آزمون بزرگ دولت چهاردهم؛ نگهداری پایداری منابع آبی و انرژی در اوج خشکسالی
بر اساس گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، دولت چهاردهم فعالیت خود را در شرایطی آغاز کرد که کشور با یکی از بحرانیترین وضعیتهای آبی طی سالهای اخیر روبرو بود؛ کاهش بارندگیها، افت ذخایر سدها، افزایش مصرف و ناترازی مزمن در تولید و مصرف برق، همگی به شکلی هماهنگ باعث شده بودند که تأمین پایدار دو نیاز اساسی مردم به یکی از بزرگترین چالشهای دولت تبدیل شود.
با این حال، باید عملکرد دولت چهاردهم در این حوزه را با توجه به شرایطی ارزیابی کرد که علاوه بر خشکسالی و کاهش منابع آبی، برخی از ظرفیتهای نیروگاهی نیز با محدودیتهایی مواجه بود و در سال اول فعالیت دولت، وضعیت ذخایر سوخت دوم نیروگاهها نیز به هیچ عنوان رضایتبخش نبود.
در چنین اوضاعی، هدف کلی وزارت نیرو و کل دولت، جلوگیری از تبدیل ناترازی به یک بحران عظیم بود؛ بحرانی که میتوانست تأمین آب شرب شهرها را تحت تاثیر قرار داده و همچنین خاموشیهای وسیع و طولانی را به زندگی مردم و فرآیندهای صنعتی تحمیل کند.
مدیریت منابع آبی با وجود خشکسالی
یکی از چالشهای اساسی دولت چهاردهم، کنترل منابع آبی در سالی بود که بارشها به طرز محسوسی کاهش یافته بود.
بر اساس اظهارات وزیر نیرو، ورود آب به مخازن سدهای کشور در آغاز سال ۱۴۰۴ نسبت به سال گذشته، ۳۷ درصد کاهش داشته است. در این شرایط، خروجی آب از سدها نیز به منظور مدیریت مصرف آب و برق به شدت کنترل شد.
این آمار نشاندهنده این است که مشکل آب موضوعی ساده و مدیریتی نیست؛ دولت در شرایطی باید تصمیمگیری میکرد که ورودی منابع آبی کاهش یافته و در عین حال تقاضا برای آب شرب، کشاورزی، صنعت و تولید برق همچنان در سطح خود باقی مانده بود.
با وجود این فشار، یکی از دستاوردهای مهم دولت چهاردهم، تضمین پایداری شبکه آب شرب و جلوگیری از قطعیهای وسیع آب در شهرها بود.
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری مییابد که بدانیم کاهش ذخایر سدها میتوانست تولید برقآبی را نیز تحت تأثیر قرار دهد و به بحران برق دامن بزند.
آب و برق؛ دو بحران وابسته به یکدیگر
در دولت چهاردهم، مدیریت آب و برق دیگر دو مقوله مستقل نبوده و به یکدیگر وابسته شدند. کاهش بارشها به کاهش تولید نیروگاههای برقآبی منجر شده و این موضوع بر شبکه برق تأثیر گذاشته است. وزیر نیرو در سال ۱۴۰۴ اعلام کرد که تنها بخش محدودی از حدود ۱۲ هزار و ۵۰۰ مگاوات ظرفیت نیروگاههای برقآبی به دلیل خشکسالی امکان تولید داشت.
بنابراین دولت با زنجیرهای از مشکلات به هم مرتبط مواجه بود. بارش کمتر، کاهش ذخایر سدها، کاهش تولید برقآبی، فشار بیشتر بر نیروگاههای حرارتی، نیاز فزاینده به سوخت و فشار افزون بر شبکه برق، همگی به هم پیوستهاند.
در شرایط ذکر شده، سیاستهای مدیریت مصرف، افزایش آمادگی نیروگاهها، تأمین سوخت، بهینهسازی مصرف آب و انجام مدیریت مؤثر بر شبکه برق به صورت همزمان در دستور کار قرار داشت.
نیروگاههایی با ذخایر سوخت محدود به دولت تحویل داده شدند
دولت چهاردهم همچنین علاوه بر مواجهه با خشکسالی، مدیریت شبکه برق را با یک بحران مضاعف آغاز کرد: ناترازی در تولید و مصرف انرژی.
