گزارش تلخ از کشاورزان گندم‌کار/ از معامله پژو تا تاخیر در مراسم عروسی
دولت از آغاز فصل بهار، خرید گندم تولیدکنندگان را آغاز کرده و پرداخت مبلغ آن به صورت تدریجی انجام می‌شود. کشاورزی از کوهدشت لرستان اظهار می‌دارد که هنوز وجوه مربوط به گندم خود را دریافت نکرده و به ناچار پژوی ۴۰۵ خود را فروخته تا اجاره‌خانه‌اش را تأمین کند. کشاورز دیگری از ایذه خوزستان ابراز نارضایتی می‌کند و می‌گوید تعلل دولت سبب شده تا مراسم عروسی پسرش در تابستان به تأخیر بیفتد و او در برابر خانواده دختر احساس شرمساری کند.
به گزارش شرق، کشاورز دیگری از گیلانغرب کرمانشاه با خشم از عدم دریافت پول گندم خود می‌گوید که عمل جراحی همسرش به تأخیر افتاده است. تعداد بیشتری از کشاورزان نگران کشت پاییزه هستند. آن‌ها توضیح می‌دهند که به زودی باید مزارع را برای فصل پاییز آماده کنند، اما به دلیل کمبود پول و افزایش سرسام‌آور قیمت تمام مواد اولیه از جمله کود، سم، بذر، کمباین و دستمزد کارگران با مشکل مواجه‌اند.
برخی از کشاورزان به خرید اقساطی نهاده‌های کشاورزی روی آورده‌اند و بین سه تا پنج برابر بیشتر از خرید نقدی، سفته تحویل فروشندگان داده‌اند؛ در حالی که برخی دیگر امیدوارند تا وعده‌های مکرر دولت محقق شده و وجوهشان واریز شود. بسیاری از این کشاورزان به شدت به بانک کشاورزی بدهکارند و به دلیل عدم پرداخت به‌موقع، جریمه‌های تأخیر اقساط وام را نیز می‌پردازند. آن‌ها می‌گویند که دیگر توانایی بدهکار شدن دوباره به فروشندگان را ندارند و اگر می‌توانستند، زمینی که کشت می‌کنند را به فروش می‌رساندند، اما کسی برای خرید زمین کشاورزی تمایل ندارد، جز میراث‌برداران که زمین‌ها را از نسل‌های قبل به ارث برده‌اند.
چرخ زندگی نمی‌چرخد
چرخ زندگی این کشاورزان در حال چرخیدن نیست. دولت در زمستان پارسال ارز ترجیحی واردات مواد اولیه کشاورزی را حذف کرد و قول داد که به جای آن قیمت خرید تضمینی محصولات کشاورزی را افزایش دهد. اما در حال حاضر، هزینه‌های سنگین کشاورزی بر دوش کشاورزان سنگینی می‌کند و دولت هم با پرداخت‌های نامنظم، شرایطی را برای آن‌ها ایجاد کرده که به هیچ وجه از نظر معیشتی در ایده‌آل نیستند و به شدت مقروض‌تر و تحت فشار بیشتری قرار گرفته‌اند.
کشاورزان توضیح می‌دهند که قیمت هر کیسه ۵۰ کیلوگرمی کود سوپرفسفات تریپل که سال گذشته تنها حدود ۳۰۰ هزار تومان بود، به حدود هفت میلیون تومان رسید و هر کیسه ۵۰ کیلوگرمی کود سولفات پتاسیم که قبلاً نزدیک به ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان قیمت داشت، به شش میلیون و ۸۰۰ هزار تومان افزایش یافته است. قیمت کود فسفات ۲۵ درصد نیز بیش از پنج میلیون تومان به فروش می‌رسد.
