ائتلاف جدید هوش مصنوعی چین برای دگرگونی حاکمیت جهانی هوش مصنوعی

-Dr.Nadia Helmy-moderndiplomacy

مشارکت مؤثر کشورهای در حال توسعه در حاکمیت هوش مصنوعی نیازمند تغییر پارادایم از واکنش منفعلانه به قوانین تحمیلی به مشارکت فعال در تدوین آن‌هاست. این امر نیازمند مکانیزم‌های بین‌المللی است که زیرساخت‌های ملی را تقویت کند، انتقال دانش و فناوری را حمایت کند و بسترهای مذاکره عادلانه ایجاد نماید. به طور خاص، این موارد می‌تواند از طریق اقدامات زیر محقق شود:

– حمایت و مکانیزم‌های توانمندسازی ساختاری

الف) توسعه محاسبات با عملکرد بالا: ایجاد مراکز محاسبات منطقه‌ای با حمایت بین‌المللی در کشورهای جنوب جهانی برای امکان آموزش محلی مدل‌های هوشمند.

ب) تأمین مالی زیرساخت‌های دیجیتال: راه‌اندازی مکانیزم‌های مالی قابل دسترس و هدفمند برای به‌روزرسانی شبکه‌های ارتباطی ملی و مراکز داده‌ها در راستای استراتژی‌های توسعه پایدار.

– توسعه استانداردها و ظرفیت‌سازی

الف) انتقال فناوری متن‌باز: تشویق مشارکت‌های عادلانه که دسترسی به کدها و مدل‌های اصلی را بدون محدودیت‌های انحصاری فراهم می‌کند.

ب) برنامه‌های آموزشی تخصصی: گسترش طرح‌های بین‌المللی و منطقه‌ای برای انتقال تخصص و ساخت ظرفیت‌های قانونی و نظارتی محلی برای نیروی انسانی در کشورهای در حال توسعه.

– عدالت در حاکمیت فراگیر

الف) اصلاح پلتفرم‌های تصمیم‌گیری بین‌المللی: فعال‌سازی چارچوب‌های گفت‌وگوی جهانی متوازن مانند ابتکارات حاکمیتی سازمان ملل برای تضمین نمایندگی صدای کشورهای در حال توسعه و سازمان‌های منطقه‌ای مانند اتحادیه عرب و اتحادیه آفریقا.

ب) حفظ حاکمیت دیجیتال: حمایت از حق کشورهای در حال توسعه برای ایجاد پایگاه‌های داده و استانداردهای بررسی الگوریتم‌ها به گونه‌ای که به ویژگی‌های فرهنگی و اقتصادی آن‌ها احترام گذاشته شود.

از منظر تکامل ساختار حاکمیت جهانی، تأسیس سازمان همکاری هوش مصنوعی جهان (WAICO) در شانگهای چین در تاریخ ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶، یک نقطه عطف مهم در تاریخ توسعه هوش مصنوعی محسوب می‌شود. تأسیس این سازمان اهمیت بالایی دارد. این سازمان گامی اساسی است که حاکمیت جهانی را تقویت، همکاری بین‌المللی را گسترش و چارچوب نهادی جدیدی برای کشورهای در حال توسعه فراهم می‌آورد.

اهمیت سازمان همکاری هوش مصنوعی جهان (WAICO):

الف) چارچوب بین‌دولتی: فراهم‌آوردن بستری مستقل که ۲۹ کشور مؤسس را گرد هم می‌آورد تا سیاست‌ها را هماهنگ کنند.

ب) نمایندگی جنوب جهانی: پل زدن بر شکاف دیجیتال و دادن صدای کشورهای در حال توسعه در شکل‌دهی به قوانین.

ج) مقابله با انحصارهای فناوری: ترویج سیستم‌های متن‌باز برای تضمین توزیع عادلانه منافع فناوری.

د) حمایت از نقش سازمان ملل: خدمت به عنوان مکمل و پشتیبان تلاش‌های سازمان ملل در زمینه هوش مصنوعی مدنی.

