مشکل بنزین در ایران/ نظرات کارشناسان درباره افزایش قیمت چیست؟
بر اساس گزارش ایسنا، در اواخر پاییز سال گذشته، هیئت وزیران تصمیم گرفت که از نیمه آذرماه، نرخ فروش بنزین در جایگاهها با استفاده از کارت اضطراری برای مصرف مازاد ۱۶۰ لیتر سهمیهای به ۵۰۰۰ تومان افزایش پیدا کند. همچنین مقرر شد که استفاده از بنزین سهمیه اول و دوم فقط با کارت سوخت شخصی ممکن خواهد بود و وزارت نفت نیز بهصورت فصلی نرخ سهم سوم بنزین جایگاه را اعلام کند.
تحقیقات نشان میدهد که تقریباً ۷۰ تا ۸۰ درصد از شهروندان نیازهای سوختی خود را با دو سهمیه اولیه تأمین میکنند. با این حال، بنزینی که در کارتهای موجود در جایگاهها ارائه میشود، بیشترین میزان قاچاق را به خود اختصاص داده و تصمیم بر این است که تغییراتی در سهمیه اول و دوم که با کارتهای شخصی پرداخت میشود، اعمال نشود.
به تازگی، مخالفتها و بحثها درباره تصمیم جدیدی برای قیمت بنزین آغاز شده است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در پاسخ به سوالی در مورد احتمال افزایش قیمت بنزین و تغییر سهمیههای تخصیصی به خانوارها، عنوان کرد که نیاز به راهبردهایی در مدیریت مصرف است و با توجه به اینکه دولت بنزین را با قیمتی یارانهای به مردم عرضه میکند، باید تدابیری برای تعادل در قیمتگذاری اتخاذ گردد.
وی همچنین تأکید کرد که اگر بخواهد تغییراتی در سهمیه یا قیمت بنزین انجام شود، حتماً این اقدام مثل دفعات گذشته با دقت، شفافیت و صداقت به اطلاع مردم رسانده خواهد شد.
در همین راستا، مدیرعامل شرکت پالایش و پخش فرآوردههای نفتی نیز تصریح کرد که دولت قصد ندارد مردم را غافلگیر کند و هرگونه تصمیم در این زمینه قبل از اجرا به اطلاع عموم خواهد رسید و پس از دریافت نظرات و بازخوردهای لازم، تصمیم نهایی اتخاذ خواهد شد.
طبق آمار رسمی، توزیع بنزین در ۲۴ روز ابتدایی تیرماه به روزانه ۱۳۴ میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر رسیده که این عدد نسبت به سال گذشته ۱۱ میلیون لیتر افزایش نشان میدهد. رشد ترددهای درونشهری و برونشهری، افزایش سفرهای جادهای و نیز وجود خودروهای فرسوده از جمله مهمترین دلایل افزایش مصرف بنزین در کشور محسوب میشود.
از آنجا که بخشی از ظرفیت پالایشی کشور به دلیل جنگ آسیب دیده، مدیریت عرضه و تقاضا اهمیت زیادی پیدا کرده است. در این شرایط، مصرف روزانه بنزین در برخی روزها به حدود ۱۳۵ تا ۱۴۰ میلیون لیتر میرسد، در حالی که تولید روزانه مجموع پالایشگاهی و بلندینگ نزدیک به ۱۲۱ میلیون لیتر است.
بنابراین، برای مدیریت مصرف و ایجاد تعادل در بازار بنزین، دولت باید اصلاحاتی را در نظر بگیرد که تحت سه الگو تعریف میشود.
روش اول، بازنگری در نرخ آزاد و سهمیه دوم بنزین؛ یکی از گزینههایی که در ماههای اخیر بهعنوان یکی از سناریوهای اصلاح نظام بنزین مطرح شده، بازنگری در نرخ آزاد بنزین و مقدار سهمیه دوم است. بر اساس این مدل، سهمیه یارانهای ۶۰ لیتری ثابت مانده، اما سهمیه دوم از ۷۰ لیتر به ۵۰ لیتر کاهش مییابد و بنزین مصرفی فراتر از این میزان با نرخ بالاتری ارائه میشود. همچنین، نرخ بنزین آزاد نیز از ۵ هزار تومان به تقریباً ۱۰ هزار تومان برای هر لیتر افزایش خواهد یافت.
