تفاوت بین غربالگری و تشخیص چیست؟
غربالگری به معنای شناسایی افرادی است که احتمال ابتلا به یک بیماری در آنها بیشتر است تا بتوانند تحت بررسیهای دقیقتر قرار گیرند. در حالیکه تشخیص به معنای تعیین دقیق وجود یا عدم وجود یک بیماری است. در بهترین حالت، ساعتهای هوشمند بهعنوان ابزارهای غربالگری عمل میکنند. از این تفاوت میتوان دو نکته کلیدی استنباط کرد:
هشدار ریتم نامنظم قلب
این هشدار بیانگر چه چیزهایی است؟
اکثریت هشدارهای مربوط به ریتم نامنظم قلب برای تشخیص «فیبریلاسیون دهلیزی» طراحی شده است. فیبریلاسیون دهلیزی رایجترین نوع آریتمی پایدار قلب به شمار میآید. آریتمی به معنای اختلال در ریتم ضربان قلب است. در حالت فیبریلاسیون دهلیزی، حفرههای بالایی قلب بهجای انقباض منظم، بهصورت نامنظم و سریع در نوسان قرار میگیرند. خون در این حفرهها با سرعت کمتری جریان مییابد و احتمال لخته شدن آن وجود دارد. بهمحضی که لخته به مغز برسد، ریسک سکته مغزی افزایش مییابد. ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی خطر سکته مغزی را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد و در بسیاری از افراد نیز هیچ علامتی ندارد.
چه نشانههایی ممکن است وجود داشته باشد؟
بسیاری از افرادی که به فیبریلاسیون دهلیزی مبتلا هستند، هیچ نشانهای از خود بروز نمیدهند و تنها معاینه با نوار قلب میتواند آن را شناسایی کند. در میان دیگران، ممکن است این علائم شایعتر باشند:
ساعت چگونه آن را شناسایی میکند؟
ساعتهای هوشمند به دو روش عمل میکنند:
- حسگر نوری: چراغهای کوچک در پشت ساعت، تغییرات در جریان خون در ناحیه مچ دست را ثبت کرده و فاصله بین ضربانها را اندازهگیری میکنند. در صورت نامنظم بودن این فاصلهها در چندین نوبت متوالی، ساعت هشدار میدهد. این نوع بررسی معمولاً در زمان استراحت و بدون نیاز به اقدام از جانب کاربر انجام میگیرد.
- نوار قلب تکلیدی: در برخی از مدلها، با قرار دادن انگشت دست دیگر بر روی تاج یا بدنه ساعت به مدت تقریبی ۳۰ ثانیه، یک نوار قلب ساده ثبت میشود. اگرچه این نوار معادل نوار قلب ۱۲ لیدی که در بیمارستان انجام میشود، نیست، اما برای مشاهده ریتم قلب در لحظه مفید است.
این هشدار چقدر قابل اعتماد است؟
در یک مطالعه جامع آمریکایی با بیش از ۴۰۰ هزار شرکتکننده، کمتر از یک درصد افراد هشدار مربوط به ریتم نامنظم دریافت کردند. افرادی که این هشدار را دریافت کردند، یک چسب نوار قلب بهدست آوردند که برای چند روز ریتم قلب را ثبت میکرد. حدود یکسوم از آنها در همان مدت فیبریلاسیون دهلیزی داشتند. عدم شناسایی فیبریلاسیون دهلیزی در دوسوم باقیمانده بهمعنای نادرستی هشدار نیست، زیرا فیبریلاسیون دهلیزی میتواند بهطور غیرمستمر و در روزهایی که نوار ثبت میشود، خود را نشان ندهد.
بعد از دریافت هشدار چه اقداماتی باید انجام داد؟
- اگر ساعت قابلیت نوار قلب را دارد، در حالت آرام و نشسته نوار را ثبت کنید و نگهدارید.
- زمان هشدارها، تعداد آنها و نشانههایی نظیر تپش قلب، سرگیجه یا تنگی نفس را یادداشت کنید.
