باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - سید اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبرد انرژی، در یک نشست خبری به سوالات باشگاه خبرنگاران جوان پاسخ داد و به تشدید ناترازی انرژی در کشور اشاره کرد که پس از آسیب‌دیدن برخی زیرساخت‌ها به دلیل حملات دشمن به وجود آمده است. او اظهار کرد: دولت از آذرماه خود را برای مواجهه با سناریوهای مختلف تأمین انرژی آماده کرده و اعلام کرد که با همکاری مردم و کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصد از مصرف گاز و برق، می‌توان زمستان پیش‌رو را بدون قطعی‌های وسیع و فشارهای پیش‌بینی‌شده سپری کرد.
سقاب اصفهانی افزود: در حال حاضر نمی‌توان به‌طور قطع در مورد سناریوی نهایی مدیریت انرژی در زمستان تصمیم‌گیری کرد، چراکه وضعیت جنگی، کارایی سامانه‌های سرمایشی و گرمایشی، الگوی مصرف مردم و صنایع و همچنین شرایط جوی، بر انتخاب سناریوی اجرایی دولت تأثیر می‌گذارد. بنابراین دولت باید برای مواجهه با شرایط مثبت و منفی آماده باشد.
وی یادآور شد: سناریوی اولیه دولت بر اساس همکاری مردم و بهره‌برداری از ظرفیت‌های اجرایی و سازمان‌های مردمی طراحی شده است. در این راستا، تقسیم کار بین شرکت ملی گاز، شهرداری‌ها، استانداری‌ها و سازمان بسیج صورت پذیرفته و نهادهای مختلف برای مدیریت مصرف انرژی بسیج شده‌اند.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبرد انرژی ادامه داد: پیش‌بینی ما این است که در صورت همکاری مردم و اجرای برنامه‌های انگیزشی و تغییر الگوی مصرف، احتمال نیاز به قطع گاز و برق کمتر خواهد بود؛ اما اگر صنایع و مردم در این امر همکاری نکنند و با سرمای شدید روبه‌رو شویم، احتمال بروز محدودیت در تأمین انرژی محتمل خواهد بود.
سقاب اصفهانی با تأکید بر اینکه ناترازی انرژی یک مسئله تازه نیست، تصریح کرد: حتی در سال گذشته و قبل از بحران جنگ با قطع برق و محدودیت در تأمین حامل‌های انرژی مواجه بودیم. امسال علاوه بر مشکلات انباشته، آسیب‌هایی ناشی از حملات دشمن به برخی زیرساخت‌های انرژی نیز شرایط تولید و مصرف را پیچیده‌تر کرده است.
سه محور اصلی برنامه دولت برای مدیریت ناترازی انرژی
وی در ادامه به تشریح برنامه‌های دولت برای تسهیل شرایط کنونی پرداخت و گفت: دولت سه بسته اصلی برای مدیریت وضعیت انرژی تدوین کرده که شامل افزایش تولید، کاهش مصرف و دیپلماسی انرژی به منظور افزایش واردات حامل‌های انرژی است.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبرد انرژی درباره برنامه افزایش تولید گفت: همکاران ما در شرکت ملی گاز به‌طور حداکثری در تلاش‌اند تا سطح تولید را به میزان قبل از آسیب‌های ناشی از جنگ بازگرداندند. آن‌ها به‌صورت شبانه‌روزی در حال فعالیت‌اند و بخش significant‌ای از ظرفیت آسیب‌دیده نیز بهبود یافته است.
سقاب اصفهانی همچنین به تلاش‌های کارکنان صنایع نفت و نیرو در شرایط دشوار اشاره و تأکید کرد: مشابه نیروهای نظامی که در خط مقدم دفاع از کشور صداقت می‌ورزند، کارکنان صنعت نفت، گاز و برق نیز در این مدت برای حفظ تداوم تولید و تأمین انرژی به‌صورت شبانه‌روزی تلاش کرده‌اند. شاید در حال حاضر امکان ارائه جزییات این تلاش‌ها فراهم نباشد، اما پس از به اتمام رسیدن جنگ، می‌توان ابعاد این مجاهدت‌ها و حملات دشمن را برای مردم روشن ساخت.