اهمیت تأسیس WAICO با مشارکت ۲۹ کشور، به عنوان نهادی بین‌دولتی مستقل، در تقویت حاکمیت جهانی، کاهش شکاف فناوری برای کشورهای در حال توسعه و تضمین استفاده عادلانه و امن از فناوری خلاصه می‌شود که این از طریق موارد زیر حاصل می‌شود:

– نخست: حاکمیت جهانی و تدوین قوانین

ایجاد چارچوبی چندجانبه برای مدیریت فناوری‌های دیجیتال.

تدوین قوانین و استانداردهای عادلانه هوش مصنوعی بدون انحصار قدرت‌های بزرگ.

ایجاد تعادل بین نوآوری و مسئولیت بین‌المللی برای منفعت بشریت.

– دوم: حمایت از کشورهای در حال توسعه و جنوب جهانی

پر کردن شکاف زیرساختی و ظرفیت فناوری.

اجرای برنامه‌های آموزشی برای افزایش ظرفیت و تسهیل انتقال فناوری.

مقابله با خطرات وابستگی دیجیتال و کاهش دسترسی نامساوی به فناوری‌ها.

– سوم: همکاری عملی و کاربردها

تأسیس مراکز کاربردهای هوش مصنوعی بین‌المللی در چارچوب بلوک‌های منطقه‌ای.

به‌کارگیری راهکارهای عملی مانند سامانه‌های هشدار هوشمند برای حفاظت از جوامع.

تقویت همکاری‌های اقتصادی و فناوری میان کشورهای مؤسس.

WAICO به‌صراحت کمک به کشورهای در حال توسعه و کاهش شکاف هوشمندی را هدف‌های اصلی خود معرفی کرده است. چین می‌تواند از طریق WAICO مکانیزم‌های همکاری عملی متعددی را فراهم آورد تا جنوب جهانی و کشورهای در حال توسعه صرفاً دریافت‌کننده منفعل فناوری یا صرفاً ارائه‌دهنده داده نباشند. برای تحقق اهداف WAICO در حمایت از این کشورها و پر کردن شکاف دانش، نیاز به تغییر از مدل سنتی کمک به مدل مشارکت توسعه توانمندساز است.

مکانیزم‌های عملی همکاری که WAICO باید ایجاد کند تا مشارکت فعال و نوآورانه کشورهای در حال توسعه را تضمین کند، عبارتند از:

مکانیزم‌های حاکمیت مشترک و حاکمیت دیجیتال

تهیه منشور حاکمیت داده‌های توسعه: ایجاد چارچوب‌های قانونی که مالکیت داده‌های محلی کشورهای در حال توسعه را تضمین کرده و الزام کنند این داده‌ها در مرزهای ملی آن‌ها ذخیره و پردازش شود (محلی‌سازی داده) تا از سوءاستفاده خارجی محافظت شود.

الزام به بازگشت داده‌ها: تحمیل شرایط به شرکت‌های جهانی که از داده‌های کشورهای در حال توسعه برای توسعه مدل‌های خود استفاده می‌کنند تا این مدل‌ها و الگوریتم‌ها را به صورت رایگان یا با قیمت ناچیز در اختیار مؤسسات تحقیقاتی و دولتی آن کشورها قرار دهند.

نمایندگی عادلانه در تصمیم‌گیری: ایجاد شورای دائمی فناوری برای کشورهای در حال توسعه در WAICO با حق وتو یا رأی وزنی در تدوین استانداردها و اخلاقیات جهانی هوش مصنوعی تا مرتبط بودن آن‌ها با زمینه‌های محلی تضمین شود.

زیرساخت مشترک به عنوان کالای عمومی (AI Commons)

ابر هوش مصنوعی توزیع‌شده جهانی: ایجاد مراکز داده فوق‌محاسباتی منطقه‌ای مشترک تحت نظارت WAICO در قاره‌های در حال توسعه (آفریقا، آمریکای لاتین و جنوب آسیا) تا دانشمندان محلی بتوانند مدل‌های خود را بدون نیاز به سرورهای غربی یا چینی آموزش دهند.