- به یک متخصص قلب مراجعه کنید. معمولاً این بررسی با نوار قلب ۱۲ لیدی آغاز میشود و در صورت نیاز، ممکن است هولتر (ثبت ۲۴ ساعته یا چندروزه ریتم قلب) و اکوکاردیوگرافی (سونوگرافی قلب) انجام شود.
- در صورت تأیید فیبریلاسیون دهلیزی، پزشک بر اساس سن، فشار خون، دیابت، تاریخچه سکته و عوامل دیگر، ریسک سکته را محاسبه کرده و درباره نیاز به داروی ضدانعقاد، یعنی دارویی که خون را رقیق میکند، تصمیم میگیرد.
به هیچ عنوان دارویی، بهویژه آسپرین یا داروهای ضدانعقاد، را بر اساس هشدار ساعت بهصورت خودسرانه آغاز نکنید.
هشدار فشار خون بالا
آیا ساعت بهواقع فشار خون را اندازهگیری میکند؟
بیشتر ساعتهایی که هشدار مربوط به فشار خون دارند، بهطور واقعی عدد فشار خون را اندازهگیری نمیکنند. این ساعتها با تحلیل الگوی دادههای حسگر نوری در طول چند هفته، احتمال بالا بودن مزمن فشار خون را تخمین میزنند و در صورت مشکوک بودن، هشدار میدهند. بنا به اظهارات یکی از تولیدکنندگان، بسیاری از افرادی که فشار خون بالا دارند، هشدار دریافت نمیکنند. هدف این قابلیت، شناسایی بخشی از افرادی است که از وضعیت فشار خون بالای خود بیخبرند.
برخی از دستبندها و ساعتها نیز عدد فشار خون را بدون کاف، یعنی بدون بازوبند بادی، نمایش میدهند. دقت این دستگاهها هنوز برای تشخیص فشار خون بالا تأیید نشده و انجمنهای قلب آمریکا و اروپا استفاده از آنها برای تشخیص بیماران را توصیه نمیکنند.
بعد از دریافت هشدار چه اقداماتی باید انجام دهید؟
فشار خون را با استفاده از یک دستگاه بازویی معتبر در منزل اندازهگیری کنید. برای اندازهگیری صحیح، شرایط زیر را رعایت کنید:
- ۳۰ دقیقه قبل از اندازهگیری، از مصرف چای، قهوه، سیگار و فعالیت ورزشی خودداری کنید.
- بهمدت ۵ دقیقه آرام و نشسته بمانید؛ به صندلی تکیه داده، پاها را روی زمین قرار دهید و صحبت نکنید.
- بازوبند باید بر روی بازوی بدون پوشش بسته شود و بازو در سطح قلب، روی میز قرار گیرد.
- دو اندازهگیری با فاصله یک دقیقه انجام دهید.
- در صبح و شب، بهمدت یک هفته، اعداد را یادداشت کنید و میانگین آنها را محاسبه کنید.
طبق راهنمای انجمن قلب آمریکا و کالج قلب آمریکا، اگر میانگین فشار خون خانگی ۱۳۰ بر روی ۸۰ میلیمتر جیوه یا بیشتر باشد، فشار خون بالا است و فرد باید با متخصص قلب یا متخصص داخلی مشاوره کند. فشار خون بالا معمولاً بدون علامت است و تنها راه شناسایی آن اندازهگیری فشار خون میباشد.
هشدار آپنه خواب
آپنه خواب چیست؟
آپنه انسدادی خواب به معنای این است که مسیر هوایی در گلو بهطور مکرر در طول خواب بهصورت کامل یا نسبی بسته میشود. با هر بار بسته شدن مسیر هوایی، اکسیژن خون کاهش مییابد و مغز برای باز شدن مسیر هوایی، خواب را سبک میکند یا فرد را بهطور موقت بیدار میکند. بسیاری از افراد این بیدار شدنها را به خاطر نمیآورند. خروپف بلند، قطع نفس در خواب که توسط همسر یا هماتاقی مشاهده میشود، خوابآلودگی در طول روز و سردرد صبحگاهی از علائم شایع آپنه خواب به شمار میروند. آپنه خواب درماننشده با فشار خون بالا، فیبریلاسیون دهلیزی، سکته مغزی و تصادف رانندگی بهخاطر خوابآلودگی ارتباط دارد.
