فرارو- جفری دینگ، استادیار علوم سیاسی در دانشگاه جورج واشینگتن
براساس گزارش فرارو و به نقل از نشریه فارن افرز، در ارزیابیهای متداول از مسابقه فناورانه میان ایالات متحده و چین، این باور شکل گرفته که واشنگتن در حوزه توسعه مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی پیشتاز است، در حالی که پکن در تبدیل این تکنولوژی به کاربردهای عملی و گسترش آن در زمینههای مختلف اقتصادی عملکرد بهتری داشته است.
بر اساس این تحلیل، چین موفق شده است نوآوریهای فناورانه را با سرعت بیشتری به صنایع، خدمات عمومی و زیرساختهای اقتصادی خود منتقل نماید.
اما بررسی مؤلفههای زیرساخت دیجیتالی، مکانیزمهای انتقال فناوری و ساختار اقتصادی دو کشور نشان میدهد که این برداشت در واقعیت نادرست است و آمریکا در ترویج هوش مصنوعی در اقتصاد خود دارای مزیتهای قابل توجهی میباشد.
انتشار مدل هوش مصنوعی دیپسیک در اوایل سال ۲۰۲۵ و واکنش مثبت گسترده نسبت به آن، این تصور را تقویت کرد که چین در مرحله کاربردیسازی هوش مصنوعی از ایالات متحده جلوتر است.
گزارشهای منتشرشده حاکی از بهرهبرداری وسیع از این مدل در نهادهای دولتی، بیمارستانها و سازمانهای محلی چین بود؛ ولی ارزیابیهای بعدی نشاندهنده این واقعیت بود که این پذیرش در بسیاری از مواقع محدود، سطحی و با سرعت کمی انجام گرفته است.
استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی بر روی سختافزارهای مجزا و بدون یکپارچگی عمیق با سامانههای نرمافزاری موجود، به مانعی بر سر راه بهرهبرداری گسترده از ظرفیتهای این فناوری تبدیل شده است.
این الگو همچنین درباره ابزار هوش مصنوعی «اوپنکلاو» نیز تکرار گردید. این ابزار در ژانویه ۲۰۲۶ بهعنوان نشانهای از قابلیت چین در گسترش هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفت، اما نقاط ضعف امنیتی و ناکارآمدیهای فنی، دامنه پذیرش پایدار آن را محدود ساخت.
شکاف زیرساختی؛ مانع اصلی گسترش هوش مصنوعی در چین
یکی از دلایل کلیدی برتری ایالات متحده، سطح بالای دیجیتالی شدن اقتصاد و گسترش خدمات نرمافزاری در این کشور است.
بهطور متوسط، شرکتهای آمریکایی بیش از دو برابر شرکتهای چینی به خدمات رایانش ابری دسترسی دارند و بازار نرمافزارهای سازمانی در آمریکا، شامل ابزارهای مدیریت ارتباط با مشتری و تحلیل اطلاعات تجاری، تقریبا ده برابر بزرگتر از بازار چین است.
این تفاوت در عرصههایی مانند بهداشت و درمان بیشتر نمایان است. بسیاری از بیمارستانهای کوچک و مناطق روستایی چین هنوز فاقد زیرساختهای اطلاعاتی لازم برای جمعآوری و مدیریت دادههای بیماران هستند.
در برخی از مراکز، اطلاعات پزشکی هنوز بهصورت کاغذی ثبت میشود و در مواردی دیگر، سوابق دیجیتالی موجود ناقص یا استانداردهای یکسانی ندارند.
بهعکس، تقریباً ۹۵ درصد پزشکان آمریکایی از سیستمهای الکترونیکی برای ثبت سوابق پزشکی استفاده میکنند. این زیرساخت به بیمارستانهای ایالات متحده این امکان را داده است که به راحتی از ابزارهای هوش مصنوعی برای ارائه روشهای درمان، پیشبینی خطرات پزشکی و تسهیل در امور مالی و اداری استفاده نمایند.
پیوند دانشگاه و صنعت؛ مزیت ساختاری آمریکا
عامل اساسی دیگر، ارتباط میان دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و شرکتهای تجاری است.
گسترش فناوریهای نوین تنها به تولید دانش وابسته نیست؛ بلکه به مکانیزمهایی نیاز دارد که دستاوردهای علمی را به محصولات و خدمات قابل استفاده در اقتصاد تبدیل کند.
آمریکا در این زمینه فاصله معناداری با چین دارد. از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹، پژوهشگران آمریکایی بیش از دو برابر همتایان چینی خود مقالات مشترک در حوزه هوش مصنوعی منتشر کردند؛ مقالاتی که در آنها دستکم یک پژوهشگر دانشگاهی و یک محقق صنعتی همکاری داشتهاند.
این شکاف همچنین در زمینههای علوم زیستی و طبیعی کاملاً مشهود است.
یکی از دلایل این تفاوت، چارچوبهای حقوقی و اقتصادی متفاوت این دو کشور است. قانون «بِی-دول» در ایالات متحده در سال ۱۹۸۰، با فراهم کردن مشوقهای مالکیت فکری و تسهیل فرآیند تجاریسازی اختراعات دانشگاهی، امکان همکاری گستردهتری میان دانشگاهها و بخش خصوصی را ایجاد کرد.
