راهنمای انتخاب دستکش ایمنی؛ انواع دستکش کار و کاربرد هر کدام
چرا دستکش نامناسب گاهی خطرناکتر از نداشتن دستکش است؟
سه سازوکار باعث میشود دستکش نامناسب وضعیت را بدتر کند.
نخست، کاهش حس لامسه و مهارت دست. دستکش ضخیم در کاری که به دقت انگشتان نیاز دارد، احتمال لغزش قطعه و ابزار را بالا میبرد. آسیبی که رخ میدهد از خطر اصلی نمیآید، از خود دستکش میآید.
دوم، خطر گیر کردن در ماشینآلات دوار. در کار با دریل ستونی، تراش، فرز و مته، دستکش میتواند به قطعه دوار گیر کند و دست را با خود بکشد. در این ایستگاهها، دستورالعمل بیشتر کارخانهها ممنوعیت استفاده از دستکش است، نه الزام آن.
سوم، حس امنیت کاذب. کاربری که دستکش دارد، ناخودآگاه در تماس با لبه تیز یا سطح داغ محافظهکاری کمتری نشان میدهد. اگر آن دستکش برای این خطر طراحی نشده باشد، رفتار پرخطرتر بدون محافظت واقعی اتفاق میافتد.
نتیجه عملی این است که دستکش را نباید به صورت یک قلم عمومی برای کل مجموعه خرید کرد. انتخاب باید ایستگاه به ایستگاه انجام شود.
استانداردهای دستکش ایمنی و معنای اعداد روی آن
اعداد و علامتهایی که روی مچ دستکش چاپ میشوند، تنها بخش قابل اتکای اطلاعات محصول هستند. شناخت آنها اجازه میدهد ادعای فروشنده با مشخصات واقعی سنجیده شود.
EN 388؛ خطرات مکانیکی
رایجترین استاندارد و پرکاربردترین علامت روی دستکشهای صنعتی. در ویرایش ۲۰۱۶، این استاندارد تا شش کاراکتر دارد و ترتیب آنها ثابت است:
- مقاومت سایشی (۰ تا ۴)
- مقاومت برشی با تیغه دوار، آزمون Coup (۰ تا ۵)
- مقاومت پارگی (۰ تا ۴)
- مقاومت سوراخشدگی (۰ تا ۴)
- مقاومت برشی بر پایه ISO 13997 (A تا F)، اختیاری ولی مهمتر از عدد دوم
- حفاظت ضربهای (حرف P)، اختیاری
نکتهای که اغلب نادیده گرفته میشود این است که اگر جنس دستکش تیغه آزمون Coup را کند کند، اتفاقی که در الیاف ضدبرش شیشهای و فولادی رخ میدهد، آن آزمون نامعتبر میشود و عدد دوم با X نمایش داده میشود. در این حالت باید مستقیماً به حرف A تا F مراجعه کرد. یعنی دستکشی با علامت 4X43D از دستکشی با علامت 4543 مقاومت برشی بالاتری دارد، برخلاف چیزی که نگاه اول نشان میدهد.
EN 407؛ حرارت و شعله
شش رقم دارد که هر کدام از ۰ تا ۴ نمره میگیرند: رفتار در برابر اشتعال، حرارت تماسی، حرارت همرفتی، حرارت تشعشعی، پاشش قطرات کوچک فلز مذاب و پاشش حجم زیاد فلز مذاب.
در عمل، برای جوشکاری معمولی ارقام سوم تا پنجم اهمیت بیشتری دارند و برای کار با قالب داغ و قطعه گرم، رقم دوم یعنی حرارت تماسی تعیینکننده است.
EN 511؛ سرما
سه رقم دارد: سرمای همرفتی (۰ تا ۴)، سرمای تماسی (۰ تا ۴) و نفوذناپذیری در برابر آب (۰ یا ۱). رقم سوم در سردخانه و کار در فضای باز زمستانی اهمیت زیادی دارد، چون دستکش خیس عملاً عایق نیست.
