ژیلا سعیدی، روانشناس در مصاحبه‌ای با ایسنا، در اشاره به اینکه جست‌وخیز مداوم از یک فعالیت به فعالیت دیگر و درگیر شدن همزمان با چندین مسأله، می‌تواند منجر به تخلیه انرژی روانی و کاهش تمرکز افراد شود، به بیان ضرب‌المثلی قدیمی اشاره کرد: "با یک دست نمی‌شود چند هندوانه برداشت." این موضوع به کارهایی که نیاز به تفکر عمیق و تمرکز بسیار دارند نیز کاملاً مرتبط است، به این معنی که مغز انسان به هیچ عنوان قادر به انجام همزمان چندین فعالیت پیچیده به نحو مؤثر نیست.
او اضافه کرد: به یک شخصی فکر کنید که در حال خواندن عمیق یک کتاب است، اما گوشی موبایلش در کنار او قرار دارد و گاه‌به‌گاه به بررسی پیام‌ها می‌پردازد. هر بار که او کتاب را رها می‌کند و به موبایل نگاهی می‌اندازد، وقفه‌ای به وجود می‌آید و زمانی که مجدداً بخواهد به خواندن ادامه دهد، لازم است به یاد بیاورد که کجا بوده و چه چیزی را مطالعه می‌کرده است.
هدر رفتن انرژی روانی و افزایش خطا
به گفته این روانشناس، این فرآیند نیاز به زمان بیشتری دارد و فرد باید انرژی مضاعفی را صرف بازگرداندن اطلاعات کند؛ به همین دلیل، این وضعیت می‌تواند به افزایش خطای فرد منجر شود.
سعیدی با تأکید بر اصطلاح «باقیمانده توجه» بیان کرد: زمانی که از یک کار ناتمام به دیگری منتقل می‌شویم، بخش‌هایی از توجه و تمرکز ما هنوز درگیر وظیفه قبلی هستند. بنابراین به رغم اینکه به نظر می‌رسد کار دوم را آغاز کرده‌ایم، اما تمام ظرفیت ما در اختیار آن نیست. تعبیر «خالی‌شدن باتری روانی» یک استعاره است که به ما یادآوری می‌کند برای اینکه تمرکز کافی داشته باشیم، بهتر است کارهای فکری را پیوسته انجام دهیم و از ایجاد وقفه پرهیز کنیم.
وی بر نقش قابل توجه اعلان‌ها و شبکه‌های اجتماعی در خستگی ذهنی تأکید کرد و افزود: یکی از ویژگی‌های دنیای دیجیتال این است که به‌طور مداوم محرک‌های مختلفی با رنگ‌ها و صداهای جذاب برای جلب توجه افراد تولید می‌کند.
این روانشناس همچنین خاطرنشان کرد: نکته مهم‌تر نحوه استفاده از گوشی و تعداد وقفه‌هایی است که در حین انجام کارهای مهم ایجاد می‌شود؛ برای مثال، فردی که به سراغ گوشی می‌رود تا یک پیام را بررسی کند، ممکن است به سرعت متوجه شود که در حال گشت‌زنی در دنیای مجازی و خواندن پیام‌های بی‌ربط است.
پناه بردن به فضای دیجیتال برای فرار از کار سخت
سعیدی با بیان اینکه عادت‌های رفتاری ما تأثیر زیادی بر دامنه توجه دارند، تاکید کرد: گاهی افراد به منظور فرار از خستگی، اضطراب یا انجام کارهای دشوار به دنیای دیجیتال پناه می‌برند تا از این چالش‌ها دوری کنند.
وی اضافه کرد: راهکار مؤثر این است که استفاده از فناوری را با هوشمندی تنظیم کنیم؛ به‌عنوان مثال، محدود کردن اعلان‌های غیرضروری یا زمان‌بندی مشخصی برای مرور دنیای دیجیتال در نظر بگیریم.
این روانشناس با اشاره به اینکه وقتی ذهن توانایی ماندن در یک نقطه را از دست می‌دهد، نشانه‌هایی مانند فراموشی‌های روزمره یا عصبانیت نشان داده می‌شود، گفت: در زمان بروز پراکندگی توجه، این مورد خودش را در سه حیطه شناختی، هیجانی و رفتاری نشان می‌دهد. در حیطه شناختی، فرد در هنگام مطالعه به دلیل عدم تمرکز ناچار به خواندن مکرر جزئیات، از دست دادن رشته کلام یا نیاز به زمان بیشتر برای تصمیم‌گیری‌های ساده می‌شود.
پیامدهای هیجانی و رفتاری آشفتگی ذهنی
به گفته این روانشناس، تأثیر این وضعیت در حیطه هیجانی به شکل احساس کلافگی، درماندگی و افزایش اضطراب خود را نشان می‌دهد و در حیطه رفتاری می‌تواند به اهمال‌کاری یا رها کردن کارهای نیمه‌تمام منجر شود. اگر اطلاعات به‌دقت در حافظه ذخیره نشوند، در زمان یادآوری با مشکل مواجه می‌شوند. البته باید اشاره کرد که تمامی مشکلات حافظه ناشی از پراکندگی ذهن نیست، بلکه استرس مزمن، اختلالات خواب، افسردگی و برخی بیماری‌ها نیز می‌توانند به کاهش تمرکز منجر شوند.
وی ادامه داد: پراکندگی مداوم توجه، افراد را به سمت زود خشمگین شدن و کم‌حوصلگی هدایت می‌کند. زمانی که فرد به‌طور مزمن تحت فشار قرار دارد، بدنش به‌طور طبیعی با آن همسو می‌شود و احساس خستگی و بی‌انگیزگی شدید به سراغش می‌آید؛ وضعیتی که در نهایت به کاهش تاب‌آوری و ضعف حافظه می‌انجامد. تمرکز و مدیریت هیجان دو فرآیند جدا از یکدیگر نیستند و نواحی پیشانی مغز در هر دو این فعالیت‌ها نقش دارند. وقتی فرد دائم در معرض استرس قرار می‌گیرد، حفظ یکنواخت توجه و تنظیم احساسات برایش دشوارتر می‌شود.
سعیدی با ارائه مثالی عنوان کرد: فردی که با فشارهای شغلی یا نگرانی‌های مالی مواجه است، ممکن است به دلیل این فشارها در برابر یک درخواست جزئی واکنش تندی نشان دهد که این وضعیت دلیلی بر کاهش آستانه تحمل او به شمار می‌آید.
کناره‌گیری از جمع به دلیل تخلیه انرژی روانی
این روانشناس خاطرنشان کرد: وقتی فرد انرژی ذهنی و جسمی زیادی را صرف می‌کند، تمایل کمتری به حضور در جمع پیدا می‌کند؛ البته باید میان نیاز موقتی به تنهایی و انزوای دائمی تمایز قائل شد.
سعیدی در پایان بیان کرد: فناوری‌های دیجیتال و اعلان‌های مکرر با تکه‌تکه کردن توجه افراد، ظرفیت روانی آن‌ها را کاهش می‌دهند و این پراکندگی ذهنی در قالب کاهش آستانه تحمل خود را به نمایش می‌گذارد که نیازمند مدیریت هوشمندانه ابزارهای دیجیتال است.
انتهای پیام
نظرات کاربران