گزینه احتمالی دیگر، اجرای طرح جیرهبندی بنزین است. در این مدل، سهمیههای فعلی حذف شده و بهجای آن مقدار مشخصی بنزین برای هر خودرو یا فرد طبق روش اجرای طرح تخصیص مییابد. در این سیستم برای سهمیه مشخص شده نیز نرخ مشخصی در نظر گرفته میشود و مصرف بالاتر از آن با سازوکار متفاوتی محاسبه خواهد شد.
روش سوم، حذف یارانه بنزین و دادن این فرآورده با قیمت واقعی است. در این حالت، همه مصرفکنندگان بنزین را با نرخ واقعی خریداری خواهند کرد و نظام قیمتگذاری یارانهای کنار گذاشته میشود. اگر این مدل پیادهسازی شود، احتمالاً منجر به کاهش مصرف، محدودیت قاچاق سوخت، کاهش یا حذف نیاز به واردات بنزین و کاهش بار مالی دولت خواهد شد، لذا در اجرای این الگو باید ملاحظات اقتصادی و اجتماعی هم مدنظر قرار گیرند.
افزایش قیمت بنزین مصرف را کاهش نمیدهد.
در مورد الگوهای ممکن برای مدیریت مصرف بنزین، کارشناسان نظرات متنوعی مطرح کردهاند که در ادامه به آن اشاره میشود.
عباس کاظمی، کارشناس حوزه انرژی، در گفتوگو با ایسنا بیان کرد: در حال حاضر مخالف هر گونه تغییر در نرخ بنزین هستم، چرا که قیمت تعیینشده هر چه باشد، بازار توانایی جلب تقاضا را دارد، اما این افزایش در نهایت به افزایش تورم منجر خواهد شد.
وی اضافه کرد که باور دارد، تصمیماتی که به منظور کاهش مصرف گرفته میشود، در واقع به چنین هدفی نخواهد رسید. افزایش قیمت به خودی خود کاهش مصرف را به دنبال نخواهد داشت و امیدوار نیست که نرخ بالای بنزین به کاهش مصرف منجر شود. به اعتقاد وی، اجرای قیمتهای بالا و بینالمللی نیز ممکن نیست.
این کارشناس انرژی در پاسخ به سوالی درباره تجربیات کشورهای همسایه در مدیریت مصرف بنزین تاکید کرد: کشورهای دیگر قیمت بنزین را مطابق با قیمتهای جهانی تنظیم کردهاند، اما ما در ۵۳ سال گذشته به مسئله انرژی و سوبسیدهای سخاوتمندانه غفلت کردهایم.
کاظمی ضمن بیان مزایا و معایب روشهای مختلف موجود خاطرنشان کرد: اگر برنامههای سوم طراحی شده به شکل مطلوب عملی میشد، امروز وضعیت مطلوبتری داشتیم. اگر طبق قوانین تصویبشده پیشرفتها در دو دهه گذشته بهتدریج و مستمر صورت میگرفت، به سطوح منطقی امروز دست مییافتیم و بازار نیز بهطور خودکار تنظیم میشد.
وی درباره جیرهبندی بنزین بیان کرد: در واقع نوعی از جیرهبندی در حال حاضر وجود دارد. به هر حال، محدودیتهای ۶۰ لیتر برای سهمیه اول ایجاد شده است و همچنین سهمیه سوم با قیمت ۵۰۰۰ تومان ارائه میشود.