EN ISO 374؛ مواد شیمیایی و عوامل بیولوژیک
این استاندارد در ویرایش ۲۰۱۶ بازنویسی شد و دستکشها را در سه تیپ دستهبندی میکند. تیپ A حداقل شش ماده شیمیایی از فهرست مرجع را با زمان نفوذ دستکم ۳۰ دقیقه پوشش میدهد، تیپ B حداقل سه ماده و تیپ C حداقل یک ماده با زمان نفوذ دستکم ۱۰ دقیقه.
زمان نفوذ در شش سطح گزارش میشود، از بیش از ۱۰ دقیقه تا بیش از ۴۸۰ دقیقه. حروفی که زیر علامت درج میشوند به مواد شیمیایی مشخصی اشاره دارند. بنابراین عبارت «دستکش ضد اسید» بدون مشخص بودن ماده و غلظت، توصیف بیمعنایی است.
EN 60903؛ دستکش عایق برق
دستکشهای لاستیکی عایق در شش کلاس تقسیم میشوند و بیشینه ولتاژ کاری هر کدام متفاوت است. کلاس ۰۰ برای ۵۰۰ ولت، کلاس ۰ برای ۱۰۰۰ ولت، کلاس ۱ برای ۷۵۰۰ ولت، کلاس ۲ برای ۱۷ هزار ولت، کلاس ۳ برای ۲۶٫۵ هزار ولت و کلاس ۴ برای ۳۶ هزار ولت.
این دسته با بقیه یک تفاوت اساسی دارد. اعتبار آن زماندار است. دستکش عایق برق باید در بازههای دورهای، که متداولترین رویه هر شش ماه است، آزمون الکتریکی مجدد شود و پیش از هر بار استفاده، آزمون نشتی هوا روی آن انجام گیرد.
EN ISO 21420؛ الزامات عمومی
جایگزین استاندارد قدیمی EN 420 است و الزامات پایه هر دستکش ایمنی را تعیین میکند: بیضرر بودن مواد، pH، محتوای کروم ششظرفیتی در چرم، سایزبندی و سطح مهارت دست در پنج سطح. هر دستکشی که ادعای ایمنی دارد، پیش از هر چیز باید این استاندارد را برآورده کند.
انواع دستکش کار بر پایه جنس
جنس دستکش اولین فیلتر انتخاب است و هر ماده یک نقطه قوت و یک محدودیت روشن دارد. در ادامه متداولترین انواع دستکش کار در بازار ایران بررسی میشود.
دستکش چرمی
چرم گاوی شکافته متداولترین گزینه برای جوشکاری و کارهای سنگین است. مقاومت خوبی در برابر حرارت تشعشعی و جرقه دارد و در برابر سایش پایدار است. چرم بزی به دلیل ظرافت بیشتر، در جوشکاری TIG و کارهایی که حس لامسه اهمیت دارد استفاده میشود.
محدودیت چرم در برابر مواد شیمیایی و رطوبت است. چرم پس از خیس شدن و خشک شدن، سفت و شکننده میشود.
دستکش بافتنی با پوشش
پرکاربردترین خانواده در صنایع عمومی است. یک لایه بافتنی از نخ، پلیاستر، نایلون یا الیاف ضدبرش با یک پوشش سطحی ترکیب میشود:
- پوشش نیتریل: مقاومت بالا در برابر سایش و روغن. گزینه استاندارد محیطهای مکانیکی و تعمیرگاهی.
- پوشش نیتریل فوم یا میکروفوم: ساختار متخلخل که روغن سطحی را جذب میکند و چنگش را در محیط روغنی حفظ میکند.
- پوشش لاتکس: چنگش عالی روی سطوح خشک و زبر، مناسب کار با آجر، بلوک و داربست. محدودیت آن احتمال آلرژی به پروتئین لاتکس طبیعی است.
- پوشش پلیاورتان: بسیار نازک با حس لامسه بالا، مناسب مونتاژ قطعات کوچک، الکترونیک و کارهای دقیق. مقاومت سایشی آن پایینتر است.
دستکش ضدبرش
هسته این دستکشها از الیاف HPPE، آرامید یا ترکیب آنها با فایبرگلاس و سیم فولادی نازک ساخته میشود و سطح مقاومت برشی از A تا F متغیر است.
