسی و مدیریت قرار گیرند.
توجه به الگوهای تغذیه‌ای زائران
او همچنین درباره نقش تغذیه در کنترل بیماری‌های زائران اعلام کرد که توصیه‌های لازم در زمینه تغذیه به سازمان حج و زیارت ارائه شده و هدف این است که شرایط غذایی زائران مطابق با بیماری‌های زمینه‌ای آنها تنظیم شوند. به عنوان مثال، باید ملاحظات رژیم غذایی افرادی که مبتلا به فشار خون یا دیابت هستند، مدنظر قرار گیرد تا در طول سفر با مشکلات کمتری مواجه شوند.
افزایش سرانه مصرف فیبر زائران
کاهش دریافت انرژی از طریق چربی و کربوهیدرات
جنگجو در ادامه بیان کرد که یبوست یکی از مشکلات شایع میان زائران ایرانی است، و گرمای هوا و مصرف کمتر مایعات از علل عمده شیوع یبوست در این زائران است. مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر برای برطرف کردن این مشکل اقدام به افزایش میزان فیبر در غذای روزانه زائران کرده است. میزان سرانه فیبر در جیره غذایی زائران تقریباً ۱۵ گرم بود که به ۴۰ گرم افزایش یافته است. بعلاوه، میزان قند دریافتی زائران نیز کاهش یافته و حدود ۴۰۰ کالری از انرژی دریافتی آنان از چربی و کربوهیدرات کاسته شده است. تمامی این اقدامات به هدف پیشگیری صورت گرفته و رویکرد ما به‌گونه‌ای است که تصمیمات سلامت‌محور و در راستای منافع زائران شکل گیرد.
معاینات استطاعت جسمانی زائران
۱۳.۶ درصد متقاضیان همچنان برای معاینات مراجعه نکرده‌اند
او درباره معاینات مربوط به استطاعت جسمانی زائران افزود: از زمان شروع این معاینات تا کنون، ۷۰ هزار و ۲۰۳ متقاضی به مرکز پزشکی حج و زیارت معرفی شده‌اند و از این تعداد، حدود ۹۵۷۳ نفر برای معاینات پزشکی مراجعه نکرده‌اند که معادل ۱۳.۶ درصد کل متقاضیان است. همچنین ۲۶۲ نفر از مجموع کسانی که برای معاینات پزشکی معرفی شده‌اند، به دلیل عدم تأیید استطاعت جسمی از حضور بازمانده‌اند که معادل چهاردهم درصد کل متقاضیان است. هدف مرکز پزشکی حج و زیارت هلال احمر این است که تا حد امکان شرایطی ایجاد شود تا زائران به استطاعت جسمی لازم برسند. آخرین پیگیری‌ها نشان می‌دهد که تعدادی از متقاضیان به دلایلی از سفر انصراف داده‌اند و به همین خاطر ما درخواست کرده‌ایم که بانک اطلاعاتی متقاضیان به‌روزرسانی شود.
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر افزود: زمان اعزام زائران در اواخر فروردین‌ماه است و حدود پنج‌ونیم ماه دیگر باقی مانده است. مرکز پزشکی حج و زیارت هلال‌احمر تدابیری برای افرادی که در مرز استطاعت قرار دارند، در نظر گرفته است.
ارجاع هزار زائر به کمیسیون‌های پزشکی
دکتر جنگجو درباره تعداد افرادی که به کمیسیون‌های پزشکی ارجاع شده‌اند، گفت: حدود هزار نفر به کمیسیون مراجعه کرده‌اند. سال‌های گذشته یک کمیسیون مشورتی در استان‌ها و یک کمیسیون کشوری وجود داشت. در صورتی که پزشک معاینه‌کننده تشخیص می‌داد یا زائر نسبت به نظر پزشک اعتراض داشت، موضوع ابتدا در کمیسیون استانی با حضور متخصصان مورد بررسی قرار می‌گرفت و در صورت نیاز به کمیسیون کشوری ارجاع می‌شد. در سال جاری، کمیسیون‌های استانی و کشوری برای تسهیل امور زائران و کاهش مراجعات ترکیب شده‌اند.
