احمدرضا رئیسزاده در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به اینکه استان اصفهان تقریباً هر سال در بخشهای مختلف با پدیده خشکی و خشکسالی دستوپنجه نرم میکند و این وضعیت از میزان بارندگیها و ویژگیهای اقلیمی منطقه اثر میپذیرد، اظهار کرد: طی دهه اخیر، بهویژه در بخشی از حوضه زایندهرود، فراز و فرودهای فراوانی را تجربه کردهایم.
باغات غرب استان اصفهان با کمبود آب مواجهند
وی افزود: در سالهایی که زایندهرود با کمآبی روبهرو میشود یا سهم آب به کشاورزان تخصیص نمییابد، هفت تا هشت شهرستان واقع در حوضه این رودخانه بهشدت از خشکی متأثر میشوند؛ همچنین در سالهایی که بارشهای بهاری یا نزولات برفی زمستانه کاهش مییابد، سرشاخههای زایندهرود از جمله شهرستانهای سمیرم، داران، بوئین و میاندشت، فریدن و فریدونشهر نیز با چالش جدی مواجه میشوند.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان خاطرنشان کرد: در برخی شهرستانهای بالادست مانند داران، سمیرم، خوانسار، گلپایگان، بوئینمیاندشت و فریدونشهر، به دلیل نبود بارش مؤثر در بهار، باغها با کمبود آب روبهرو شدهاند.
امسال شرایط تامین آب باغات حوضه زایندهرود بهتر شد
رئیسزاده بیان کرد: خوشبختانه امسال وضعیت در حوضه زایندهرود مطلوبتر است، چراکه رودخانه در چند نوبت بازگشایی شد و شهرستانهای این حوضه توانستند درختان خود را آبیاری کنند.
وی ادامه داد: در سالهایی که با مشکل مواجهیم، معمولاً با آبرسانی سیار یا کمک به انتقال و جابهجایی آب وارد عمل میشویم و تلاش میکنیم باغها را در حد امکان حفظ و نگهداری کنیم.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان اضافه کرد: این اقدامات از مسیر تخصیص آب، تشکیل نشستهای ستاد بحران در شهرستانها، تأمین آب از چاههای بحران و چاههای اضطراری و نیز رساندن آب به باغهایی که در معرض آسیب قرار دارند انجام میشود؛ البته اینها راهکارهای مقطعی و موضعی بوده است.
راهبرد حفظ باغات موجود در اصفهان در دستور کار است
رئیسزاده تصریح کرد: رویکرد کلان و خطمشی اصلی استان این است که با توجه به محدودیت منابع آبی، هیچگونه توسعه باغی نداشته باشیم و تمرکزمان بر نگهداری از باغات موجود باشد.
وی یادآور شد: حتی در جهت کاهش سطح باغات درجه سه یا باغهای غیراقتصادی نیز حرکت میکنیم. برای باغات فعلی نیز هر سال برنامههای اصلاحی و افزایش بهرهوری اجرا میشود؛ به این صورت که سامانههای آبیاری اصلاح و به آبیاری قطرهای تبدیل میشوند، عملیات هرس انجام میگیرد و رقم بسیاری از باغها تغییر مییابد.
کشت ارقام مقاوم به خشکی و شوری در باغات اصفهان
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان ادامه داد: ارقامی کشت میشوند که تحمل بیشتری در برابر خشکی دارند و باغهایی که بهطور کامل حذف میشوند، در صورت جایگزینی حتماً با گونههای مقاوم به خشکی و شوری مانند پسته، زیتون، انار و زرشک جایگزین خواهند شد. باغداران نیز استقبال مناسبی داشتهاند و این فرایند از طریق پیوند و اصلاح سامانههای آبیاری مدیریت میشود تا بتوانیم از شرایط سخت خشکسالی عبور کنیم.
سالانه ۲ هزار هکتار باغ اصلاح و مقاومسازی میشود
رئیسزاده با بیان اینکه یک برنامه پنجساله در دست اجراست که بر اساس آن هر سال حدود ۲ هزار هکتار از باغات به سمت اصلاح و بازسازی میروند، افزود: بخش قابلتوجهی از این اقدامات با سرمایهگذاری و اجرای خود کشاورزان انجام میشود و نقش ما بیشتر در زمینه راهنمایی، مدیریت، و برگزاری دورههای آموزشی و ترویجی است.
