به نقل از خبرنگار مهر، میزان جمعآوری گازهای مشعل در بخش نفت ایران با راهاندازی برخی واحدهای فرآوری نوین و اجرای پروژههای کوتاهمدت، از ابتدای دولت چهاردهم از روزانه حدود ۷ میلیون مترمکعب به بیش از ۱۶ میلیون مترمکعب در روز افزایش یافته است.
گازهای همراه نفت که در فرآیند استخراج نفت خام تولید میشوند، در نبود زیرساختهای مورد نیاز برای جمعآوری، انتقال، شیرینسازی و فرآورش، اغلب در مشعلها سوزانده میشوند. این فرایند نه تنها منجر به اتلاف منابع انرژی میشود، بلکه عواقب زیستمحیطی زیادی در مناطق نفتخیز دارد و میتواند بر کیفیت هوا و سلامت ساکنان این نواحی تأثیر منفی بگذارد.
بر اساس اطلاعات موجود، در حال حاضر بهطور تقریبی روزانه حدود ۸۰ میلیون مترمکعب گاز همراه نفت در کشور تولید میشود. بخشی از این گاز به واحدهای انجیال، تأسیسات پاییندستی و شبکه فرآورشی منتقل میگردد، اما بین ۴۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب از این مقدار همچنان در مشعلها سوزانده میشود که به سطح تولید نفت خام و ظرفیتهای عملیاتی بستگی دارد.
افزایش استخراج نفت خام، به طور طبیعی تولید گاز همراه را نیز افزایش میدهد، بنابراین لازم است که ظرفیتهای فرآوری و انتقال بهطور همزمان توسعه یابد تا از افزایش دوباره سوزاندن گاز در مشعلها جلوگیری شود. در سالهای اخیر، رشد تولید نفت در برخی میدانها، نیاز به بازنگری و توسعه در برنامههای جمعآوری گاز همراه را بیشتر کرده است.
برنامههای کوتاهمدت به علاوه پروژههای کلان فرآوری
طرح جمعآوری گازهای مشعل بهطور همزمان در دو مسیر کوتاهمدت و بلندمدت دنبال میشود. پروژههای مقطعی با دورههای اجرای ۱۸ تا ۳۰ ماهه طراحی شدهاند تا به زودی بخشی از گازهای مشعل از طریق همکاری با سرمایهگذاران و خریداران خصوصی وارد زنجیره ارزش تولید شود.
در این راستا، پروژههای متعددی از جمله مارون ۵ در شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب، ایستگاه تقویت فشار گاز دهلران و طرح اصلاحی ایستگاه تزریق گاز هفتکل اجرایی شدهاند. پروژه هفتکل، بهعنوان یک پیشرفت مهم، این امکان را فراهم میآورد که بعد از سالها، گازهای مشعل این منطقه جمعآوری و تزریق شوند.
بهطور همزمان، پنج پروژه بلندمدت نیز برای دستیابی به ظرفیت پایدار فرآوری گازهای همراه برنامهریزی شده است. این طرحها شامل دو قرارداد جمعآوری گازهای مشعل در شرق کارون، احداث کارخانه انجیال ۳۲۰۰ در غرب کارون، انجیال ۳۱۰۰ در دهلران و انجیال خارک برای جمعآوری گازهای همراه مناطق بهرگان و خارک میباشند.
ایجاد پالایشگاهها و واحدهای فرآوری بهمنظور مهار کامل گازهای مشعل معمولاً به ۷ تا ۱۰ سال زمان نیاز دارد. با این حال، بهرهبرداری از انجیال ۳۲۰۰ در سال ۱۴۰۲ و انجیال ۳۱۰۰ در مرداد ماه امسال، بخشی از ظرفیت پیشبینیشده برای فرآوری گازهای همراه را به مدار آورده است.
رضا خیلائی، مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران، ظرفیت پایدار پیشبینیشده در پروژههای بلندمدت جمعآوری گاز مشعل را بهطور تقریبی روزانه حدود یک میلیارد و ۹۰۰ میلیون فوت مکعب اعلام کرده است؛ ظرفیتی که میتواند بخشی از نیازهای فعلی و همچنین طرحهای توسعهای آینده را تأمین کند.