محورهای متن‌باز اختصاصی: حمایت و توسعه مدل‌های زبان بزرگ (LLM) و مدل‌های بینایی کامپیوتری تمرکز یافته بر زبان‌ها، گویش‌ها، محصولات کشاورزی و بیماری‌های بومی کشورهای در حال توسعه و ارائه آن‌ها به عنوان کالای عمومی.

توانمندسازی، ظرفیت‌سازی و مکانیزم‌های نوآوری محلی

آزمایشگاه‌های نوآوری مشترک: به جای ارسال کارشناسان خارجی، آزمایشگاه‌های تحقیقاتی مشترک با بودجه WAICO در دانشگاه‌های ملی کشورهای در حال توسعه ایجاد می‌شود تا راهکارهای هوش مصنوعی متناسب با چالش‌های محلی مانند کمبود آب، تغییرات اقلیمی و آموزش تطبیقی تولید کنند.

انتقال فناوری معکوس و ایجاد ارتباطات دانشگاهی: برنامه‌های فلوشیپ فشرده‌ای برای آموزش مهندسان و پژوهشگران کشورهای در حال توسعه در مؤسسات برتر شانگهای راه‌اندازی می‌شود که مستلزم پیوند این برنامه‌ها با پروژه‌های کاربردی در کشور محل اقامت آن‌ها جهت جلوگیری از فرار مغزها است.

مکانیزم‌های تأمین مالی پایدار و بازارهای محلی

صندوق نوآوری توسعه WAICO: صندوق بزرگی که از کمک کشورهای توسعه‌یافته و شرکت‌های بزرگ فناوری تأمین مالی می‌شود و اختصاصاً برای حمایت از استارتاپ‌های هوش مصنوعی در کشورهای در حال توسعه به کار می‌رود.

تحریک اکوسیستم کارآفرینی محلی: شرکت‌های نرم‌افزاری محلی کشورهای در حال توسعه ملزم به مشارکت در پروژه‌های تحول دیجیتال بین‌المللی حمایت شده توسط WAICO خواهند بود تا جریان مالی و تخصص به بازار محلی تأمین شود.

در زمینه همسویی قوانین و حاکمیت مشترک، WAICO رابطه تعاملی با پلتفرم‌های حاکمیت هوش مصنوعی سازمان ملل حفظ می‌کند. در اینجا WAICO تفاوت‌های میان استانداردهای جهانی که تدوین می‌کند با مقررات بین‌المللی موجود مانند استانداردهای تطبیق اتحادیه اروپا را وفق می‌دهد. WAICO قصد دارد رابطه‌ای مکمل و حمایتی با پلتفرم‌های سازمان ملل به عنوان کانال اصلی حاکمیت برقرار نماید و استانداردها را با احترام به حاکمیت ملی و اصل انعطاف‌پذیری هماهنگ کند، نه با تحمیل یکنواختی اجباری قوانین منطقه‌ای، از طریق:

– نخست: رابطه تعاملی با سازمان ملل

حمایت و همکاری متقابل: تعهد به اهداف و اصول منشور سازمان ملل و دیدن این سازمان به عنوان مکمل ارزشمند تلاش‌های آژانس‌های سازمان ملل.

نقش نمایندگی اضافی: خدمت به عنوان پلتفرم مشورتی باز برای ترویج هماهنگی جهانی بدون رقابت با نقش مرکزی سازمان ملل.

– دوم: تعامل با مقررات منطقه‌ای و استانداردهای تطبیق (مانند اتحادیه اروپا)

احترام به مسیرهای ملی: اولویت دادن به تنوع شرایط ملی و مسیرهای توسعه به جای معیارهای طبقه‌بندی سخت مبتنی بر نظام سیاسی.

تمرکز بر نقاط مشترک: تشویق گفت‌وگو درباره اصول مدیریت ریسک و تسهیل سازگاری و تعامل‌پذیری میان سیستم‌های فنی مختلف.