در سال اول فعالیت دولت، مشکل تنها کمبود ظرفیت تولید برق نبود؛ تأمین سوخت نیروگاهها نیز به عاملی حیاتی برای پایداری شبکه تبدیل شده بود. در شرایطی که ذخایر سوخت دوم نیروگاهها در وضعیت نامطلوبی بودند، مدیریت همزمان بر روی گاز، گازوئیل و سوخت مایع برای عبور از اوج مصرف اهمیت ویژهای داشت.
به این ترتیب، تأمین سوخت برای نیروگاهها و ارتقاء آمادگی واحدهای تولید برق، بخشی از استراتژی دولت برای کاهش فشار بر شبکه بود.
این مسئله به ویژه در تابستان از اهمیت بسیاری برخوردار بود؛ زیرا در حین افزایش تقاضای برق، کاهش تولید برقآبی فشار بیشتری را بر نیروگاههای حرارتی وارد میکرد.
از مدیریت بحران تا کاهش تدریجی خاموشیها
در نتیجه، دولت چهاردهم با ناترازی بزرگی در صنعت برق مواجه بود؛ ناترازی که طبق گفته مقامهای وزارت نیرو به بیش از ۱۸ هزار مگاوات رسیده بود.
اما سیاست دولت تنها بر عبور مقطعی از تابستان متمرکز نبود، بلکه مجموعهای از اقداماتی را شامل میشد که به مدیریت مصرف، افزایش بهرهوری، توسعه تولید و تقویت شبکه توجه داشت. در سال نخست دولت چهاردهم، تلاشهایی برای کاهش و رفع ناترازی برق آغاز شد و برنامههای متعددی برای کاهش خاموشیها به مرحله اجرا درآمد.
این روند در نهایت به کاهش تدریجی خاموشیهای برنامهریزیشده منجر گردید. بهواقع هرچند خاموشی در برخی مقاطع همچنان ادامه داشت، اما نکته مهم این بود که شبکه برق در شرایط خشکسالی، رشد مصرف و کمبود ظرفیت تولید، از چرخه خاموشیهای وسیع و غیرقابل کنترل فاصله گرفت.
مصطفی رجبی مشهدی، معاون وزیر نیرو، چند روز پیش اظهار داشت که با وجود خسارتهای ناشی از جنگ، ناترازی امسال نسبت به سال گذشته ۳۰ درصد کاهش داشته و خاموشیها ۲ ماه دیرتر آغاز شده است. امیدواریم در هفتههای آینده تمامی محدودیتهای صنایع برطرف گردد.
موضوع انرژی، مسئلهای ملی است
مسعود پزشکیان از آغاز فعالیت دولت چهاردهم، ناترازی انرژی را به عنوان یکی از موضوعات کلیدی کشور شناسایی کرده و بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف، افزایش بهرهوری و سرمایهگذاری در زیرساختهای انرژی تأکید ورزید.
دولت بر این باور بود که نمیتوان مشکلات آب و برق را با راهحلهای کوتاهمدت حل کرد و باید هر دو جنبه عرضه و مصرف را به طور همزمان مدیریت نمود.
در این رابطه، دولت بر افزایش ظرفیت تولید، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، مدیریت مصرف و اصلاح ساماندهی شبکه تأکید کرده است.
پزشکیان بارها بر ضرورت همکاری مردم، دولت و بخش تولید برای حل ناترازی انرژی تأکید کرده است؛ زیرا ادامه روند فعلی مصرف بدون افزایش ظرفیت تولید، تأمین پایدار انرژی را به چالش خواهد کشید.
تقویت بهرهوری و پایداری شبکه در دستور کار
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور نیز در واکنش به معضل خاموشیها، بر ضرورت افزایش بهرهوری، سرمایهگذاری در تولید برق و حفظ پایداری شبکه تأکید کرد.
او با تأکید بر اهداف برنامه هفتم توسعه، نیاز به بهبود بهرهوری در صنعت برق و تقویت شبکه انتقال و توزیع را مطرح کرده و از وزارت نیرو خواسته است که این فرآیند را جدی ادامه دهد.
این رویکرد به وضوح نشان میدهد که دولت تلاش کرده است مسئله برق را با خاموشی یا کاهش مصرف حل نکند، بلکه بر توسعه زیرساخت و ارتقای بهرهوری تأکید کرده است.
وزیر نیرو: بحران آب از برق نیز مهمتر است
عباس علیآبادی، وزیر نیرو، در توضیح وضعیت کشور عنوان کرد که چالش آب از برق حتی مهمتر است و وزارت نیرو برای مدیریت مشکلات مربوط به صنعت آب و برق برنامهریزی مفصلی انجام داده است.