وی افزود: این اصلاحات هر سال اجرا میشود تا هم بهرهوری افزایش پیدا کند و هم مسیر کاهش مصرف آب و استفاده بهینه از آن دنبال شود.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان اظهار کرد: در کنار اصلاح باغها و جایگزینی آنها با ارقام مقاوم، توسعه گلخانهها نیز در برنامه کاری ما قرار دارد.
رشد ۳ برابری سطح زیرکشت گلخانهای اصفهان طی یک دهه گذشته
رئیسزاده با اشاره به اینکه کشتهای فضای بازِ سبزی و صیفی که مصرف آب بالایی دارند، با محیطهای کنترلشده و گلخانهای جایگزین شدهاند، تصریح کرد: در دهه گذشته سطح گلخانههای استان از هزار هکتار به ۳ هزار و ۲۰۰ هکتار رسیده است؛ یعنی رشدی بیش از سه برابر را ثبت کردهایم.
به گفته وی، این روند دو دستاورد مهم به همراه دارد؛ نخست صرفهجویی در مصرف آب و دوم افزایش تولید محصول در بازهای بین ۶ تا ۱۰ برابر.
کشت گلخانهای ارز آور و اشتغالزاست
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان افزود: افزون بر این، با گسترش سطح کشتهای گلخانهای در استان، کیفیت محصول ارتقا مییابد، امکان کنترل آن بیشتر میشود، بخش عمدهای از تولیدات بهصورت صادراتی عرضه میشود، ارزآوری دارد و نیز اشتغالزا است؛ زیرا در گلخانهها نیروی کار بهصورت مستمر حضور دارد و بیمه میشود.
طرح توسعه سالانه یکصد هکتاری گلخانهها در اصفهان
رئیسزاده تاکید کرد: برای محصولات باغی، بهدلیل محدودیت منابع آبی، برنامهای برای گسترش و توسعه نداریم و حتی ممکن است به سمت کاهش سطح پیش برویم، اما برای محصولات گلخانهای و گیاهان دارویی، در چارچوب سند الگوی کشت و برنامه هفتم توسعه، برنامهریزی مشخصی وجود دارد.
به گفته وی، سالانه دستکم حدود ۱۰۰ هکتار به سطح محصولات گلخانهای و حداقل ۵۰۰ هکتار به کشت گیاهان دارویی در استان اصفهان افزوده میشود.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان تصریح کرد: امسال بهدلیل ناترازی گاز و محدودیتهای انرژی، احتمالاً توسعهای نخواهیم داشت؛ هرچند همین محدودیتها برای وضعیت موجود نیز مشکل ایجاد کرده است، اما امیدواریم این چالش انرژی بهزودی برطرف شود.
حقآبه کشاورزی در حوضه زایندهرود قربانی مصارف دیگر میشود
رئیسزاده درباره نقش وزارت نیرو و عمل به تعهداتش گفت: متأسفانه بهدلیل ناترازیهای آبی در استان، وزارت نیرو مطابق قانون، کنترل هوشمند را اعمال کرده و منابع زیرزمینی را محدود ساخته است.
وی اظهار کرد: انتظار ما این است که برای باغات، بهعنوان گیاهان چندساله، این محدودیتها اعمال نشود؛ چراکه باغ نمیتواند هر سال با کاهش منبع آب خود کنار بیاید، در حالی که زراعت انعطاف بیشتری دارد.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان خاطرنشان کرد: در حوضه زایندهرود مشکل جدیتر است، زیرا سهم بخش کشاورزی هر سال بهطور کامل پرداخت نمیشود و بسته به حجم آب ذخیرهشده پشت سد و مصارف تعریفشده مانند شرب، صنعت و حقابه رودخانه، هر میزان کمبود از بخش کشاورزی کسر میشود.
رئیسزاده افزود: این حقآبه کشاورزان است که پایمال میشود و همین موضوع مسائل و خسارتهای فراوانی بهوجود آورده است؛ گاهی سازمان یا حاکمیت ناچار به پرداخت خسارت یا اجرای آبرسانی سیار میشود، از اینرو انتظار داریم منابع و مصارف حوضه به شکلی مدیریت شود که بخش کشاورزی نیز همانند سایر بخشها سهم خود را دریافت کند.
