طبق گزارش خبرنگار علمی ایرنا، سیده فاطمه حسینی در روز سه‌شنبه در همایش مرتبط با نقش دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور در تاب‌آوری ملی، با توضیح مفهوم تاب‌آوری ملی و ابعاد گوناگون آن، به این نکته اشاره کرد که حکمرانی باید به‌گونه‌ای باشد که در شرایط بحران، هدف نهایی آن تضمین زندگی مردم و حفظ عملکردهای ضروری برای ادامه حیات در زمان‌های دشوار باشد. بنابراین، لازم است به رابطه بین تاب‌آوری و مدیریت بحران نگاه دقیق‌تری شود.

ایشان ادامه داد: تاب‌آوری ملی، مفهومی پیچیده و چند بعدی است که فراتر از فقط مقاومت در برابر بحران و گذر از آن تعریف می‌شود؛ به معنای توانایی در حفظ حیات مردم و ادامه فعالیت‌های کلیدی در شرایط بحرانی است.

حسینی همچنین به تعریف تاب‌آوری در ادبیات بین‌المللی اشاره کرد و گفت: تاب‌آوری به قابلیت یک ساختار برای برخورد با خطرات، سازگاری با شرایط نوظهور، بازیابی و تحول در مقابل بحران‌ها اطلاق می‌شود. این مفهوم به چهار مؤلفه اساسی شامل جذب و تحمل شوک، پیش‌بینی و آمادگی، سازگاری و تداوم فعالیت، و در نهایت بازیابی و اصلاح ساختارها تقسیم می‌شود.

دبیر کمیسیون علمی، فناوری و هوشمندسازی دولت بر این مؤلفه‌ها به تفصیل پرداخت و بیان کرد: در جنبه جذب و تحمل شوک، حفظ عملکردهای حیاتی کشور و جلوگیری از اختلال‌های طولانی در خدمات اساسی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در بخش پیش‌بینی و آمادگی، لازم است که مخاطرات شناسایی و ارزیابی شوند و آسیب‌پذیری‌ها و سناریوهای محتمل از پیش بررسی گردند تا براساس ظرفیت‌ها، تسهیلات لازم برای مواجهه با آنها فراهم آید.

وی توضیح داد که سازگاری و تداوم فعالیت، از دیگر مؤلفه‌های کلیدی تاب‌آوری به شمار می‌رود؛ زیرا در این بخش الزامی است که روش‌های رایج انجام امور برای سازگاری با شرایط جدید تغییر یابند؛ به‌عنوان مثال، در زمان‌های بحران می‌توان خدمات حضوری را با خدمات الکترونیکی جایگزین کرد تا فرایند ارائه خدمات متوقف نشود.

حسینی همچنین به مؤلفه بازیابی و اصلاح ساختارها اشاره کرد و گفت: در این فاز ضروری است که خدمات و فعالیت‌ها به حالت اولیه خود بازگردند و در کنار جبران خسارت‌ها، نقاط ضعفی که در زمان بحران نمایان شده، شناسایی و بهبود یابند.

وی همچنین به ابعاد متنوع تاب‌آوری ملی پرداخت و گفت: تاب‌آوری اقتصادی شامل حفظ تولید و اشتغال، تأثیر بحران بر درآمد خانوار و دسترسی مردم به کالاها و خدمات اقتصادی است و باید هم در زمان بحران و هم پس از آن به این مسائل توجه شود.

دبیر کمیسیون علمی، فناوری و هوشمندسازی دولت ادامه داد: در بُعد اجتماعی، حفظ انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی و توجه به گروه‌های آسیب‌پذیر که در شرایط بحرانی بیشتر در معرض خطر قرار دارند، از اهمیت بالایی برخوردار است. همچنین از دیدگاه حکمرانی و نهادی، استمرار تصمیم‌گیری‌ها و هماهنگی بین دستگاه‌ها و تداوم خدمات عمومی نیز مؤلفه‌های کلیدی تاب‌آوری محسوب می‌شوند.

حسینی بر ضرورت تاب‌آوری زیرساختی تأکید کرد و گفت: حفظ خدمات حمل‌ونقل، بانکداری و زنجیره تأمین از مهم‌ترین اجزای تاب‌آوری زیرساختی است که باید در فرآیند تصمیم‌سازی و حکمرانی مدنظر قرار گیرد.

وی تاب‌آوری دیجیتال را نیز به عنوان یکی از موضوعات بحرانی در شرایط کنونی مطرح کرد و اظهار داشت: به دلیل وابستگی روزافزون زندگی افراد به دنیای دیجیتال، امنیت خدمات، حفاظت از داده‌ها و پایداری سامانه‌ها به گونه‌ای که تمامی خدمات الکترونیکی به طور مطلوب برای همه کاربرها و ذی‌نفعان در دسترس باشد، از اهمیت بالایی برخوردار است.

حسینی تأکید کرد که ابعاد مختلف تاب‌آوری با یکدیگر مرتبط‌اند و نباید به‌طور مجزا به آن‌ها پرداخت؛ زیرا هر گونه اختلال در یکی از این حوزه‌ها می‌تواند تأثیرات مستقیم بر زندگی روزمره مردم داشته باشد و خدمات را مختل کند. از این رو، تاب‌آوری که مفهومی پیچیده است، نباید به صورتی جزیره‌ای مورد بررسی قرار گیرد.

وی یکی از ابعاد کمتر مورد توجه در مسئله تاب‌آوری را جنبه شناختی دانست و خاطرنشان کرد: بحران تنها به زیرساخت‌ها و منابع اقتصادی آسیب نمی‌زند، بلکه فشار روانی ناشی از بحران می‌تواند فرآیند تصمیم‌گیری را دچار چالش کند و هم‌چنین فقدان دسترسی به اطلاعات صحیح می‌تواند توانایی تشخیص شایعات را کاهش دهد.

دبیر کمیسیون علمی، فناوری و هوشمندسازی دولت بر اهمیت تاب‌آوری شناختی تأکید کرد و بیان داشت که این بعد باید در سطوح مختلف اجتماعی و مدیریتی تقویت گردد تا جامعه و نهادهای تصمیم‌گیرنده در شرایط دشوار و غیرعادی قادر به اتخاذ تصمیمات مؤثر باشند.

حسینی به بررسی اقداماتی که دولت برای تقویت تاب‌آوری خدمات دیجیتال انجام داده است اشاره کرد و گفت: در راستای مصوبات دولت، گزارشی از عملکرد دستگاه‌های دولتی در جنگ ۱۲ روزه تهیه و منتشر شده است.

وی دو نمونه از مصوبات کمیسیون را تشریح کرد و گفت: یکی از این مصوبات در حوزه فناوری به تصویب رسید که بر مبنای آن دستگاه‌های دولتی مکلف شده‌اند اطلاع‌رسانی‌ها و خدمات ضروری کاربران را از طریق پیام‌رسان‌ها نیز ارائه دهند. این تدبیر در زمان‌هایی که دسترسی به وب‌سایت‌ها ممکن نبود، به شهروندان کمک می‌کرد تا همچنان به اطلاعات و خدمات ضروری خود دسترسی داشته باشند.

حسینی همچنین مصوبه دیگری را با هدف تداوم خدمات دستگاه‌های دولتی و جلوگیری از اختلال در ارائه خدمات عمومی در پی حملات سایبری ارائه داد و بر تصویب آن تأکید کرد.