آپنه خواب در زنان بهگونهای متفاوت مشاهده میشود
آپنه خواب در مردان رایجتر است، اما در زنان کمتر تشخیص داده میشود. زنان مبتلا ممکن است بهجای خروپف بلند، بیشتر از بیخوابی، حس خستگی مداوم، سردرد صبحگاهی و بیدار شدنهای مکرر شکایت کنند. خطر ابتلا به آپنه خواب در زنان بعد از یائسگی افزایش مییابد. اگر این علائم را دارید، حتی بدون وجود خروپف بلند، احتمال آپنه خواب را با پزشک خود در میان بگذارید.
ساعت چگونه این وضعیت را شناسایی میکند؟
برخی از ساعتها با حسگرهای حرکتی، حرکات ریز مچ را که به ازای هر نفس ایجاد میشود، در طول خواب ثبت کرده و تعداد «اختلالات تنفسی» را شمارش میکنند. اگر این اختلالات در چند شب متوالی افزایش یابند، ساعت احتمال آپنه خواب متوسط تا شدید را علامت گذاری میکند. این قابلیت معمولاً آپنه خواب خفیف را شناسایی نمیکند و بههیچ وجه نمیتواند جای تست خواب را بگیرد.
یک خودآزمایی ساده
پرسشنامه «استاپبنگ» یکی از ابزارهای معمول غربالگری آپنه خواب است. به هر سؤالی که پاسخ آن «بله» است، یک امتیاز اختصاص دهید:
- آیا شما خروپف بلندی میکنید؛ بهحدی که از پشت در بسته قابل شنیدن باشد؟
- آیا در طول روز اغلب احساس خستگی یا خوابآلودگی میکنید؟
- آیا کسی دیده است که تنفس شما در خواب قطع شود؟
- آیا به فشار خون بالا مبتلا هستید یا برای آن دارو مصرف میکنید؟
- آیا شاخص توده بدنی شما بیشتر از ۳۵ است؟
- آیا سن شما بیش از ۵۰ سال است؟
- آیا دور گردن شما بیشتر از ۴۰ سانتیمتر است؟
- آیا شما مرد هستید؟
امتیاز ۳ یا بیشتر به معنای احتمال بالای آپنه خواب است و به بررسی پزشکی نیاز دارد. امتیاز کمتر از ۳، آپنه خواب را رد نمی کند.
بعد از هشدار چه اقداماتی باید انجام دهید؟
تشخیص آپنه خواب از طریق «تست خواب» انجام میشود. این تست یا در آزمایشگاه خواب با ثبت کامل فعالیت مغز، تنفس، اکسیژن و ضربان قلب انجام میگیرد و یا با یک دستگاه سادهتر در منزل. برای انتخاب نوع تست و پیدا کردن علت انسداد راه هوایی، مراجعه به یک متخصص گوش و حلق و بینی سودمند است. متخصص گوش و حلق و بینی ناحیه بینی، لوزهها، زبان کوچک و کام را معاینه میکند تا علل احتمالی از قبیل انحراف تیغه بینی یا بزرگ شدن لوزهها را شناسایی کند.
درمان اصلی برای آپنه خواب متوسط تا شدید، استفاده از دستگاه «سیپپ» است؛ دستگاهی که با ماسک، با فشار ملایم، هوا را به مسیر هوایی میفرستد تا آن را باز نگه دارد. کاهش وزن، خوابیدن به سمت پهلو، استفاده از دستگاههای دهانی که فک را به جلو میآورند و در برخی از بیماران، جراحی نیز میتوانند از روشهای دیگر درمان باشند.