انتخاب سطح باید متناسب باشد، نه حداکثری. سطوح بالاتر معمولاً ضخیمترند و مهارت دست را کاهش میدهند. برای صنایع غذایی و بستهبندی سطوح میانی معمولاً کافی است و برای صنایع شیشه و فلزکاری با ورق، سطوح بالاتر لازم میشود.
دستکش نیتریل و لاتکس یکبار مصرف
در آزمایشگاه، صنایع غذایی، دارویی و کارهای نظافت شیمیایی استفاده میشود. نیتریل به دلیل نداشتن پروتئین لاتکس و مقاومت بهتر در برابر روغن و بسیاری از حلالها، جایگزین غالب لاتکس شده است. دستکش وینیل ارزانتر است ولی مقاومت مکانیکی و شیمیایی محدودی دارد و برای کار حفاظتی جدی مناسب نیست.
ضخامت این دستکشها بر حسب میل بیان میشود و ضخامت بالاتر یعنی زمان نفوذ بیشتر و مقاومت مکانیکی بهتر.
دستکش PVC و مقاوم شیمیایی
برای کار طولانیمدت با مواد شیمیایی، دستکشهای ضخیم PVC، نئوپرن یا بوتیل استفاده میشود. انتخاب باید بر پایه جدول سازگاری ماده شیمیایی با پلیمر انجام شود، نه بر پایه عنوان کلی محصول. بوتیل در برابر کتونها و استرها عملکرد خوبی دارد، در حالی که نیتریل در برابر همین گروه ضعیف است.
دستکش ضدارتعاش
برای کار مستمر با ابزار بادی، چکش تخریب و ماشینآلات لرزشی طراحی شده و مطابق EN ISO 10819 آزمون میشود. لایه ژل یا فوم در کف دست، انتقال ارتعاش را در بازه فرکانسی مشخص کاهش میدهد. کاربرد اصلی آن پیشگیری از سندرم ارتعاش دست و بازو در معرضگیری طولانیمدت است.
انتخاب دستکش بر پایه محیط کار
|
نوع خطر غالب |
دستکش پیشنهادی |
استاندارد مرجع |
|---|---|---|
|
برش و لبه تیز |
ضدبرش HPPE یا آرامید |
EN 388 (سطح A تا F) |
|
جوشکاری و حرارت |
چرم با آستر نسوز |
EN 407 و EN 12477 |
|
روغن و گریس |
بافتنی با پوشش نیتریل فوم |
EN 388 |
|
مواد شیمیایی |
نیتریل ضخیم، PVC یا بوتیل |
EN ISO 374 |
|
کار با برق |
لاستیک عایق کلاس ۰ تا ۴ |
EN 60903 |
|
سرما و سردخانه |
آستردار عایق و ضدآب |
EN 511 |
|
ارتعاش ابزار بادی |
ضدارتعاش با پد ژل |
EN ISO 10819 |
|
مونتاژ دقیق |
بافتنی با پوشش پلیاورتان |
EN 388 و EN ISO 21420 |
در محیطهایی که چند خطر همزمان وجود دارد، مثلاً برش به همراه روغن، باید دستکشی انتخاب شود که هر دو مشخصه را داشته باشد و نه اینکه یکی از خطرها نادیده گرفته شود.
سایزبندی و تناسب دستکش
سایز دستکش بر پایه محیط کف دست بر حسب اینچ تعیین میشود و معمولاً از ۶ تا ۱۱ عرضه میگردد. دستکش بزرگتر از اندازه، حس لامسه را کم میکند، در ماشینآلات خطر ایجاد میکند و در نوک انگشتان چین میخورد. دستکش تنگتر از اندازه هم باعث خستگی زودرس دست و کاهش گردش خون میشود و کاربر آن را از دست درمیآورد، که بدترین حالت ممکن است.
توصیه عملی برای خرید سازمانی این است که به جای سفارش یک سایز واحد، توزیع سایز بر پایه اندازهگیری واقعی نیروی کار مشخص شود. تأمینکنندههایی که همزمان لباس کار و تجهیزات حفاظت فردی عرضه میکنند، معمولاً همین سایزگیری را در قالب یک فرآیند واحد انجام میدهند و همین موضوع خطای تخصیص را کم میکند.