این ظرفیت تقریباً معادل تولید یک فاز پارس جنوبی تخمین زده میشود و میتواند بهغیر از جلوگیری از شکلگیری فلرسوزی جدید، خوراک پایدارتری برای صنایع پاییندستی، پتروشیمیها و برخی از مصارف صنعتی کشور فراهم کند.
۴.۵ میلیارد دلار سرمایهگذاری از سوی بخش خصوصی
گسترش طرحهای جمعآوری گازهای مشعل نیازمند تأمین سرمایه قابل توجه برای ساخت خطوط لوله، ایستگاههای تقویت فشار، تجهیزات شیرینسازی و واحدهای فرآوری است. تعداد بیش از ۹۰ نقطه مشعلسوزی در هفت استان کشور، هزینههای انتقال و برقراری شبکههای جمعآوری را افزایش میدهد.
بخش عمدهای از گازهای مشعل نیز خاصیت ترش دارند که برای فرآوری آن به تجهیزات تخصصی نیاز است. تأمین این تجهیزات بهویژه در شرایط محدودیت ارزی و پیچیدگی فراوان در فرایند ثبت سفارش، یکی از عوامل تأثیرگذار بر زمانبندی اجرای پروژهها به حساب میآید.
برای جمعآوری مقدار قابل توجهی از گازهای مشعل، برآورد شده است که نیازمند حدود ۶ میلیارد دلار سرمایهگذاری است که تا به امروز تقریباً ۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار آن توسط بخش خصوصی تأمین گردیده است. مدل اصلی اجرای پروژهها نیز بر پایه فروش گاز مشعل به سرمایهگذاران شکل گرفته است؛ بهاین معنا که شرکتها گاز را دریافت کرده، آن را فرآوری کرده و با استخراج محصولات گازی و مایعات گازی، درآمد حاصل از طرح را تأمین میکنند.
برای افزایش جذابیت اقتصادی پروژهها، قیمت پایه گازهای مشعل در مزایدهها بر اساس نوع گاز، ترکیبات آن، میزان مایعات قابل استحصال و هزینه انتقال تعیین میشود. در برخی مناطق با هزینه بالای انتقال یا دشواری دسترسی، قیمت پایه گاز به حداقل رسانده میشود تا انگیزه سرمایهگذاران برای مشارکت در پروژهها افزایش یابد.
از بیش از ۹۰ نقطه دارای مشعل در کشور، تاکنون تقریباً ۳۰ نقطه به بخش خصوصی واگذار شده است. واگذاری سایر نقاط به حضور سرمایهگذاران، نهاییشدن مذاکرات، اخذ مجوزها و تأمین مالی پروژهها مشروط است. وزارت نفت همچنین از شرکتهای پتروشیمی و مجموعههای پاییندستی دعوت به مشارکت در این طرحها کرده است؛ چرا که همکاری این شرکتها میتواند منجر به افزایش پایداری خوراک آنها در ماههای سرد سال گردد.
در برنامه هفتم توسعه، تعیین تکلیف برای جمعآوری سالیانه ۱۶ میلیارد مترمکعب گاز مشعل پیشبینی شده است که ۱۴ میلیارد مترمکعب آن در حوزه شرکت ملی نفت ایران و ۲ میلیارد مترمکعب در حوزه شرکت ملی گاز ایران قرار دارد. برنامههای قبلی به منظور دستیابی به این هدف مورد بازنگری قرار گرفته و فراخوانهای واگذاری نیز گسترش یافته است.
دولت هدفگذاری کرده است که تا پایان دوره کاری دولت چهاردهم، حجم گازهای مشعل به حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در روز کاهش یابد. تحقق این هدف به پیشرفت پروژههای جاری، برطرف کردن موانع قراردادی و بانکی، تأمین تجهیزات و افزایش مشارکت سرمایهگذاران وابسته است.
به منظور نظارت بر پیشرفت پروژهها، تجهیزات تصویربرداری و سامانههای پایش آنلاین در حال استقرار است تا اطلاعات طرحها به رصدخانه ملی منتقل گردد. انتظار میرود این مکانیسم، شرایطی را فراهم آورد تا بتوان زمانبندی پروژهها را دقیقتر پیگیری کرده و گلوگاههای اجرایی را سریعتر برطرف کرد.