این کارشناس انرژی همچنین اظهار داشت که تخصیص سهمیه به هر فرد به جای خودرو را رویکردی نادرست و غیرمنطقی میداند. او پیشنهاد داد که اجماعی در سطح عمومی ایجاد شود تا خودروهای دولتی و شرکتی استفاده نشوند و بر توسعه حمل و نقل عمومی تأکید شود. البته او تأکید کرد که این اقدامات باید در طول زمان مؤثر واقع شوند.
افزون بر این، برخی از کارشناسان معتقدند که برای مدیریت بهینه بازار بنزین باید از ترکیبی از روشهای مختلف بهرهمند شد، زیرا یک راهکار به تنهایی پاسخگوی فضای کنونی نخواهد بود.
سهمیههای فعلی نیازمند بازنگری است
علیرضا کریمی، کارشناس حوزه نفت، گاز و پتروشیمی، در گفتوگو با ایسنا در مورد سناریوهای بررسیشده برای اصلاح قیمت و نحوه عرضه بنزین، اظهار داشت که در شرایط کنونی، استفاده از یک ترکیب از روشهای مختلف برای مدیریت بازار بنزین ضروری است، زیرا تکیه بر یک رویکرد نمیتواند جوابگو باشد.
وی با اشاره به برخی طرحهای در دست بررسی در دولت، گفت که یکی از موضوعات جدی این است که پالایشگاههایی که قادر به تولید بنزین با کیفیت مناسب، نظیر بنزین یورو ۴ هستند، باید با فرایند مشخصی در عرضه این محصول مشارکت کنند. در این راستا، میتوان مشوقهایی برای آنها در نظر گرفت تا بتوانند بنزین را با قیمتی منطقی ارائه دهند. این اقدام میتواند به جبران بخشی از مصرف و به حداقل رساندن بار ناشی از تفاوت قیمت تمامشده و نرخهای فعلی کمک کند.
وی ادامه داد: همچنین، تجربیاتی که در گذشته انجام شده با وجود چالشهایش، میتواند بهعنوان تجربیات موفق دوباره به کار گرفته شود، بهطوری که مصرفکنندگان بتوانند در کنار سهمیههای موجود، از گزینههای دیگری نیز بهرهمند شوند.
کریمی تأکید کرد که بهتر است به جای واژه جیرهبندی، از اصطلاح اصلاح سهمیهبندی استفاده شود. او معتقد است که سهمیههای فعلی نیازمند بازنگریاند و حداقل در نرخهای دوم و سوم باید بر اساس وضعیت اقتصادی، تورم، نرخ ارز و قیمتهای جهانی بهروز شوند.
او همچنین یادآور شد که کارتهای موجود در اختیار جایگاههای عرضه سوخت بهطور محدود و کنترلشده استفاده شود و صرفاً در شرایط ضرورت به کار گرفته شود. مجموع این اقدامات میتواند به مدیریت مصرف سوخت بدون وارد کردن فشار مالی زیاد به مردم کمک کند.
این کارشناس حوزه نفت، گاز و پتروشیمی خاطرنشان کرد: بهطور کلی، تدبیر مناسب در شرایط کنونی، اجرای یک بسته ترکیبی شامل اصلاح قیمتگذاری، بازنگری در سهمیهبندی و همچنین بهروزرسانی نرخهای آزاد خواهد بود، تا در راستای کنترل مصرف، اثرات اقتصادی تصمیمات نیز مدیریت شوند.
به طور کلی، علیرغم اینکه هنوز تصمیم نهایی در خصوص اصلاح نظام عرضه و قیمت بنزین بهطور رسمی اعلام نشده، اظهارات مقامات و نظرات کارشناسان نشان دهنده تأکید بر مدیریت مصرف، کاهش قاچاق سوخت و ایجاد توازن بین تولید و مصرف است. با این حال، دولت بارها تأکید کرده است که هر گونه تصمیم آتی در این زمینه با اطلاعرسانی شفاف و پیش از اجرا به مردم اعلام خواهد شد. بنابراین باید منتظر ماند و دید کدام سناریو در نهایت به مرحله اجرا خواهد رسید.
انتهای پیام
