خشک‌شدن تالاب‌ها، آلودگی منابع آب و خاک، گسترش کانون‌های گردوغبار و برهم خوردن تعادل اکولوژیکی، زنجیره‌ای از تهدیدهای به‌هم‌پیوسته را ایجاد می‌کند که مقابله با آن‌ها نیازمند نگاهی فراتر از مرزهای رشته‌های علمی و توجه هم‌زمان به سلامت انسان، حیوان و محیط زیست است؛ رویکردی که در چارچوب مفهوم «سلامت واحد» دنبال می‌شود.
در همین راستا، نشست تخصصی «از بحران آب تا سلامت غذا؛ از دریاچه ارومیه تا سلامت انسان، حیوان و محیط زیست با رویکرد سلامت واحد» به همت کانون محیط زیست و انجمن علمی بهداشت مواد غذایی و آبزیان دانشگاه تبریز، شنبه ۱۶ آبان در تالار شهید باکری این دانشگاه برگزار شد.
در این نشست، استادان، متخصصان و فعالان حوزه‌های مرتبط، ابعاد مختلف بحران آب و پیامدهای زیست‌محیطی و بهداشتی آن را بررسی کردند. رونمایی از نخستین شماره نشریه «ساوالان» نیز از دیگر بخش‌های این برنامه بود.
حفاظت از تالاب‌ها، گامی اساسی در پیشگیری از بحران‌های زیست‌محیطی و تهدیدات سلامت است
رئیس اداره حفاظت و احیای تالاب‌های آذربایجان شرقی در این نشست تخصصی اظهار کرد: ایران با برخورداری از ۴۱ نوع از ۴۲ نوع تالاب جهان و حدود دو هزار و ۸۰۰ تالاب، از ظرفیت‌های ارزشمند اکولوژیکی برخوردار است. تالاب‌ها علاوه بر حفظ تنوع زیستی، در تصفیه طبیعی آب، تثبیت ریزگردها، تعدیل اقلیم، ذخیره کربن و تأمین امنیت غذایی جوامع محلی نقش مهمی دارند.
یدالله آذرهوا تأمین‌نشدن حقابه زیست‌محیطی را از مهم‌ترین چالش‌های تالاب‌ها دانست و افزود: خشکسالی، سدسازی، توسعه ناپایدار کشاورزی، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و تغییر کاربری اراضی، زمینه خشک‌شدن تالاب‌ها و تبدیل آن‌ها به کانون‌های تولید گردوغبار را فراهم می‌کنند.
وی آلودگی آب، گسترش گونه‌های مهاجم و افزایش خطر شیوع بیماری‌ها از جمله آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان را از دیگر پیامدهای تخریب تالاب‌ها عنوان کرد و گفت: خشک‌شدن تالاب‌ها می‌تواند سلامت انسان، حیوان و محیط زیست را به‌طور هم‌زمان تهدید کند؛ بنابراین حفاظت از تالاب‌ها و تأمین حقابه آن‌ها، اقدامی ضروری در راستای پیشگیری از بیماری‌ها و تحقق رویکرد سلامت واحد است.
۷۰ درصد عوامل خشک‌شدن دریاچه ارومیه انسانی و مدیریتی است
مدیر امور پژوهشی دانشگاه تبریز در این نشست تخصصی مطرح کرد: از مجموع هفت‌هزار و ۱۳۶ میلیون مترمکعب آب تجدیدپذیر این حوضه، سالانه بیش از پنج میلیارد مترمکعب مصرف می‌شود که حدود ۴.۷ میلیارد مترمکعب آن به بخش کشاورزی اختصاص دارد. حدود ۷۰ درصد عوامل خشک‌شدن دریاچه ارومیه ناشی از عوامل انسانی و مدیریتی و ۳۰ درصد مربوط به عوامل طبیعی است.
ابوالفضل مجنونی با تأکید بر اینکه بحران دریاچه ارومیه را نمی‌توان صرفاً به تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی نسبت داد، بیان کرد: سدسازی، برداشت بی‌رویه از منابع آب سطحی و زیرزمینی و توسعه نامتوازن کشاورزی از مهم‌ترین عوامل تشدید این بحران هستند. بخش عمده منابع آبی حوضه صرف تولید محصولاتی مانند یونجه، سیب، گندم، چغندرقند و انگور می‌شود که ادامه این روند علاوه بر کاهش منابع آبی، موجب گسترش کانون‌های گردوغبار، فرونشست زمین، شوری خاک و تغییرات اقلیمی منطقه‌ای خواهد شد و پیامدهای آن فراتر از مرزهای حوضه آبریز است.
وی با هشدار نسبت به نزدیک‌شدن حوضه آبریز دریاچه ارومیه به مرحله ورشکستگی آبی، گفت: تخریب منابع آب زیرزمینی، کاهش ذخایر طبیعی و از بین رفتن ظرفیت اکوسیستم‌ها، نشانه‌های جدی این وضعیت است. درمان بحران از پذیرش واقعیت و اصلاح سیاست‌های مدیریتی آغاز می‌شود و احیای دریاچه ارومیه بدون احیای کل حوضه آبریز امکان‌پذیر نیست؛ چراکه آب، خاک، محیط زیست و سلامت جوامع انسانی به یکدیگر وابسته‌اند.
