طبق گزارش ایسنا، برج آزادی، به عنوان یک نماد معماری در غرب تهران، در طی نزدیک به پنج دهه به جزء مهمی از هویت شهری و حافظه جمعی پایتخت تبدیل شده است. این سازه نمادین که در موقعیت‌های تاریخی و اجتماعی مختلف شاهد تجمعات مردمی بوده، معنایی فراتر از نقش اولیه‌اش پیدا کرده است. اما برگزاری رویدادهای متعدد، ایجاد سازه‌های موقت، نصب تجهیزات و مداخلات مکرر در فضای اطراف این بنا، مجدداً سوالات تازه‌ای درباره چگونگی استفاده از این مکان نمادین و لزوم حفظ شأن و هویت آن به وجود آورده است؛ سوالاتی که صرفاً به آسیب‌های ظاهری محدود نمی‌شود و جنبه‌های فرهنگی، تاریخی و اجتماعی این اثر را نیز در بر می‌گیرد.

جدیدترین نمونه، استقرار کانتینرها، سازه‌های فلزی و اشکالی شبیه ربات در محوطه و حریم برج آزادی به عنوان بخشی از رویداد «ایران پیشرو» است که بار دیگر استفاده از فضای اطراف این بنا و همچنین حدود مداخلات در آن را به بحث گذاشته و مسئولیت حفاظت از آن را زیر سوال می‌برد. 

تکرار این قبیل اقدامات نه تنها سوالاتی درباره پیامدهای احتمالی آن‌ها بر کالبد و منظر این میراث فرهنگی ایران ایجاد کرده، بلکه نگرانی‌هایی را هم به وجود آورده که شأن و موقعیت نمادی که به هویت شهری و ملی ایران پیوند خورده، تا چه اندازه نکته توجه قرار می‌گیرد؟

برج آزادی که در حدود سال ۱۳۵۰ به بهره‌برداری رسید، در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۵۳ و در حالی که این سازه در تقسیم‌بندی مناطق شهرداری در منطقه یک پایتخت قرار داشت، با شماره ثبت ۱۰۰۸ به فهرست آثار ملی ایران اضافه شد. مسئولیت حفاظت از این بنا بر عهده شهرداری، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دستگاه‌های متولی میراث فرهنگی است. 

از همین رو، ایسنا در راستای پیگیری وضعیت کنونی برج آزادی و روشنگری موضع متولیان میراث فرهنگی نسبت به مداخلات انجام‌شده در این بنا، با علی طلوعی، مدیرکل میراث فرهنگی استان تهران، تماس گرفت. او در ابتدا از این موضوع بی‌خبر بود و پس از درخواست برای بررسی جزئیات و ارائه توضیحات، وعده داد که پاسخ خود را اعلام کند؛ اما تا زمان انتشار این گزارش، به‌رغم پیگیری‌های مکرر، توضیحی از جانب او به ایسنا ارسال نشده است.

ایسنا همچنین این موضوع را با اسکندر مختاری، پژوهشگر در زمینه میراث معماری و شهرسازی و چهره شناخته‌شده در عرصه میراث فرهنگی، مورد بحث قرار داد. او ضمن انتقاد از برگزاری رویدادهای گوناگون و استقرار کانتینرها و نماد فلزی وابسته به رویداد «ایران پیشرو» در محوطه برج آزادی، این اقدامات را به نوعی بی‌احترامی به یکی از مهم‌ترین نشانه‌های شهری تهران و ایران دانست و تصریح کرد: به عقیده من، وقایعی که در اطراف برج آزادی رخ می‌دهد، به معنای نادیده گرفتن حرمت یک نماد شهری است؛ نمادی که مردم با نام آزادی به آن اشاره دارند و تجمعات فراوانی در پیرامون آن برگزار شده است.

مختاری به جایگاه اجتماعی برج آزادی قبل و بعد از انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: از یک سال پیش از انقلاب اسلامی تا به امروز، یعنی در طول ۴۸ سال گذشته، بزرگ‌ترین تجمعات شهری در اطراف این نماد انجام شده است. این بنا در ابتدا برای معرفی یک حکومت بنا شد، اما به تدریج به شکلی نمادین به مردم تعلق گرفت و همین موضوع به آن احترام و جایگاه خاصی اعطا کرد.

