زمانی که جام باشگاهها بر جام جهانی پیشی گرفت؛ پاداش شگفتانگیز چلسی در برابر اسپانیا
جام جهانی به عنوان یک رویداد ورزشی، درآمدی معادل میلیاردها دلار را به همراه دارد، اما جایزه قهرمانی این رقابت به طرز عجیبی کمتر از پاداش قهرمان جام جهانی باشگاههاست.
این موضوع یکی از جالبترین آمارها در دنیای فوتبال به حساب میآید؛ اسپانیا به تازگی عنوان قهرمانی جام جهانی را به دست آورد، تورنمنتی معتبر که هر چهار سال یکبار برگزار میشود و میلیونها هوادار در سرتاسر جهان آن را دنبال میکنند. اما به رغم این افتخار، پاداش ۵۰ میلیون دلاری قهرمانی این تیم کمتر از نیمی از مبلغی است که چلسی به خاطر فتح جام جهانی باشگاهها دریافت کرد.
پس از موفقیت در اولین دوره از فرمت جدید جام جهانی باشگاهها با حضور ۳۲ تیم، چلسی توانست تا ۱۲۵ میلیون دلار درآمد کسب نماید؛ این رقابت که به شکل فعلیاش از ماههای ژوئن و جولای سال ۲۰۲۵ آغاز شده است.
اما چرا این تفاوت چشمگیر وجود دارد و این جریان عظیم پول در فوتبال چگونه اتفاق میافتد؟
منابع درآمد فیفا از کدامجا میآید؟
برای درک بهتر تفاوت در جوایز، نخستین قدم بررسی مدل اقتصادی فیفا است. این سازمان پیشبینی کرده است که در چرخه تجاری چهار ساله منتهی به جام جهانی ۲۰۲۶، حدود ۱۳ میلیارد دلار درآمد داشته باشد که از این رقم، نزدیک به ۸.۹ میلیارد دلار مستقیماً از طریق برنامهریزیهای جام جهانی ۲۰۲۶ بدست میآید.
بخش عمدهای از این درآمد از حق پخش تلویزیونی و رسانهای به شكل تقریبی بیش از ۴ میلیارد دلار حاصل میشود که بزرگترین منبع درآمد فیفا را تشکیل میدهد. پس از این منبع، درآمدهای مربوط به فروش بلیت، خدمات میزبانی، تبلیغات و قراردادهای اسپانسری با برندهایی چون کوکاکولا، آدیداس و ویزا قرار دارند.
به واقع، جام جهانی تنها یک مسابقه فوتبال نیست؛ بلکه یک رویداد نمادین و تجاری با ابعاد وسیع است که فوتبال به عنوان محور اصلی آن درنظر گرفته میشود.
چرا سهم بازیکنان ناچیز است؟
مجموع پاداشهای جام جهانی ۲۰۲۶ که در نهایی به تیمها از طریق فدراسیونها تخصیص مییابد، ۶۵۵ میلیون دلار است؛ رقمی که در مقایسه با درآمد چند میلیارد دلاری این تورنمنت، بخش کوچکی محسوب میشود.
بخش زیادی از درآمد فیفا به هزینههای برگزاری مسابقات، فعالیتهای سازمانی و برنامههای توسعه فوتبال در ۲۱۱ کشور عضو این نهاد اختصاص مییابد. فیفا سالهاست که تصور میکند جام جهانی علاوه بر یک رقابت ورزشی، ابزاری برای توزیع منابع مالی به کشورهای مختلف است.
به همین دلیل حتی تیمهایی که در مرحله گروهی جام جهانی شکست میخورند، مبلغ ۹ میلیون دلار نیز دریافت میکنند.
چرا جام جهانی باشگاهها پاداش بیشتری دارد؟
اما جام جهانی باشگاهها با منطق متفاوتی طراحی شده است. فیفا پس از توسعه این رقابتها به ۳۲ تیم، مجموع جوایز آن را به یک میلیارد دلار رسانده و سهم قهرمان را به ۱۲۵ میلیون دلار افزایش داده است.
دلیل رسمی فیفا برای این تفاوت، هزینههای بالا و سنگین باشگاههاست. تیمهای بزرگ در طول فصل با دستمزدهای بسیار بالا، قراردادهای چند میلیون یورویی بازیکنان و برنامههای فشرده مسابقات مواجه هستند؛ لذا فیفا برای تشویق آنها به شرکت در تورنمنتی که ممکن است برنامههای داخلیشان را تحت تأثیر قرار دهد، جوایز بیشتری در نظر گرفته است.
در تیمهای ملی اینگونه نیست که بازیکنان همان دستمزدهای باشگاهی را بابت حضور در مسابقات ملی دریافت کنند، و به همین دلیل فیفا نیازی به پرداخت مبالغ کلان برای برگزاری جام جهانی ندارد.
از سوی دیگر، جام جهانی باشگاهها به عنوان یک محصول تازه در بازار فوتبال شناخته میشود و فیفا برای ارتقاء وجهه آن به جذب باشگاههای بزرگ نیاز دارد. ورود تیمهایی نظیر چلسی، رئال مادرید و منچسترسیتی به این رقابتها اعتبار آن را دوچندان میکند.
بر خلاف این وضعیت، جام جهانی ملی دارای اعتبار تاریخی بسیار بالایی است و هر کشور برای حضوری موفق در آن تلاش میکند؛ لذا فیفا نیازی به بحث درباره افزایش پاداشهای آن ندارد.
آینده اقتصاد فوتبال
آمارها نشان میدهند که جام جهانی هر چهار سال یکبار تقریباً ۹ میلیارد دلار برای فیفا درآمدزایی میکند، در حالی که جام جهانی باشگاهها در نخستین دوره از فرم جدید خود، یک میلیارد دلار جایزه اختصاص داده است.
اینکه آیا با تثبیت جایگاه جام جهانی باشگاهها این اختلاف همچنان پایدار خواهد ماند یا اینکه فیفا با هدف کاهش این فاصله، پاداشهای جام جهانی را افزایش میدهد، به یکی از بحثهای کلیدی اقتصادی فوتبال در سالهای آتی تبدیل خواهد شد.
همچنین بخوانید: احضار اینفانتینو به کنگره آمریکا؛ تحقیق درباره رابطه رئیس فیفا با ترامپ
