فرارو– استیون ای. کوک، ستون‌نویس نشریه «فارن پالیسی» و پژوهشگر ارشد حوزه مطالعات خاورمیانه و آفریقا در شورای روابط خارجی آمریکا
به گزارش فرارو به نقل از نشریه فارن پالیسی، بر اساس نتایج نهایی انتخابات دو هفته پیش، ائتلاف نتانیاهو ۵۳ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را در اختیار دارد. بلوک تغییر به رهبری آیزنکوت نیز ۴۸ کرسی به دست آورده و ۱۹ کرسی باقی‌مانده متعلق به دو حزب عربی «فهرست مشترک» و «رَعَم» است.
مأموریت هرتزوگ به آیزنکوت این فرصت را در اختیار او قرار می‌دهد که نخستین تلاش را برای تشکیل دولت انجام دهد. ساده‌ترین راه از نظر عددی، ائتلاف با دو حزب عربی است؛ اقدامی که مجموع کرسی‌های مخالفان نتانیاهو را به ۶۷ می‌رساند و اکثریتی قدرتمند در پارلمان ایجاد می‌کند.
چنین دولتی می‌تواند به موضوعات مناقشه‌برانگیزی مانند گسترش سربازی اجباری نظامی به یهودیان افراطی و تشکیل کمیسیون تحقیق درباره ناکامی‌های منتهی به هفتم اکتبر ۲۰۲۳ بپردازد. با این حال، اکثریت عددی لزوماً به معنای امکان تشکیل دولت پایدار نیست. اختلاف بر سر هویت یهودی اسرائیل، مسئله فلسطین و جایگاه حماس، همکاری احزاب عربی با احزاب صهیونیست را دشوار می‌کند.
تجربه شکست‌خورده ائتلاف با احزاب عربی
در تاریخ کوتاه اسرائیل تنها یک دولت با مشارکت مستقیم یک حزب عربی تشکیل شده است. در سال ۲۰۲۱، احزاب چپ و راست که عمدتاً در مخالفت با نتانیاهو متحد شده بودند، ائتلافی به رهبری نفتالی بنت تشکیل دادند. حزب عربی «رَعَم» به رهبری منصور عباس نیز در این دولت حضور داشت؛ اقدامی که در سیاست رژیم اسرائیل تحول مهمی محسوب می‌شد.
اما این ائتلاف تنها یک سال دوام آورد. اختلاف بر سر تمدید مقرراتی که به شهرک‌نشینان کرانه باختری امتیاز می‌داد، به شکاف میان نمایندگان رَعَم و حزب چپ‌گرای مرتس انجامید و در نهایت دولت را به فروپاشی کشاند. نتانیاهو نیز در دوران فعالیت این دولت از اختلاف‌های ایدئولوژیک میان اعضای ائتلاف بهره برد و با برجسته کردن تضاد میان احزاب راست‌گرا و مخالفان صهیونیسم، فشار بر دولت را افزایش داد.
در حال حاضر هم تضمینی وجود ندارد که ائتلاف جدید با احزاب عربی سرنوشتی متفاوت داشته باشد. هرچند جلوگیری از بازگشت نتانیاهو به قدرت می‌تواند انگیزه مشترکی برای همکاری ایجاد کند، اختلاف‌های بنیادین همچنان پابرجا خواهد ماند.
شروط آیزنکوت؛ مانع همکاری با احزاب عربی
آیزنکوت برای حضور احزاب در دولت چهار شرط تعیین کرده است:
الف - به‌رسمیت شناختن اسرائیل به کشوری یهودی و دموکراتیک
ب - پایبندی به ارزش‌های اعلامیه استقلال اسرائیل
ج - اجرای سربازی اجباری برای همه شهروندان
د - به‌رسمیت شناختن حماس به‌عنوان سازمانی تروریستی
این شروط برای فهرست مشترک دشوار خواهد بود. منصور عباس، رهبر رَعَم ممکن است در برخی موارد انعطاف بیشتری داشته باشد، اما او نیز اخیراً حاضر نشده حماس را سازمانی تروریستی بنامد. وعده تخصیص منابع بیشتر به مناطق عرب‌نشین و تمایل رهبران احزاب عربی برای جلوگیری از بازگشت نتانیاهو می‌تواند زمینه همکاری را فراهم کند؛ اما این امتیازها اختلاف میان جریان‌های صهیونیست و ضدصهیونیست را برطرف نمی‌کند.
تقلیل این اختلاف‌ها به مسئله نژادپرستی نیز تصویر کاملی از واقعیت ارائه نمی‌دهد. با توجه به سابقه اظهارات ضدعربی سیاستمداران راست‌گرای اسرائیلی از جمله آویگدور لیبرمن، بتسلئیل اسموتریچ و ایتامار بن‌گویر، بخش بزرگی از یهودیان اسرائیل همچنان بر حفظ ماهیت یهودی تأکید دارند و با حضور احزابی که این مبانی را نمی‌پذیرند، مخالفت می‌کنند. در مقابل، احزاب عربی اسرائیل روایت تاریخی و نگرانی‌های متفاوتی دارند و خود را بخشی از حافظه جمعی و روایت تأسیس دولت اسرائیل نمی‌دانند.