وی بسته دوم را به مدیریت و کاهش مصرف اختصاص داد و تصریح کرد: در این زمینه همه ظرفیت‌های کشور از جمله رسانه ملی، سازمان بسیج، شهرداری‌ها و استانداری‌ها به میدان آمده‌اند. برنامه‌های مختلفی برای اصلاح الگوی مصرف طراحی شده که جزئیات آن به زودی به اطلاع مردم خواهد رسید.
سقاب اصفهانی همچنین بر ضرورت همکاری خانوارها در کاهش مصرف تأکید کرد و گفت: ما امیدواریم که هر خانواده مصرف گاز و برق خود را نسبت به سال گذشته ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش دهد. شهروندان می‌توانند با مراجعه به قبوض سال گذشته خود، میزان مصرف در همین دوران را بررسی کرده و برای کاهش آن برنامه‌ریزی کنند.
لزوم کاهش هم‌زمان مصرف گاز و برق
وی با اشاره به ارتباط مستقیم تولید برق با مصرف گاز توضیح داد: تصوری رایج وجود دارد که در زمستان تنها باید در مصرف گاز صرفه‌جویی کرد، اما باید به این نکته توجه داشت که بیش از ۹۰ درصد برق کشور از طریق نیروگاه‌های گازسوز تولید می‌شود؛ به همین دلیل کمبود گاز می‌تواند منجر به محدودیت در تولید برق شود.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبرد انرژی اضافه کرد: در صورت کمبود گاز، برای جبران بخشی از نیاز نیروگاه‌ها از سوخت مایع استفاده خواهیم کرد. دولت همچنین ذخایر سوخت مایع را به ایده‌آل‌ترین سطح ممکن رسانده است تا مدیریت شرایط پیش‌رو ممکن باشد، اما این موضوع ضرورت صرفه‌جویی هم‌زمان در مصرف گاز و برق را منتفی نمی‌کند.
وی به اقدامات تشویقی دولت برای کاهش مصرف نیز اشاره کرد و گفت: به‌علاوه بر آموزش‌های عمومی و اطلاع‌رسانی از طریق رسانه ملی، ما در نظر داریم با طراحی مشوق‌های اقتصادی، صرفه‌جویی را برای مردم توجیه‌پذیر کنیم. شهروندان باید هدف مشخصی برای کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی مصرف خود تعیین کنند و دولت نیز در کنار آن‌ها اقدامات لازم را اجرایی خواهد کرد.
سقاب اصفهانی سپس بسته سوم برنامه دولت را دیپلماسی انرژی نامید و افزود: افزایش واردات انرژی و تأمین منابع لازم برای عبور از وضعیت دشوار فعلی در دستور کار قرار دارد. رئیس‌جمهور نیز به‌طور مستمر مذاکرات و رایزنی با کشورهای مختلف را برای تأمین انرژی مورد نیاز کشور تحت نظر دارد.
دولت به دنبال تحمیل فشار به مردم نیست
وی خاطرنشان کرد: هدف دولت ایجاد نگرانی در جامعه نیست و نمی‌خواهیم استرس به مردم منتقل شود، اما در عین حال نمی‌توانیم بگوییم که هیچ مشکل یا چالشی پیش نخواهد آمد و مردم نباید دچار نگرانی شوند. ما در شرایطی قرار داریم که با ناترازی انباشته انرژی دست و پنجه نرم می‌کنیم و از سوی دیگر، حملات دشمن هم بر مشکلات موجود افزوده است.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبرد انرژی ادامه داد: امیدواریم با همکاری مردم و همکاری صنایع و بخش کشاورزی، بتوانیم مصرف خانوارها را ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش دهیم و با به‌کارگیری هم‌زمان برنامه‌های افزایش تولید، واردات و مدیریت مصرف، این دوره را با حداقل مشکلات پشت سر بگذاریم.