بررسی وضعیت جسمانی کارگزاران با سخت‌گیری بیشتر
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر با اشاره به اینکه ارزیابی استطاعت جسمانی فقط مختص زائران نیست، بیان کرد: وضعیت جسمی کارگزاران حج نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد. این افراد شامل مدیران کاروان‌ها، مدیران مجموعه‌ها، روحانیون، خادمان فرهنگی و معاونان هستند. پروتکل‌های ما برای بررسی استطاعت جسمی کارگزاران از پروتکل‌های زائران سخت‌گیرانه‌تر است؛ زیرا کارگزار موظف است که خادم زائران باشد و ممکن است نیاز باشد مسافت بیشتری نسبت به زائران طی کند.
اعزام زائران مشمول محدودیت سنی نمی‌شود
معیار ارزیابی پزشکی در تمام کشور یکسان است
او به این نکته اشاره کرد که هیچ محدودیت سنی برای زائران وجود ندارد و به عنوان مثال یکی از زائران حج تمتع ۱۴۰۴ حدود ۱۰۴ سال سن داشت. معیار تایید استطاعت جسمی، سلامت فرد و پروتکل‌های وزارت بهداشت عربستان و فرهنگستان علوم پزشکی است. این پروتکل‌ها باید در تمامی نقاط کشور به‌صورت یکسان اجرایی شوند؛ اگر زائری در تهران معاینه و تأیید شود، باید در سیستان و بلوچستان نیز با همان ضوابط تأیید گردد. البته موارد خاصی که نیاز به بررسی در کمیسیون پزشکی داشته باشند، به‌صورت جداگانه مورد ارزیابی خواهند شد.
شرط سنی برای اعزام کارگزاران
دکتر جنگجو در مورد محدودیت سنی کارگزاران گفت: شرایط نیروهای سال اولی و افرادی که سابقه حضور در حج دارند متفاوت است. برای پزشکان سال اولی سقف سنی ۴۵ سال و برای پزشکان با سابقه این محدودیت ۵ سال بیشتر است. همچنین محدودیت سنی پرستاران در هر دو گروه باتجربه و سال اولی تا ۵ سال کاهش می‌یابد. هدف این است که کارگزاران توانا و باانگیزه استخدام شوند و خدمات را به‌خوبی به زائران ارائه دهند.
دسته‌بندی داروها به سه گروه
بیماران مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای برای دو ماه دارو با خود داشته باشند
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر درباره تأمین دارو و تجهیزات پزشکی مورد نیاز در ایام حج بیان کرد که داروهای مورد نیاز بیماران به سه گروه تقسیم شده‌اند. گروه اول، داروهای عمومی و پرمصرف هستند که هر زائر احتمالاً در طول سفر به آنها نیاز خواهد داشت. گروه دوم، داروهای تخصصی هستند که زائران مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای معمولاً از آنها استفاده می‌کنند؛ از این گروه، از بیماران تقاضا می‌شود که برای دو ماه دارو به همراه داشته باشند. دسته سوم، داروهای مربوط به بحران هستند که برای وضعیت‌های خاص و در صورتی که حوادث و شرایط اضطراری به وقوع بپیوندند، استفاده می‌شود.
داروهای ممنوعه در کشور میزبان
به گفته وی، زائران باید توجه ویژه‌ای داشته باشند که برخی داروها در کشور میزبان ممنوع هستند و آوردن آنها می‌تواند مشکلات جدی‌ای به‌وجود آورد. داروهای مخدر با نام‌های مختلف نظیر بوپرونورفین، متادون و تریاک از جمله مواردی هستند که عربستان در این زمینه سختگیری‌های زیادی دارد. در صورت کشف این داروها از زائر، او حداقل بین ۱۰ تا ۱۵ روز بازداشت خواهد شد و این موضوع می‌تواند موجب بروز مشکلات جدی برای سفر معنوی او گردد.
چگونگی حمل داروهای اعصاب و روان
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر ادامه داد که داروهای اعصاب و روان نیز محدودیت‌هایی دارند. زائرانی که این داروها را مصرف می‌کنند، باید اطلاعات دارویی خود را در سامانه وزارت بهداشت عربستان ثبت کنند تا مجوز لازم برای حمل دارو صادر شود. در غیر این صورت، احتمال دارد زائر در مبادی ورودی با مشکلاتی مواجه شود. داروهایی نظیر دیازپام، میدازولام و ترامادول از جمله داروهایی هستند که حمل آنها بدون رعایت قواعد و مجوزهای لازم می‌تواند برای زائر مشکلاتی به‌وجود آورد. بنابراین، لازم است زائران در این مورد رفتار جدی داشته و پیرامون داروهای مصرفی خود از مسیرهای معین اقدام نمایند.