نیاز باغات به جریان مستمر آب در زایندهرود تا پایان شهریور
وی درخصوص تأمین آب مورد نیاز باغات در سال جاری گفت: برای باغات، هر بار که آب رودخانه بازگشایی شده، دستکم به مدت یک هفته کانالهای آبرسانی برای شهرستانهای دارای شبکه باز بوده است و امیدواریم این جریان آب تا شهریورماه بهصورت پیوسته ادامه داشته باشد؛ زیرا نیاز آبی باغات حتی تا مهرماه نیز پابرجاست، اما با توجه به اینکه برداشت میوه تا شهریور انجام میشود، دستکم بتوانیم آخرین نوبت آب باغها را تا همین ماه دریافت کنیم.
تاثیر تدریجی گرما و تغییر اقلیم بر باغات
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان با بیان اینکه گرما نیز بهتدریج بر باغات اثر میگذارد، خاطرنشان کرد: در برنامههای اصلاحی توصیه میکنیم در باغات اقتصادی بزرگ سایهبان یا شید نصب شود؛ اقدامی که به کاهش تبخیر و تعرق، ارتقای بهرهوری مصرف آب، افزایش فاصله زمانی آبیاری و نیز بهبود کیفیت محصول از نظر آفتابسوختگی کمک میکند.
رئیسزاده افزود: بهدلیل محدودیت منابع مالی و اعتباری، دست ما بسته است و لازم است اعتبارات لازم تأمین شود تا دستکم به شکل تسهیلات در اختیار باغداران قرار گیرد و اقدامات اصلاحی مانند سامانههای آبیاری تحت فشار و نصب سایهبانها عملی شود.
وی ابراز کرد: بخش عمده فعالیت ما به تأمین و تدارک نهال اصلاحشده و برگزاری کلاسهای آموزشی و ترویجی اختصاص دارد. اگر تسهیلات، کمکهای فنی و اعتباری، وامهای یارانهدار یا حمایتهای بلاعوض در پی خشکسالی و بحرانها ابلاغ شود، کمک بزرگی خواهد بود.
باغات اقتصادی جایگزین باغویلاهای پراکنده میشود
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان اظهار کرد: در افق پنجساله، رویکرد ما ایجاد باغات اقتصادیِ یکپارچه و منسجم به جای باغات پراکنده، کوچک، تفننی یا باغویلاها و باغات مخلوط است تا امکان اجرای اقدامات اصلاحی فراهم شود و این واحدها به مجموعههایی درآمدزا و اشتغالآفرین تبدیل شوند.
گلخانهها زیر فشار ناترازی برق و گاز
به گفته وی، تأمین و تدارک نهال برای این باغات و کمک به کشاورزان در جهت تجمیع قطعات خرد زمین نیز در همین راستا دنبال میشود.
رئیسزاده گفت: درباره گلخانهها امیدواریم ناترازی انرژی برق و بهویژه گاز هرچه سریعتر برطرف شود تا روند توسعه کشت در محیطهای کنترلشده، گلخانهها، کشت قارچ و کشت بافت ادامه پیدا کند.
به گزارش مهر، مجموع سطح زیرکشت باغات مثمر استان اصفهان در حال حاضر ۹۱ هزار و ۹۶۰ هکتار برآورد میشود.
بر اساس آخرین آمار تا پایان سال ۱۴۰۴، حدود ۵۳۴ هزار و ۷۰۰ تن انواع محصولات باغی در استان تولید شده است.
بخش عمده این تولیدات باغی شامل سیب درختی است؛ همچنین گلابی و بِه در گروه میوههای دانهدار، انواع میوههای هستهدار مانند هلو، آلبالو، شلیل، زردآلو و گیلاس، میوههای دانهریز مانند توت، محصولات خشکباری از جمله پسته، بادام و گردو، میوههای گرمسیری مانند خرما و میوههای نیمهگرمسیری همچون انار، انجیر، خرمالو، زیتون و زرشک از جمله تولیدات باغی شهرستانهای استان اصفهان بهشمار میروند.