این موضع اهمیت خاصی دارد چرا که نشاندهنده این است که دولت از ابتدا به مسئله آب به عنوان یک بحران بلندمدت و بنیادی توجه کرده است.
وزیر نیرو درباره حوزه برق نیز وضعیت را بحرانی توصیف کرده و بر لزوم حفظ ثبات شبکه تأکید داشت.
بنابراین، برای ارزیابی دستاوردهای دولت نباید تنها به ساعتهای خاموشی نظر داشت، بلکه باید مجموعه اقداماتی را که برای حفظ پایداری شبکه در شرایط بیسابقه به عمل آمده، در نظر گرفت.
مدیریت مصرف؛ راهکاری برای حفظ آب و برق
یکی دیگر از محورهای سیاستهای دولت چهاردهم، مدیریت مصرف بود. در خصوص آب، کاهش فشار بر منابع، کنترل برداشت از سدها و مدیریت مصارف مختلف برای گذر از شرایط خشکسالی اهمیت بسزایی داشت.
در زمینه برق نیز، مدیریت مصرف مشترکان، تغییر در ساعات مصرف، کاهش بار شبکه در اوج مصرف و افزایش همکاری صنایع، نهادهای دولتی و مشترکان بزرگ در دستور کار قرار گرفت.
این سیاست موجب گردید تا فشار بر شبکه در ساعات اوج مصرف کنترل شود و امکان ادامه خدماترسانی به بخشهای حیاتی فراهم گردد.
همچنین، در کنار مدیریت شبکه برق و عبور از اوج مصرف، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر به یکی از محورهای کلیدی سیاستهای انرژی دولت چهاردهم تبدیل شد.
مسعود پزشکیان بارها بر ضرورت تسریع توسعه نیروگاههای خورشیدی و استفاده از پتانسیل انرژیهای پاک به منظور جبران ناترازی برق تأکید و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را به عنوان یکی از راهکارهای اساسی عبور از ناترازی انرژی معرفی کرده است.
در این راستا، دولت به دنبال افزایش توسعه نیروگاههای خورشیدی با هدف افزایش ظرفیت تولید برق، کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و کم کردن فشار بر نیروگاههای حرارتی بود؛ رویکردی که نشاندهنده این است که حل ناترازی برق در دولت چهاردهم جستجو در مدیریت مصرف و محدود کردن خاموشیهای مقطعی نبوده، بلکه افزایش ظرفیت تأمین از منابع پاک نیز به عنوان یک استراتژی درازمدت در دستور کار قرار داشته است.
عبور از تابستان سخت
عملکرد دولت چهاردهم در خصوص آب و برق باید در چارچوب واقعیتهای موجود کشور ارزیابی شود؛ کشوری که با کاهش شدید بارندگی، افت ذخایر سدها، کاهش تولید برقآبی، ناترازی در تولید و مصرف برق و محدودیتهای سوخت نیروگاهها مواجه بوده است.
در این شرایط، عدم قطع گسترده آب شرب و کاهش تدریجی خاموشیهای از پیش برنامهریزی شده دو شاخص کلیدی در ارزیابی عملکرد دولت محسوب میشود.
البته این به معنای رفع کامل ناترازی آب و برق نیست. بحران آب همچنان یک واقعیت جدی است و صنعت برق نیز به سرمایهگذاریهای عمده و مستمر نیاز دارد. اما تفاوت قابل توجه دولت چهاردهم در این بود که مدیریت بحرانها را از سطح واکنشهای کوتاهمدت به سمت برنامهریزی بلندمدت برای افزایش تابآوری شبکهها سوق داد.
دولت در شرایطی که منابع آبی کاهش مییافت، تلاش کرد آب شرب را به صورت پایدار تأمین کند؛ در حالتی که تولید برقآبی رو به کاهش بود، مدیریت شبکه برق را در پیش گرفت؛ و در شرایطی که نیروگاهها با محدودیت سوخت دست و پنجه نرم میکردند، تأمین انرژی برای عبور از اوج مصرف را در اولویت قرار داد.
دو سال از عمر دولت چهاردهم، سال وفور منابع نبود، بلکه سال مدیریت بر کمبودها بود و مهمترین نتیجه این مدیریت، حفظ جریان آب و برق در شرایط بیسابقه تحت فشار بود.