اکسیژن خون، استرس و سایر شاخصها
ساعتها امکاناتی برای نمایش دیگر اعداد نیز دارند که بهتر است درباره آنها واقعبین باشید:
- اکسیژن خون: عدد اکسیژن سنجیده شده توسط ساعت هوشمند با عدد اکسیمتر انگشتی بیمارستان مغایرت دارد. سردی دست، شل بودن بند ساعت، تتو و حرکت میتوانند بر دقت آن تاثیر بگذارند. اگر عدد پایینی مشاهده کردید و حالتان خوب است، اندازهگیری را در حال استراحت تکرار کنید. اگر دچار تنگی نفس هستید، به عدد ساعت تکیه نکنید و فوری به پزشک مراجعه نمایید.
- نمره استرس و تغییرپذیری ضربان قلب: این اعداد به هدف مشاهده روند سلامت عمومی و کیفیت ریکاوری مفیدند، اما برای تشخیص هیچ بیماریای طراحی نشدهاند.
- تشخیص زمین خوردن: این قابلیت برای سالمندانی که بهطور تنها زندگی میکنند، واقعاً مفید است و میتواند بهصورت خودکار با مسؤل اضطراری تماس بگیرد.
علت اشتباهات ساعت به چه مواردی برمیگردد؟
- بند ساعت شل است و حسگر نتوانسته با پوست تماس کامل برقرار کند.
- دست در حال حرکت است؛ مثلاً در حین ورزش یا فعالیت دستی.
- دست سرد است و جریان خون در سطح پوست کاهش یافته است.
- وجود تتو یا زخم در ناحیه مچ.
- ضربانهای غیرواقعی که در افراد سالم معمولاً مشاهده میشوند، ممکن است با ریتم نامنظم اشتباه گرفته شوند.
از سوی دیگر، ساعت ممکن است بهراحتی یک بیماری واقعی را نادیده بگیرد؛ بهویژه هنگامی که ساعت را شبها از دست میکنید یا بتوانی بیماری تنها گاهی خود را بروز دهد.
دریافت هشدار؟ گام بعدی را در یک جدول مشاهده کنید
چه افرادی بیشتر از این قابلیتها بهرهمند میشوند؟
مزایای هشدارهای سلامت ساعت به طور یکسان برای همه افراد در دسترس نیست. احتمال دریافت هشدار صحیح در افرادی که خطر ابتلا به بیماری بیشتری دارند، بیشتر است:
- افراد بالای ۶۵ سال: احتمال بروز فیبریلاسیون دهلیزی با افزایش سن بیشتر میشود.
- افرادی که به فشار خون بالا، دیابت، نارسایی قلب یا سابقه سکته دچار هستند: این بیماریها خطر ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی را افزایش داده و عواقب آن را جدیتر میسازند.
- افرادی که گاهی تپش قلب را تجربه میکنند: ثبت نوار با ساعت در زمان وقوع علائم، برای پزشک کمککننده خواهد بود.
- افرادی که خروپف بلند و خوابآلودگی روزانه دارند: هشدار مربوط به آپنه خواب در این قبیل افراد ارزش بیشتری دارد.
افتراقاً، در جوانان سالم و بدون علامت، احتمال دریافت هشدار اشتباه بیشتر از هشدار صحیح میباشد و این هشدارها ممکن است بیشتر موجب نگرانی شوند تا فایده. قابلیت هشدار ریتم نامنظم در برخی ساعتها به طور کلی برای افراد زیر ۲۲ سال طراحی نشده است.
دادههای سلامت شما کجا میروند؟
دادههای مربوط به ضربان قلب، خواب و فشار خون حاوی اطلاعات حساسی هستند. در تنظیمات ساعت و اپلیکیشن همراه آن بررسی کنید که چه اطلاعاتی ذخیره و با چه برنامههایی به اشتراک گذاشته میشوند. از ارائه دسترسی به دادههای سلامت به اپلیکیشنهای ناشناس خودداری کنید. اگر قصد دارید این دادهها را با پزشک خود به اشتراک بگذارید، بیشتر ساعتها قابلیت خروجی از نوار قلب و گزارشها را دارند.