سقاب اصفهانی افزود: عبور از زمستان پیش‌رو به معنای حل کامل مشکل انرژی در کشور نیست. این مسئله سال‌ها طول کشیده و برای حل آن به زمان نیاز خواهیم داشت. برآورد ما این است که حل ریشه‌ای ناترازی انرژی نیاز به حدود سه تا چهار سال زمان دارد و باید به‌تدریج و با برنامه‌ریزی مستمر پیش برویم.
وی با تأکید بر اینکه دولت نباید تنها به مردم درخواست کاهش مصرف داشته باشد، گفت: به همان اندازه که از مردم انتظار داریم مصرف انرژی را کاهش دهند، ما نیز به‌صورت شبانه‌روزی برای افزایش تولید، کم‌کردن قاچاق، مبارزه با هدررفت در زنجیره تولید و توزیع و همچنین دیپلماسی انرژی فعالیت می‌کنیم.
کاهش مصرف در برخی استان‌های مرزی به ۳۵ درصد رسید
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبرد انرژی در بخش دیگر سخنان خود به آثار اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف و مقابله با قاچاق سوخت در استان‌های مرزی اشاره کرد و بیان داشت: در چند استان کاهش قابل‌توجهی در مصرف ثبت شده و مدیرعامل شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی از کاهش ۳۵ درصدی مصرف در یکی از این استان‌ها گزارشی ارائه داده است.
وی گفت: البته برای ارائه گزارشی دقیق و پایدار از نتایج این اقدامات، باید حداقل دو ماه از آغاز برنامه‌ها بگذرد تا آمارها به حالت ثبات برسد و بتوان در مورد میزان کاهش مصرف اظهار نظر دقیق‌تری کرد.
سقاب اصفهانی تصریح کرد که همه کاهش مصرف ثبت‌شده در استان‌های مرزی را نمی‌توان تنها به قاچاق نسبت داد، و بیان کرد: بخشی از این ارقام ممکن است ناشی از قاچاق باشد، اما بخشی دیگر به خروج فرآورده‌ها از زنجیره رسمی توزیع و انتقال آن‌ها به بخش‌های دیگر برای مصارف متفاوت مربوط می‌شود. همچنین ممکن است برخی کاهش یا افزایش مصرف به حساسیت مصرف واقعی مردم در همان استان‌ها مرتبط باشد.
وی با بیان اینکه مدیریت مصرف سوخت در این وضعیت برای مردم چالش‌هایی ایجاد می‌کند، اظهار کرد: برخی مواقع لازم است به مردم عذرخواهی کنیم، زیرا می‌دانیم با مشکلاتی مواجه‌اند؛ اما باید تأکید کنیم که کشور در شرایط بحرانی قرار دارد و حتی امکان واردات برخی حامل‌های انرژی نیز با محدودیت روبه‌روست و می‌بایست با تکیه بر ظرفیت‌های داخلی و منابع موجود، شرایط را مدیریت کنیم.
تشریح برنامه مشترک برای مقابله با قاچاق و هدررفت انرژی
سقاب اصفهانی در ادامه با اشاره به همکاری بین سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز اظهار کرد: هدف از برگزاری این نشست، تشریح برنامه‌های مشترک برای کاهش قاچاق حامل‌های انرژی و جلوگیری از هدررفت در زنجیره تولید، انتقال و توزیع است.
وی اعلام کرد که برنامه‌های دولت در حوزه انرژی در سه قسمت دنبال می‌شود: بخش اول به کاهش مصرف در میان مصرف‌کنندگان نهایی شامل خانواده‌ها، صنایع و بخش کشاورزی تخصیص یافته که با همکاری وزارتخانه‌های مرتبط و زیر نظر وزارت کشور پیگیری می‌شود.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبرد انرژی اضافی کرد: بخش دوم به کاهش اتلاف و هدررفت انرژی در زنجیره تولید، انتقال و توزیع اختصاص دارد که در این راستا همکاری با وزارتخانه‌های نفت و نیرو و شرکت‌های تابعه آن‌ها در حال انجام است. در این رابطه، نشستی با مجموعه‌های مرتبط شامل شرکت توانیر و شرکت ملی گاز برگزار شده و برنامه‌ریزی برای همکاری با شرکت پالایش و پخش نیز در دستور کار قرار دارد.