او ادامه داد: برج آزادی به مرور زمان جایگاه خود را به عنوان یک عنصر شهری مستحکم کرد و به نمادی از تهران و امروز ایران تبدیل شد. بنابراین، اینکه پیوسته به این بنا مداخله شود، رویدادهایی در زیر آن برگزار گردد و المان‌ها و رنگ‌های متفاوتی به آن افزوده شود، برای من کاملاً غیرقابل فهم است.

این پژوهشگر میراث فرهنگی تأکید کرد که چنین اقداماتی نه تنها نوعی بی‌اعتنایی به افکار عمومی است، بلکه فراتر از مداخلات کالبدی، به ارزش‌های عاطفی و خاطره‌ای بناهای تاریخی اشاره دارد. او به این نکته پرداخت که چطور ممکن است اثری که به طور همزمان ارزش‌های معماری، شهری، تاریخی، اجتماعی و فرهنگی را در خود جای داده، تا این حد نادیده گرفته شود؟

مختاری نقض این نوع رفتار با برج آزادی را به عدم احترام در برابر شخصیت‌های علمی و فرهنگی تشبیه کرد و افزود: این وضعیت به مانند رفتاری نامناسب در برابر یک دانشمند یا فیلسوف محترم است. پرسش اینجاست که این گونه رفتار چه معنی‌ای دارد؟ بدون شک عمدی است.

او بیان کرد که این نحوه برخورد نمی‌تواند صرفاً به عنوان بی‌توجهی به ارزش‌های معماری برج آزادی قلمداد شود، بلکه این رفتارهای مداخله‌آمیز نه تنها نادیده‌انگاری ارزش‌های این نماد ملی هستند، بلکه در تضاد با ارزش‌هایی است که آن‌ها می‌خواهند تبلیغ کنند.

مختاری همچنین با ذکر پیامدهای فیزیکی و حفاظتی این اقدامات بر ساختار بنا، بیان کرد: این موضوع نه تنها به لحاظ معنایی و نمادین مطرح است، بلکه از نظر فیزیکی نیز فعالیت‌ها می‌توانند آسیب‌هایی به بنا وارد کنند. رفت‌وآمد مکرر جرثقیل‌ها و بارگذاری تجهیزات سنگین در اطراف برج، اموری نیستند که به سادگی بتوان به آن بی‌توجهی کرد.

این کارشناس میراث شهری بر اهمیت احترام به نمادهای تاریخی و شهری در دیگر کشورها تأکید کرد و گفت: در کشورهای اروپایی، نمادهای شهری بسیاری وجود دارند که به شدت مورد احترام قرار می‌گیرند، اما متأسفانه ما حتی قادر نیستیم حرمت همین یک نماد را که نمایانگر هویت ملی ماست، حفظ کنیم.

مختاری با اشاره به اهمیت ویژه برج آزادی در سیمای شهری تهران، گفت: در این شهر چند نماد شهری وجود دارد که مردم به عنوان یک عنصر هویتی و نمادین به آن احترام بگذارند؟ همین یک نماد را در معرض رفتارهای مختلف قرار می‌دهیم؛ یکی از یک سمت برنامه‌ای تنظیم می‌کند، دیگری از سمت دیگر بلندگوهای بلند نصب می‌کند یا ترقه و مواد آتش‌زا به کار می‌برد. این گونه رفتارها باید حدود و مرزهایی داشته باشند.

در پایان، این معمار و پژوهشگر میراث فرهنگی به انتقاد از نبود اقدامات جدی در برابر این قبیل رفتارها پرداخت و گفت: این نوع برخورد در واقع بی‌احترامی به خود افرادی است که آن را انجام می‌دهند و موضوع نگران‌کننده‌تر این است که هیچ‌کس جرأت نمی‌کند تا به آن‌ها بگوید که این کار درست نیست. به نظر من، همین سکوت و عدم تذکر و مداخله نگران‌کننده‌تر از تمامی مسائل ذکر شده است.

انتهای پیام