بعد از دریافت هشدار، با پزشک خود صحبت کنید؛ حتی در ساعتهای نیمهشب
بسیاری از هشدارهای ساعت در ساعات غیرعادی، مانند نیمهشب یا آخر هفته به کاربر میرسند. این زمانها معمولاً با نگرانی و جستجو در اینترنت، اضطراب را افزایش میدهند. اگر علامتی از اورژانس ندارید، ویزیت آنلاین پزشکی در دکتریاب راهی سریعتر برای دریافت نظر پزشک است. در این سرویس میتوانید با متخصص قلب و عروق، متخصص داخلی یا متخصص گوش و حلق و بینی از طریق تلفن یا آنلاین درباره هشدار ساعت و علائم خود گفتگو کنید. پزشک مشخص مینماید که چه بررسیهای لازم است و میزان فوریت آن چقدر است. برخی پزشکان دکتریاب حتی در ساعات شب و روزهای تعطیل در دسترساند و در صورتی که تماس برقرار نشود، هزینه برگشت داده میشود. برای معاینه حضوری نیز میتوانید متخصصان قلب و گوش و حلق و بینی شهر خود را در لیست پزشکان دکتریاب جستجو کنید.
پرسشهای متداول
آیا ساعت هوشمند میتواند جایگزین هولتر شود؟
خیر. هولتر بهطور پیوسته و به کمک چند لید، ریتم قلب را ثبت میکند و پزشک آن را تجزیه و تحلیل مینماید. ساعت هوشمند ریتم را بهصورت دورهای بررسی میکند و نوار تکلیدی آن فقط تنها ۳۰ ثانیه را نشان میدهد. البته در مواردی که فرد تپش قلب گاهبهگاه دارد، نوار ساعت که در زمان علامت ثبت شده است، میتواند اطلاعات ارزشمندی برای پزشک به همراه داشته باشد.
کدام ساعت دقت بیشتری دارد؟
بهجای توجه به برند، به دنبال این باشید که قابلیت سلامت مخصوصاً نوار قلب یا هشدار ریتم نامنظم، تأییدیه پزشکی از نهادهایی مانند سازمان غذا و داروی آمریکا یا نشان پزشکی اروپا داشته باشد. قابلیتهایی که بدون تأییدیه پزشکی عرضه میشوند، بیشتر جنبه سرگرمی و مدیریت سلامت عمومی دارند.
آیا برای این هشدارها باید ساعت را حتی در طول شب ببندم؟
برای هشدار آپنه خواب بله؛ زیرا این قابلیت فقط در زمان خواب فعال است. هشدار ریتم نامنظم عموماً در زمانهای استراحت و خواب بررسی میشود. بند ساعت را طوری تنظیم کنید که هم راحت بوده و هم در حین حرکت بر روی مچ جابجا نشود.
من جوان و ورزشکار هستم؛ آیا هشدار ضربان پایین ساعت را جدی بگیرم؟
ضربان قلب ۵۰ تا ۶۰ در حال استراحت برای ورزشکاران و افرادی که فعالیت بیشتری دارند، میتواند طبیعی باشد. اما چنانچه ضربان پایین با سرگیجه، خستگی غیرعادی یا غش همراه است، نیاز به بررسی بیشتری دارد.
سه نکته برای یادآوری
هشدار ساعت هوشمند میتواند دلیلی موجه برای مراجعه به پزشک باشد، نه نشانهای برای ترس. عدم وجود هشدار به هیچ عنوان به معنای نادیدهگیری علائم نیست. درد قفسه سینه، غش و تنگی نفس شدید، بدون توجه به قطع نظر از نوار ساعت، نیاز به تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ دارند.
نظرات کاربران