گزینه دوم؛ تشکیل دولت اقلیت با حمایت بیرونی
راه دیگر برای آیزنکوت، تشکیل دولت اقلیت بدون مشارکت مستقیم احزاب عربی و اتکا به حمایت آنها در رأی‌گیری‌های مهم پارلمانی است. این مدل می‌تواند از حساسیت‌های مربوط به حضور احزاب عربی بکاهد، اما دولت‌های اقلیت در ساختار سیاسی اسرائیل معمولاً شکننده هستند.
علاوه بر این، حزب «اسرائیل خانه ما» به رهبری لیبرمن، یکی از اعضای بلوک تغییر از پیش چنین ترتیبی را رد کرده است. در نتیجه، حتی اگر احزاب عربی حاضر به حمایت بیرونی شوند، آیزنکوت برای حفظ انسجام ائتلاف خود با مانع روبه‌رو خواهد بود.
گزینه سوم؛ ائتلاف با احزاب حریدی
دعوت از احزاب یهودیان افراطی‌مذهبی یا حریدی به دولت نیز یکی دیگر از مسیرهای احتمالی است. این گزینه ممکن است برای بخش‌هایی از جامعه اسرائیل پذیرفتنی‌تر از ائتلاف با احزاب عربی باشد، اما با مخالفت گسترده اجتماعی روبه‌رو است. بخش عمده مردان حریدی از خدمت نظامی معاف هستند؛ مسئله‌ای که در شرایط جنگی و فشار بر نیروهای ارتش، نارضایتی عمومی را افزایش داده است. بسیاری از اسرائیلی‌ها معتقدند جامعه حریدی سهم متناسبی در تأمین نیازهای کشور ندارد، اما از منابع و خدمات عمومی بهره‌مند می‌شود.
با این وجود، رهبران حزب حریدی اشکنازی «یهودیت متحد توراتی» اعلام کرده‌اند که احتمال بررسی مشارکت در چنین ائتلافی را رد نمی‌کنند. این موضع می‌تواند برای آیزنکوت یک فرصت باشد، اما تشکیل دولتی با حضور حریدی‌ها نیز به مصالحه‌های سیاسی دشواری نیاز دارد.
گزینه چهارم؛ دولت وحدت با نتانیاهو
چهارمین مسیر، تشکیل دولت وحدت با مشارکت نتانیاهو است؛ دولتی که در آن دو نفر بر سر چرخش در مقام نخست‌وزیری توافق کنند. به نظر می‌رسد هرتزوگ نیز به این گزینه تمایل دارد. چنین ائتلافی به‌راحتی می‌تواند اکثریت پارلمانی ایجاد کند و در عین حال، احزاب راست افراطی به رهبری بن‌گویر و اسموتریچ و همچنین احزاب حریدی را از دولت کنار بگذارد.
در این صورت، مناقشه درباره مشارکت مستقیم احزاب عربی در ساختار قدرت نیز به زمان دیگری موکول خواهد شد. اما این گزینه با یک مشکل اساسی روبه‌رو است: مشخص نیست کدام‌یک از دو سیاستمدار ابتدا نخست‌وزیر خواهد شد و چه تضمینی وجود دارد که طرف دیگر به توافق چرخش در قدرت پایبند بماند.
آیزنکوت همچنین باید برای رأی‌دهندگان خود توضیح دهد چرا حاضر شده با نتانیاهو ائتلاف کند؛ آن هم در شرایطی که مخالفان نتانیاهو ۶۷ کرسی پارلمان را در اختیار دارند. او در جریان کارزار انتخاباتی وعده داده بود با نتانیاهو دولت وحدت ملی تشکیل ندهد و او را مسئول ناکامی‌های امنیتی می‌دانست.
خطر انتخابات زودهنگام و مأموریت دشوار هرتزوگ
از میان چهار گزینه، دولت وحدت با نتانیاهو احتمالاً از نظر ثبات سیاسی شانس بیشتری دارد؛ زیرا احزاب حاشیه‌ای را کنار می‌گذارد و می‌تواند بخش میانه‌رو و راست‌میانه جامعه اسرائیل را نمایندگی کند. با این حال، بن‌بست سیاسی و برگزاری انتخاباتی دیگر در ماه‌های آینده همچنان یکی از سناریوهای محتمل است. چنین وضعیتی می‌تواند به سود نتانیاهو تمام شود، اما لزوماً به نفع ثبات سیاسی اسرائیل نخواهد بود.
اکنون هرتزوگ باید میان احزابی میانجی‌گری کند که اختلاف‌های عمیق ایدئولوژیک و سیاسی دارند. او اختیارات رسمی محدودی دارد و برای جلوگیری از انتخابات زودهنگام، بیش از هر چیز به اعتبار جایگاه خود و قدرت اقناع سیاسی متکی خواهد بود.
در هر صورت، تشکیل دولت جدید اسرائیل احتمالاً مستلزم مصالحه‌هایی است که بخش قابل توجهی از اسرائیلی‌ها را ناراضی خواهد کرد. معادله ائتلاف‌سازی در اسرائیل به اندازه‌ای پیچیده شده که حتی رسیدن به یک توافق سیاسی نیز ممکن است به معنای حل بحران نباشد.
نظرات کاربران