اشتباهات رایج در خرید دستکش ایمنی
خرید تکنوع برای کل مجموعه. صرفهجویی ظاهری این کار با هزینه حوادث و تعویض مکرر جبران میشود.
انتخاب حداکثری مقاومت برشی. سطح F برای مونتاژ قطعات کوچک عملاً کارایی را از بین میبرد.
استفاده مجدد از دستکش یکبار مصرف. پس از نخستین استفاده، یکپارچگی لایه محافظ قابل اتکا نیست.
شستوشوی دستکش عایق برق با مواد شوینده صنعتی. ساختار لاستیک آسیب میبیند و آزمون الکتریکی قبلی بیاعتبار میشود.
نادیده گرفتن آزمون دورهای. دستکش عایق برق و دستکشهای شیمیایی عمر مفید مشخصی دارند.
تکیه بر توصیف فروشنده به جای علامت استاندارد. عبارتهایی مانند «ضدبرش» و «نسوز» بدون کد استاندارد، اطلاعات فنی محسوب نمیشوند.
دستکش، یک حلقه از زنجیره حفاظت فردی
دستکش به تنهایی یک سیستم حفاظتی نیست. در جوشکاری، دستکش نسوز بدون لباس ضدجرقه و آستین بلند تنها بخشی از سطح در معرض را پوشش میدهد. در کار با مواد شیمیایی، دستکش تیپ A بدون پیشبند مقاوم فقط نقطه تماس مستقیم را محافظت میکند. در محیطهای سرد هم دستکش عایق بدون پوشاک مناسب، افت دمای مرکزی بدن را جبران نمیکند.
به همین دلیل سازمانهایی که تأمین تجهیزات را یکپارچه انجام میدهند معمولاً هماهنگی بهتری میان اقلام دارند. در بازار ایران، مجموعههایی مانند طراحان دوخت (tarrahandookht.ir) که همزمان پوشاک کار و اقلام حفاظت فردی عرضه میکنند، این امکان را فراهم میکنند که سطح حفاظتی لباس و دستکش با یکدیگر همخوان انتخاب شود و هر قلم جداگانه و بدون توجه به بقیه خریداری نشود.
جمعبندی
انتخاب دستکش ایمنی سه گام دارد: شناسایی خطر غالب هر ایستگاه کاری، تطبیق آن خطر با استاندارد مرجع، و بررسی علامت چاپشده روی محصول برای اطمینان از تطابق. اگر هر سه گام انجام شود، انتخاب تقریباً همیشه به یک یا دو گزینه محدود میشود و بحث قیمت در انتها مطرح میگردد، نه در ابتدا.
پرسشهای متداول
اعداد روی دستکشهای EN 388 چه معنایی دارند؟
به ترتیب مقاومت سایشی، برشی با تیغه دوار، پارگی و سوراخشدگی را نشان میدهند. در ویرایش ۲۰۱۶ یک حرف A تا F برای مقاومت برشی بر پایه ISO 13997 و در صورت وجود، حرف P برای حفاظت ضربهای اضافه میشود.
دستکش ضدبرش سطح بالا برای چه کارهایی مناسب است؟
برای کار با ورق فلزی، شیشه، تیغه و قطعات با لبه تیز. برای مونتاژ ظریف و کارهای دقیق سطوح میانی مناسبترند، چون دستکشهای سطح بالا ضخیمترند و مهارت دست را کاهش میدهند.
آیا دستکش نیتریل در برابر همه مواد شیمیایی مقاوم است؟
خیر. نیتریل در برابر روغن، گریس و بسیاری از حلالها عملکرد خوبی دارد اما در برابر کتونها و برخی حلالهای آلی ضعیف است. انتخاب باید بر پایه ماده شیمیایی مشخص و جدول زمان نفوذ انجام شود.
هر چند وقت یکبار باید دستکش کار را تعویض کرد؟
بازه ثابتی وجود ندارد و به شدت کار بستگی دارد. معیار عملی بازرسی چشمی روزانه است. پارگی، نازک شدن پوشش، سفت شدن چرم یا تغییر رنگ نشانه پایان عمر مفید است. دستکش عایق برق علاوه بر این، آزمون الکتریکی دورهای لازم دارد.
این مطلب تبلیغاتی است و توسط سفارش دهنده تهیه شده است.