ارائه خدمات رایگان در صورت بستری شدن در بیمارستان‌های کشور میزبان
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال احمر در پاسخ به سوالی درباره هزینه‌های درمان زائرانی که در طول حج به بیمارستان‌های عربستان منتقل شده‌اند، اظهار داشت: طبق قراردادی که با وزارت حج عربستان منعقد شده، سرانه‌ای برای بیمه زائران پرداخت می‌کنیم. به همین دلیل اگر زائری به هر دلیلی از قبیل زمین‌خوردن یا نیاز به عمل جراحی به مراکز درمانی مجهز سعودی منتقل شود، هزینه‌های درمان و بستری او بر اساس قرارداد بیمه‌ای رایگان خواهد بود.
الزام استفاده از خدمات شرکت‌های خصوصی در حوزه سلامت
جنگجو در مورد نحوه تأمین خدمات درمانی در کشور میزبان و تغییرات ایجاد شده در قراردادهای مرتبط با ارائه خدمات پزشکی بیان کرد که در چند سال اخیر تعامل و انعقاد قراردادها به وزارت حج عربستان بر اساس ساختار جدید تغییر یافته است. شرکت‌های خصوصی فعال در حوزه سلامت در کشور میزبان به لحاظ امکانات فیزیکی، نیروی انسانی، تجهیزات و ظرفیت‌های درمانی رتبه‌بندی شده‌اند. این شرکت‌ها بر پایه توانمندی‌های خود درجه‌بندی می‌شوند و توان ارائه خدمات به زائران را مشخص می‌کنند. برای مثال، یک شرکت ممکن است ظرفیت ارائه خدمات به ۵۰۰ هزار زائر و شرکت دیگری قابلیت ارائه خدمات به ۲۰۰ هزار یا ۱۰۰ هزار زائر را داشته باشد.
افزایش سرانه سلامت هر زائر نسبت به حج ۱۴۰۵
معاون حج و عمره مرکز پزشکی سازمان هلال احمر در ادامه گفت: این شرکت‌ها خدمات بیش از یک کشور را ارائه می‌دهند و ممکن است زائران چندین کشور از جمله ایران، عراق و اندونزی تحت پوشش یک شرکت قرار گیرند. وزارت بهداشت عربستان کشورها را ملزم کرده است که برای دریافت خدمات سلامت با این شرکت‌های واسطه قرارداد ببندند. نمایشگاه این شرکت‌ها در عربستان در ماه جاری برگزار می‌شود و باید یک شرکت را از بین آنها انتخاب کنیم؛ شرکتی که متناسب با نیازهای درمانی زائران کشور باشد. امکانات بیمارستانی، تجهیزات، نیروی انسانی و سطح خدمات این شرکت‌ها نیز بررسی خواهد شد تا بهترین گزینه انتخاب گردد. علاوه بر سرانه‌ای که وزارت حج عربستان بابت بیمه زائران دریافت می‌کند، لازم است بر اساس خدمات مورد نیاز خود با شرکت ارائه‌دهنده خدمات قرارداد بسته و سرانه‌ای به آن پرداخت کنیم.
جنگجو ادامه داد که سرانه سلامت هر زائر برای حج ۱۴۰۵ دو ریال عربستان سعودی بود که این رقم به ۴۸ ریال افزایش یافته است. شرکت‌های طرف قرارداد توجیهاتی نظیر افزایش هزینه خدمات و تغییر پوشش بیمه‌ای برای این افزایش مطرح کرده‌اند، اما ما تمام این موارد را نپذیرفته و اعلام کرده‌ایم که این موضوع قابل مذاکره و بررسی است و باید دلایل افزایش هزینه‌ها به دقت دنبال شود. هزینه‌های این موضوع در نهایت به سبد خرج زائران منتقل می‌شود و میزان نهایی آن از طریق مراجع رسمی و سازمان حج و زیارت اعلام خواهد شد.