چین به عنوان کشوری بزرگ و مسئول، مفهوم «مردم‌محوری و فناوری برای خیر» را پیشنهاد کرده است. بر اساس دیدگاه من، نسبت به قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا یا دستورهای اجرایی آمریکا، رویکرد حاکمیتی چین در این کنفرانس مزایای متمایزی دارد و به ویژه از سوی سازمان‌هایی مانند آسه‌آن، اتحادیه عرب و اتحادیه آفریقا استقبال گسترده‌ای یافته است.

مفهوم چین درباره حاکمیت هوش مصنوعی که مردم‌محور و فناوری برای خیر است، دیدگاهی مشارکتی متمرکز بر فراگیری، ظرفیت‌سازی و جلوگیری از انحصار فناوری است، از طریق موارد زیر:

– نخست: مزایای برجسته رویکرد حاکمیتی چین نسبت به غرب

تمرکز بر همکاری بین‌المللی به جای محدودیت‌ها: برخلاف قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا که بر مقررات سخت‌گیرانه و جریمه‌ها تکیه دارد، یا دستورهای اجرایی آمریکا درباره امنیت ملی و رقابت، چین مدلی مشارکتی ارائه می‌دهد و پلتفرم‌هایی مانند WAICO را ایجاد می‌کند.

پل زدن بر شکاف دیجیتال برای کشورهای در حال توسعه: رویکرد چین بر انتقال دانش، اشتراک متن‌باز، ارائه برنامه‌های آموزشی و مراکز همکاری برای کاربردهای هوش مصنوعی متمرکز است، نه بر ایجاد موانع فنی.

احترام به تنوع فرهنگی و تمدنی: رویکرد چین بر این باور است که فناوری‌های هوش مصنوعی نباید به هژمونی فرهنگی یا نابودی ویژگی‌های منحصر به فرد تمدن‌های مختلف منجر شود.

– دوم: دلایل مشارکت گسترده آسه‌آن، اتحادیه عرب و اتحادیه آفریقا

پاسخگویی به نیازهای توسعه: همکاری‌های برنامه‌ریزی شده چین مراکز همکاری برای کاربردهای هوش مصنوعی و سامانه‌های پیشرفته مانند سیستم‌های هشدار اولیه هواشناسی را فراهم می‌کند که به طور مستقیم به اقتصادهای در حال توسعه خدمت می‌کند.

رد هژمونی فناوری یکجانبه: سازمان‌های منطقه‌ای آرزوی سیستم حاکمیت جهانی چندجانبه تحت نظارت سازمان ملل را دارند که به کشورهای در حال توسعه صدایی در شکل‌دهی قوانین بدهد.

تقسیم عادلانه منافع: این بلوک‌ها در رویکرد چین تضمینی می‌بینند که انقلاب فناوری به ابزاری برای تقویت انحصار و امتیازات غربی یا آمریکایی-اروپایی به هزینه دیگر کشورهای جهان تبدیل نشود.

بر اساس تحلیل جامع فوق از نقش چین به عنوان ابرقدرتی محوری که جنوب جهانی را در حوزه هوش مصنوعی، توانمندی‌های فناوری و امنیت سایبری حمایت می‌کند، تأکید رئیس‌جمهور چین شی جین‌پینگ که گفت: "توسعه هوش مصنوعی نباید در انحصار یک کشور باشد و همکاری بین‌المللی در این حوزه رو به رشد باید تقویت شود"، بسیار حائز اهمیت است. این اظهارات رئیس‌جمهور شی در زمان افتتاح کنفرانس جهانی هوش مصنوعی (WAIC) در شانگهای در ژوئیه ۲۰۲۶ مطرح شد. مدل‌های هوش مصنوعی چینی همچنان در حال کاهش فاصله با پیشرفته‌ترین مدل‌های آمریکایی هستند که از هزینه پایین‌تر و توان جذب کاربران و شرکت‌ها در سراسر جهان بهره می‌برند. در مقابل، نگرانی‌های بین‌المللی درباره کاربردهای هوش مصنوعی در زمینه‌های نظامی، تهدیدات سایبری و احتمال سوءاستفاده توسط هکرها و گروه‌های تروریستی افزایش یافته است.