وی سومین محور را مبارزه با قاچاق حامل‌های انرژی نامید و گفت: در این زمینه دو برنامه اصلی پیگیری می‌شود: اول، پایش کمی و لحظه‌ای جریان تولید، انتقال، توزیع و مصرف حامل‌های انرژی از آغاز تا انتهای زنجیره و دوم، کاهش مصرف در مراکز اصلی مصرف انرژی شامل نیروگاه‌ها، صنایع، بخش کشاورزی و حمل‌ونقل است.
تأمین مالی طرح‌های مقابله با قاچاق از محل گواهی صرفه‌جویی
سقاب اصفهانی با اشاره به چالش‌های موجود در پایش زنجیره انرژی تصریح کرد: اجرای طرح‌های پایش با دو مشکل عمده مواجه است: اول، مسائل مرتبط با استانداردسازی فرآیندها و تجهیزات و دوم، تأمین منابع مالی لازم برای اجرای طرح‌ها و استفاده از تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری.
وی ادامه داد: سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبرد انرژی در این خصوص می‌تواند با بهره‌برداری از ظرفیت‌های قانونی خود، بخشی از این موانع را رفع کند. طبق ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم توسعه، امکان بازگرداندن ارزش صرفه‌جویی به سرمایه‌گذارانی که در اجرای طرح‌های بهینه‌سازی همکاری داشته باشند وجود دارد.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبرد انرژی گفت: به همین دلیل، شرکت‌های دانش‌بنیان و سرمایه‌گذاران می‌توانند طرح‌های خود را برای کاهش قاچاق و پایش جریان حامل‌های انرژی ارائه دهند. این طرح‌ها می‌توانند از فناوری‌هایی مانند سامانه‌های هوشمند، تجهیزات ماهواره‌ای، GPS و سایر ابزارهای نظارتی برای کاهش هدررفت و قاچاق بهره‌برداری کنند.
وی تأکید کرد: هدف این است که هم مشکل استانداردسازی و هم تأمین مالی طرح‌ها برطرف شود تا دیگر بهانه‌ای برای عدم اجرای پروژه‌های مربوط به قاچاق و هدررفت انرژی وجود نداشته باشد.
بازنگری در نظام انگیزشی برای کاهش مصرف انرژی
وی در خاتمه به برنامه دولت برای کاهش مصرف در بخش‌های عمده مصرف‌کننده اشاره کرد و گفت: در بخش‌های نیروگاهی، صنعتی، کشاورزی و حمل‌ونقل نیز درصددیم تا از ظرفیت ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم بهره‌برداری کنیم تا هر میزان صرفه‌جویی که از طریق اصلاح تجهیزات، بهینه‌سازی ماشین‌‌آلات و آموزش حاصل شود، ارزش اقتصادی آن به مصرف‌کننده بازگردانده شود.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبرد انرژی افزود: برای مثال، اگر یک مجموعه کشاورزی بتواند با به‌روز‌رسانی تجهیزات و ماشین‌آلات یا از طریق اجرای آموزش‌های مناسب، مصرف انرژی خود را کاهش دهد، ارزش حامل انرژی صرفه‌جویی‌شده بر اساس قیمت روز به همان مجموعه بازخواهد گشت تا انگیزه اقتصادی کافی برای همکاری در طرح‌های بهینه‌سازی ایجاد شود.
سقاب اصفهانی در پایان بر اهمیت اصلاح نظام انگیزشی در حوزه انرژی تأکید کرد و گفت: هدف ما بازنگری در نظام انگیزشی مربوط به صرفه‌جویی است تا تمام بخش‌ها از وزرا و استانداران گرفته تا شهرداران و صاحبان صنایع، کشاورزان و حتی خانوارها برای کاهش مصرف انرژی انگیزه اقتصادی داشته باشند. هدف نهایی این است که هر فرد یا مجموعه‌ای، از یک خانوار گرفته تا یک کارخانه، در صورت کاهش مصرف و تحقق صرفه‌جویی، از منافع اقتصادی آن بهره‌مند شود.