دکتر جنگجو در پاسخ به پرسش‌هایی درباره نحوه تأمین تجهیزات پزشکی مورد نیاز در ایام حج بیان کرد که خوشبختانه تجهیزات پزشکی مورد نیاز در اختیار داریم و قرار نیست تمام آنها را هر سال به کشور میزبان منتقل کنیم و بعد از پایان حج، به ایران بازگردانیم. بخشی از این تجهیزات در محلی اجاره‌ای که برای همین منظور در نظر گرفته‌ایم، نگهداری خواهد شد و هر سال به هنگام برگزاری مراسم حج از آنها استفاده خواهیم کرد. تجهیزاتی همچون تخت‌های بیمارستانی، دستگاه‌های نوار قلب، تجهیزات آزمایشگاهی و تصویربرداری در محل نگهداری می‌شوند و نیاز به جابه‌جایی سالیانه ندارند.
تامین سرم و برخی داروهای مایع در کشور میزبان
معاون حج و عمره مرکز پزشکی هلال‌احمر با اشاره به چالش‌های تأمین دارو اظهار کرد: موضوع دارو یکی از مسائل حیاتی امسال است. همانطور که اشاره شد، از زائران درخواست کرده‌ایم که داروهای مصرفی خود را برای دو ماه به همراه داشته باشند؛ اما مرکز پزشکی نیز تا حد توان سعی در تأمین داروهای ضروری خواهد داشت و این داروها را از طریق حمل‌ونقل هوایی به عربستان منتقل خواهد کرد. بعضی داروها مانند سرم به دلیل وزن زیاد و هزینه‌های بالای حمل‌ونقل هوایی انتقال سخت‌تری دارند. همچنین انتقال برخی داروهای مایع با محدودیت‌هایی مواجه است، اما ما سعی خواهیم کرد که داروهایی را که نیاز داریم تا حد امکان تأمین و به عربستان منتقل کنیم تا بعد از انجام مراحل ترخیص، در مراکز درمانی مورد استفاده قرار گیرند.
تمام تلاش خود را برای تجربه سفر خاطره‌انگیز به کار خواهیم گرفت
دکتر جنگجو در پایان اظهار کرد که تمام اقدامات پزشکی پیش از سفر با تمرکز بر حفظ سلامت زائران طراحی شده‌اند. تمام مباحثی که پیرامون معاینات استطاعت جسمی، آموزش، دسته‌بندی زائران، و تأمین امکانات درمانی مطرح شدند، در راستای جلوگیری از مشکلات جسمی زائران در طول سفر است. فردی ممکن است بیست سال در انتظار این سفر بوده و تنها حدود ۴۰ روز فرصت حضور در سرزمین وحی را داشته باشد؛ بنابراین اگر به هر دلیلی حتی پنج روز از این فرصت را بر روی تخت بیمارستان بگذارند، مسلماً بخشی از تجربه معنوی خود را از دست خواهند داد. انرژی ما در مرکز پزشکی حج و زیارت هلال‌احمر بر این است که مرگ و میر و ابتلا به بیماری‌ها در این سفر کاهش پیدا کند و زائران بتوانند حج شیرین و خاطره‌انگیزی را تجربه کنند.
دکتر جنگجو همچنین در مورد مهم‌ترین چالش‌های ارائه خدمات گفت: آموزش به عنوان بزرگترین چالش در مسیر ارائه خدمات است. زائران باید به موضوع آموزش و خودمراقبتی توجه داشته باشند؛ چراکه ممکن است فرد پس از ۲۰ سال انتظار به سفر حج برود و مدت زمان حضور او در کشور میزبان دقیقاً ۴۰ روز باشد. هرچقدر توجه زائران به خودمراقبتی بیشتر شود و بیماری‌های زمینه‌ای و وزن خود را کنترل نمایند، مشکلات کمتری خواهند داشت. اگر زائران به مسائل بهداشتی، مراقبت‌های فردی و آموزش‌های مرتبط توجه داشته باشند، در طول سفر می‌توانند بر زیارت و انجام مناسک تمرکز کنند و کمتر با مسائل درمانی مواجه گردند.
انتهای پیام
نظرات کاربران