این وضعیت به قیمت سم و بذر و دستمزد کارگر نیز تسری یافته است. در عین حال، دولت سهمیه سوخت ماشین‌آلات کشاورزی را ۳۰ درصد کاهش داده و این سبب شده کشاورزی گران‌تر از همیشه به انجام برسد. از سوی دیگر، دولت وعده داده بود که قیمت خرید تضمینی گندم به حدود دو برابر افزایش یابد و به ۴۹ هزار و ۶۵۰ تومان دست یابد؛ اما پرداخت نامنظم پول به کشاورزان نه‌تنها فشار زیادی بر معیشت آن‌ها وارد کرده، بلکه باعث ایجاد اختلال در چرخه کشاورزی نیز شده است.
اکنون بیش از پنج ماه از آغاز فصل برداشت گندم می‌گذرد و در حالی که کشاورزان باید برای فصل جدید کشت خود را آماده کنند، مقدار قابل توجهی از مطالبات آن‌ها هنوز تسویه نشده است. کشاورزان می‌گویند که دولت وجوه گندم را در زمان مناسب پرداخت نکرده و همین تأخیر، آن‌ها را در آستانه فصل کشت پاییزه با مشکلاتی همچون تأمین نقدینگی، خرید نهاده‌ها و آماده‌سازی زمین دچار کرده است؛ مسأله‌ای که می‌تواند بر تولید گندم در سال آینده نیز تأثیرگذار باشد.
بر اساس قانون خرید تضمینی، باید وجه گندم خریداری‌شده حداکثر ظرف ۴۸ ساعت پس از تحویل محصول به حساب کشاورز واریز شود؛ اما آنچه که در واقعیت رخ داده، فاصله زیادی با این الزام قانونی دارد. بر اساس آخرین آمار، از مجموع مطالبات گندم‌کاران تاکنون حدود ۱۱۰ هزار میلیارد تومان پرداخت شده که تنها یک‌چهارم بدهی واقعی دولت به این کشاورزان محسوب می‌شود.
فقط یک‌چهارم مطالبات پرداخت شد
علی‌قلی ایمانی، رئیس بنیاد ملی گندم‌کاران ایران به «شرق» می‌گوید: «فصل برداشت گندم از پنجم فروردین در استان‌هایی همچون سیستان‌وبلوچستان، بوشهر و هرمزگان آغاز شد و به تدریج به مناطق جنوبی‌تر مانند کرمان، خوزستان و فارس گسترش یافت. حال نزدیک به پنج ماه از آغاز برداشت می‌گذرد و طبق آمار، حدود هشت میلیون تن گندم به ارزش تقریبی ۴۰۰ هزار میلیارد تومان از کشاورزان خریداری شده، در حالی که فقط حدود ۱۱۰ هزار میلیارد تومان از مطالبات آن‌ها پرداخت شده است؛ بدین ترتیب در مجموع تنها ۲۵ درصد از ارزش گندم خریداری شده به حساب کشاورزان واریز شده است».
کشاورزان توضیح می‌دهند که پرداخت‌های قطره‌چکانی و رشد سریع هزینه‌ها به حدی رسیده است که بخش بزرگی از قدرت خرید آن‌ها از بین رفته و با سرمایه کنونی، توانایی نگه‌داشتن سطح کشت قبلی را ندارند و مجبورند در کشت آینده زمین‌های کمتری را زیر کشت قرار دهند. از نظر آن‌ها، وقتی تولیدکننده باید هزینه‌های یک سال خود را مدیریت کرده و در عین حال برای فصل جدید سرمایه نیاز داشته باشد، تأخیر در پرداخت مطالبات به طور مستقیم می‌تواند عزم و حتی توان ادامه تولید را تحت تأثیر قرار دهد.
علی‌قلی ایمانی با اشاره به اینکه میزان پرداخت مطالبات در استان‌های مختلف یکسان نبوده و کشاورزان برخی استان‌ها حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد مطالبات خود را دریافت کرده‌اند، در حالی که در برخی مناطق پرداخت‌ها به شدت محدود بوده است، می‌گوید: «اهمیت این موضوع فقط به تأخیر در پرداخت بدهی مالی محدود نمی‌شود، بلکه مسئله اصلی این است که کشاورز برای تداوم چرخه تولید، به همین منابع مالی وابسته است. گندم‌کاری که ماه‌ها برای تولید محصول خود هزینه کرده، اکنون در فاصله کوتاهی باید زمین خود را برای کشت بعدی آماده کند، بذر و کود تهیه کرده و سایر نهاده‌های مورد نیاز را خریداری کند.