در چین، نقص حمایت از حقوق مالکیت فکری و نگرانی دانشگاهها در زمینه ازدست دادن مالکیت یافتههای پژوهشی، موجب دشواری در برقراری این نوع همکاریها شده است.
اگرچه چین از نظر تعداد فارغالتحصیلان علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات ظرفیت انسانی گستردهای دارد، اما کیفیت آموزش و ارتباط آن با نیازهای عملی بازار نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
طبق اطلاعات ارائهشده در این تحلیل، چین در سال ۲۰۲۲ حدود ۵۰ هزار مدرک دکتری در راستای این رشتهها اعطا کرد، در حالی که این عدد در ایالات متحده به حدود ۳۴ هزار رسید.
با این حال، در سالهای تحصیلی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴، تنها ۳۸ دانشگاه چینی حداقل یک پژوهشگر با مقاله در کنفرانسهای معتبر هوش مصنوعی داشتند؛ در حالی که این تعداد در ایالات متحده به ۱۵۰ دانشگاه میرسید.
اقتصاد متمرکز؛ محدودیت برنامهریزی دولتی
سیاست صنعتی متمرکز چین بهجای شتابدهی به توسعه هوش مصنوعی، در مواردی به مانعی برای آن تبدیل شده است.
برنامه «هوش مصنوعی بهعلاوه» که توسط پکن در سال ۲۰۲۵ طرحریزی شد، اهدافی برای گسترش این تکنولوژی در عرصههای مختلف اقتصادی طی یک دهه آینده مشخص کرده است.
با این حال، تعیین اهداف از سوی دولت مرکزی بهطور خودکار به معنای پذیرش موثر فناوری در بنگاههای اقتصادی نیست.
در اقتصادی که دولت نقش اساسی در تخصیص منابع دارد، حمایت از شرکتهای دولتی و انتخاب بنگاههای تراز اول ممکن است به حفظ فناوریهای ناکارآمد منجر شود؛ فناوریهایی که در شرایط رقابتی یقینا کنار گذاشته میشدند.
به علاوه، تمرکز منابع بر اولویتهای پیشمعین، قابلیت انعطاف لازم برای واکنش به تحولات سریع فناورانه را کاهش میدهد.
چرا تصور برتری چین همچنان پابرجاست؟
یکی از دلایل ادامهدار این برداشت، تمرکز رسانهها و تحلیلگران بر شرکتهای پیشرو همچون بایتدنس و دیپسیک و شهرهایی چون پکن، شانگهای، هانگژو و شنژن است.
درحالیکه معیار واقعی برای اندازهگیری پیشرفت هوش مصنوعی، میزان استفاده از آن در شرکتهای کوچک و متوسط، شهرهای کمجمعیت و مناطق دورافتاده است؛ جاهایی که در آنها پذیرش این فناوری بهسادگی صورت نپذیرفته است.
علاوه بر این، موفقیت چین در ایجاد زیرساختهایی همچون شبکههای راهآهن سریعالسیر، که طول آن به بیش از ۳۰ هزار مایل رسیده، نمیتواند بهعنوان معیاری برای توانایی گسترش فناوریهایی مانند هوش مصنوعی شمرده شود.
توسعه زیرساختهای فیزیکی بزرگ بهراحتی با دستور و سرمایهگذاری دولتی پیشرفت میکند، اما پذیرش هوش مصنوعی در هزاران بنگاه کوچک و متوسط نیازمند توجیه اقتصادی، نیروی کار ماهر و زیرساخت دیجیتالی مناسب است.
در زمینه مراکز داده نیز ایالات متحده با قوة برتر در حدود ۱۰ برابر ظرفیت چین، همچنان در موقعیت برجستهای قرار دارد؛ حتی برخی مراکز داده تازه تأسیس در چین به دلیل کمبود تقاضا برای خدمات هوش مصنوعی بلااستفاده ماندهاند.
در نهایت، رقابت در حوزه هوش مصنوعی تنها به تولید مدلهای پیشرفته یا ابزارهای نوین محدود نمیشود؛ توانایی ادغام این فناوری در فرآیندهای روزمره در بنگاهها و بخشهای مختلف اقتصادی، معیار مهمتری برای ارزیابی موفقیت محسوب میشود.
چین در توسعه فناوریهای پیشرفته پیشرفتهای چشمگیری داشته، اما موانع ساختاری موجود در زیرساختهای دیجیتال، انتقال فناوری و نظام اقتصادی متمرکز، موجب شده که این دستاوردها با همان شتاب در تمام اقتصاد گسترش نیابند.
در مقابل، ساختار غیرمتمرکزتر اقتصاد ایالات متحده و پیوندهای عمیقتر میان دانشگاه و صنعت، مزیتی طولانیمدت برای واشنگتن فراهم نموده است؛ مزیتی که میتواند جایگاه آمریکا را در رقابت جهانی هوش مصنوعی در سالهای آینده تحکیم بخشد.
نظرات کاربران