دکتر امیر لـلهگانی، روانشناس سلامت و یکی از اعضای گروه تحقیقاتی پزشکی مبتنی بر سبک زندگی جهاددانشگاهی علوم پزشکی تهران، در گفتوگویی با ایسنا بهمناسبت هفته دیابت، به یکی از چالشهای اساسی افراد مبتلا به دیابت اشاره کرد که علاوه بر مشکلات جسمانی، مواجهه با قضاوتها و باورهای نادرست اجتماعی را شامل میشود. وی بیان کرد: متأسفانه در جامعه، گاهی این تصور اشتباه وجود دارد که دیابت تنها به دلیل عدم رعایت تغذیه یا فقدان تحرک کافی به وجود آمده است. این نوع دیدگاه، بیماری را به یک مسئله اخلاقی و فردی بدل میکند؛ در حالی که دیابت یک بیماری چندعاملی شناخته میشود و نمیتوان مسئولیت آن را بهتنهایی به فرد نسبت داد.
این پژوهشگر گروه پزشکی مبتنی بر سبک زندگی ادامه داد: جملاتی نظیر «خودت موجب شدی دیابت بگیری»، «اگر اراده داشتی، قندت کنترل میشد» یا «چرا نمیتوانی جلوی غذا خوردن خود را بگیری؟» اگرچه ممکن است با نیت خیرخواهانه مطرح شوند، اما در واقع احساس گناه، شرم و ناامیدی را در فرد افزایش میدهند. لازم است که بین مسئولیتپذیری فرد در مدیریت بیماری و سرزنش او به خاطر ابتلا به بیماری تمایز قائل شویم.
این روانشناس سلامت با تأکید بر مفهوم انگ اجتماعی در بیماریهای مزمن یادآور شد: انگ اجتماعی به زمانی اطلاق میشود که فرد به دلیل ابتلا به یک بیماری، با برچسبزنی، قضاوت یا برخورد تبعیضآمیز مواجه میشود. در مورد افراد مبتلا به دیابت، این مسأله ممکن است موجب گردد که فرد بخواهد بیماری خود را مخفی کند یا از بیان نیازهای درمانیاش در جمع خودداری نماید و حتی به دلیل ترس از قضاوت دیگران، در مشارکتهای اجتماعی خود را محدود کند.
دکتر لـلهگانی افزود: یکی دیگر از چالشهای جدی در این رابطه، فشار روانی که بهواسطه زندگی با دیابت به وجود میآید، یا همان «دیابتدیسترس» است. فرد مبتلا بایستی بهطور مداوم نظارت دقیقی بر تغذیه، داروها، فعالیت بدنی و سطح قند خون خود داشته باشد. این مسئولیت مستمر ممکن است در بعضی موارد به خستگی روانی، نگرانی و افت انگیزه منجر شود. بنابراین، نمیتوان هرگونه دشواری در رعایت توصیههای درمانی را به بیمسئولیتی یا ضعف اراده فرد مربوط دانست.
او در ادامه به این نکته اشاره کرد که آگاهی بهتنهایی برای تغییر رفتار کافی نیست و تصریح کرد: بسیاری از افراد مبتلا به دیابت از اهمیت تغذیه سالم، فعالیت بدنی و مصرف منظم دارو آگاهند، اما انتقال این دانش به اقدامات پایدار همیشه آسان نیست. عواملی چون فشارهای روانی، مسائل اقتصادی و اجتماعی، عادتهای قدیمی، شرایط خانوادگی و میزان خودکارآمدی فرد در این زمینه تأثیرگذارند. بنابراین بهجای سرزنش افراد، باید به شناسایی موانع تغییر رفتار پرداخته و در حل آنها یاری کنیم.
این روانشناس سلامت همچنین به نقش خانواده در مدیریت بیماری تأکید کرد و گفت: خانواده میتواند یکی از مهمترین منابع حمایت روانی برای فرد مبتلا به دیابت باشد؛ با این حال حمایت نباید به کنترلگری منجر شود. پرسشهای مکرر، نظارت افراطی بر رژیم غذایی و سرزنش فرد به خاطر سطح بالای قند خون ممکن است تأثیرات منفی داشته باشد. بهتر است خانواده بهجای تمرکز بر خطاهای فرد، در ایجاد رفتارهای سالم با او همراهی کند.
دکتر لـلهگانی به این نکته نیز اشاره کرد که لازم است دیدگاه ما نسبت به درمان دیابت بهصورت جامعتر مطرح شود. موفقیت در مدیریت این بیماری نباید صرفاً بر اساس نتایج آزمایشگاهی و سطح قند خون ارزیابی گردد؛ بلکه سلامت روان، کیفیت زندگی، احساس توانمندی و رضایت از زندگی نیز باید مورد توجه قرار گیرند. ممکن است فردی از منظر شاخصهای قند خون در وضعیت مناسبی قرار داشته باشد، اما به لحاظ روانشناختی تحت فشار زا باشد و از زندگی با بیماری خسته شده باشد.
وی با تأکید بر لزوم حضور روانشناسان سلامت در تیم درمان دیابت، خاطرنشان کرد: روانشناس سلامت میتواند در شناسایی موانع روانشناختی خودمراقبتی، مدیریت استرس، تقویت انگیزه، افزایش خودکارآمدی و اصلاح رفتارهای مرتبط با سلامت نقش مؤثری ایفا کند. در حقیقت، مراقبت از فرد مبتلا به دیابت باید فراتر از تجویز دارو و ارائه توصیههای تغذیهای باشد و ابعاد روانشناختی و اجتماعی بیماری را نیز دربرگیرد.
این روانشناس سلامت در پایان با بیان صحبتهای خود، به جامعه یادآور شد که بهجای سرزنش افراد مبتلا به دیابت، از آنها حمایت کنیم. هیچ فردی نباید به خاطر ابتلا به یک بیماری احساس شرم یا گناه داشته باشد. مسئولیتپذیری در مدیریت بیماری امری ضروری است، اما این مسئولیتپذیری زمانی به بهترین شکل محقق میشود که فرد بهجای قضاوتشدن، احساس حمایت، احترام و توانمندی داشته باشد.
انتهای پیام
نظرات کاربران