در مناطق سردسیر کشور، این موضوع اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا پس از برداشت گندم، فاصله کمی تا آغاز کشت پاییزه باقی مانده و کشاورز عملاً باید بدون وقفه وارد فصل زراعی جدید شود. از این رو، تأخیر چندماهه در پرداخت مطالبات، مستقیماً توان کشاورز برای آغاز کشت بعدی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. کشاورزانی که هیچ پس‌انداز و پشتوانه مالی ندارند، در شرایط عدم دریافت پول محصول خود ناچارند بین ادامه تولید و تأمین هزینه‌های زندگی و پیش‌پرداخت بدهی‌های قبلی یکی را انتخاب کنند.
او همچنین بیان می‌کند: «از سوی دیگر، وعده‌های مکرر درباره پرداخت مطالبات هم موجب کاهش اعتماد کشاورزان شده است. در هفته‌های اخیر بارها اعلام شده که در روزها یا هفته‌های آینده وجوهی از مطالبات پرداخت خواهد شد، اما بخش قابل توجهی از این وعده‌ها هنوز به تحقق نپیوسته است. حتی اگر مبالغی همچون ۱۰ یا ۲۰ هزار میلیارد تومان نیز پرداخت گردد، در مقایسه با مجموع مطالبات چندصدهزار میلیارد تومانی گندم‌کاران، مقدار قابل توجهی نخواهد بود. بنابراین طبیعی است که پرداخت‌های محدود در سطح کشور، حتی اگر انجام شود، الزاماً به معنای حل مشکلات برای کشاورز نخواهد بود. نگرانی‌ها زمانی جدی‌تر می‌شود که افزایش ناگهانی هزینه‌های تولید نیز مدنظر باشد.»
وعده‌های مکرر و بدقولی‌های مداوم
دولت پیش از این بارها تاریخ‌های متفاوتی را برای تسویه بدهی کشاورزان گندم‌کار اعلام کرده و در آخرین خبر گفته بود که تا ۲۲ مرداد، ۱۱۰ هزار میلیارد تومان دیگر از مطالبات را پرداخت می‌کند، اما این تاریخ مجدداً تغییر کرد. حسن نوروزی، مدیرعامل و عضو هیئت‌مدیره سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، اعلام کرده که واریز تدریجی ۱۱۰ هزار میلیارد تومان از مطالبات گندم‌کاران به طور مرحله‌ای تا روز یکشنبه ۲۵ مردادماه ۱۴۰۵ انجام خواهد شد؛ اما کشاورزان در نقاط مختلف کشور همچنان از عدم وصول کامل مطالبات خود خبر می‌دهند.
در همین راستا، عنایت‌اله بیابانی، یکی از اعضای تشکل‌های صنفی کشاورزی، به «شرق» می‌گوید: «کشاورزان گندم‌کار در استان‌هایی مانند بوشهر، مازندران و کردستان محصول خود را تحویل داده‌اند، اما دولت هنوز موفق نشده مطالبات آن‌ها را به طور کامل پرداخت کند و تسویه‌ها در حال حاضر به صورت درصدی و متناسب با توان مالی دولت انجام می‌شود».
وی خاطرنشان می‌کند: «مسئله اصلی در شرایط کنونی این نیست که هیچ پرداختی انجام نمی‌شود، بلکه مشکل اصلی در ناکافی بودن پرداخت‌هاست که زنجیره تولید و تأمین غذا در کشور را به شکل قابل توجهی تحت تأثیر قرار می‌دهد. بنابراین ضروری است که دولت با توجه به این موضوع، پرداخت مطالبات کشاورزان را در اولویت قرار دهد.