۲۴ درصد بار بیماری‌ها در جهان ناشی از عوامل محیطی است
یک متخصص محیط زیست و سلامت در این نشست تخصصی با تأکید بر ضرورت نگاه بین‌رشته‌ای به مقوله سلامت اظهار کرد: سلامت صرفاً مسئولیت وزارت بهداشت و جامعه پزشکی نیست، بلکه تخصص‌های مختلف از جمله مهندسی، کشاورزی، علوم اجتماعی، اقتصاد و فناوری نیز در تحقق سلامت واحد نقش دارند. بر اساس مطالعات جهانی، حدود ۲۴ درصد بار بیماری‌ها ناشی از عوامل محیطی است که آلودگی هوا، ریزگردها و آلاینده‌های منابع آبی از جمله آن‌ها هستند.
محمد مسافری با اشاره به پیامدهای بهداشتی آلودگی‌های ناشی از فعالیت‌های کشاورزی و دامداری اضافه کرد: ورود آنتی‌بیوتیک‌های مصرفی در دامداری‌ها به محیط زیست می‌تواند موجب افزایش مقاومت میکروبی و کاهش اثربخشی درمان‌های دارویی شود. همچنین استفاده بی‌رویه از آفت‌کش‌ها و ورود آلاینده‌ها به منابع آب و خاک، سلامت انسان را تهدید می‌کند. بدون توجه به سلامت حیوانات و اکوسیستم‌ها، دستیابی به سلامت پایدار انسان امکان‌پذیر نیست.
وی رویکرد سلامت واحد را نیازمند همکاری و مدیریت یکپارچه میان رشته‌ها و دستگاه‌های مختلف دانست و تأکید کرد: عبور از نگاه سنتی و ایجاد پیوند میان وزارتخانه‌های علوم و بهداشت ضروری است. تمامی رشته‌های دانشگاهی می‌توانند در پیشگیری از مخاطرات زیست‌محیطی و ارتقای سلامت نقش‌آفرینی کنند چراکه سلامت واحد تنها یک راهبرد برای پیشگیری از بیماری‌ها نیست، بلکه شیوه‌ای نوین برای بازنگری در مفهوم توسعه و مسئولیت انسان در قبال سلامت خود، حیوانات و محیط زیست است.
تخریب زیستگاه‌های حیات‌وحش، سلامت انسان و حیوانات را تهدید می‌کند / انتقال بیماری از حیوانات اهلی به حیات‌وحش نیز یک تهدید جدی است
رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش اداره کل محیط زیست استان در این نشست تخصصی اذعان کرد: تنوع زیستی علاوه بر تأمین نیازهای غذایی، دارویی و پوشاک انسان، نقش مهمی در حفظ تعادل اکوسیستم‌ها دارد؛ با این حال، شواهد علمی از ورود زمین به ششمین انقراض بزرگ گونه‌های زیستی حکایت دارد و تخریب زیستگاه‌ها از عوامل اصلی تهدید حیات گونه‌های مختلف است.
هادی مردمی با تأکید بر اینکه خشک‌شدن دریاچه ارومیه صرفاً به معنای از دست رفتن یک پهنه آبی نیست، گفت: با خشک‌شدن این دریاچه، یک نظام اکولوژیکی و زیستگاه گونه‌های متنوع جانوری از بین می‌رود و حتی احیای مجدد پهنه آبی لزوماً به معنای بازگشت چرخه‌های طبیعی و گونه‌های ازدست‌رفته نیست.
وی با اشاره به ارتباط تخریب زیستگاه‌ها با سلامت واحد مطرح کرد: تغییر شرایط زیستی و افزایش تراکم گونه‌های جانوری در زیستگاه‌های محدود می‌تواند زمینه انتقال بیماری‌هایی مانند آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان را افزایش دهد و خسارات بهداشتی و اقتصادی برای جوامع محلی به همراه داشته باشد. انتقال بیماری‌ها صرفاً از حیات‌وحش به انسان و دام نیست بلکه حیوانات اهلی نیز می‌توانند منشأ انتقال بیماری به حیات‌وحش باشند؛ ازاین‌رو حفاظت از زیستگاه‌ها و مدیریت ارتباط میان انسان، حیوان و محیط زیست ضرورتی اساسی است.
حفاظت از محیط زیست نیازمند مشارکت همه رشته‌های دانشگاهی است
هادی میرزایی، دبیر کانون محیط زیست دانشگاه تبریز در این نشست تخصصی با تأکید بر اینکه حفاظت از محیط زیست محدود به یک رشته یا گروه خاص نیست، گفت: مسائل محیط‌زیستی با حوزه‌های مختلف از جمله سلامت، روانشناسی و فعالیت‌های درمانی ارتباط مستقیم دارند و حل این مسائل نیازمند مشارکت و همکاری میان‌رشته‌ای است.
وی با اشاره به برخی اقدامات کانون محیط زیست دانشگاه تبریز عنوان کرد: پیگیری و حذف نسخه فیزیکی پایان‌نامه‌ها با هدف کاهش مصرف کاغذ و پسماند، مشارکت در برگزاری نخستین کنگره بین‌المللی «دانشگاه سبز، شهر سبز» و مطالبه استفاده از سلول‌های خورشیدی برای تأمین برق دانشگاه، از جمله این اقدامات بوده است.
وی همچنین از اجرای طرح «سه‌شنبه‌های محیط‌زیستی» در دانشکده‌های دانشگاه تبریز خبر داد و افزود: هدف این طرح، تبدیل مباحث و مطالبات محیط‌زیستی به اقدامات عملی و مستمر است.
انتهای پیام
نظرات کاربران