افزایش میزان مرگومیر در کشور بهدلیل تشخیص دیرهنگام سرطان / لزوم گسترش برنامههای غربالگری و شناسایی بهموقع
مهدیه دیانی در مصاحبهای با ایسنا به تفاوتهای موجود در الگوی بروز سرطان میان زنان و مردان در ایران بر اساس آخرین ارزیابیهای سال ۲۰۲۴ اشاره کرد و گفت: در مردان، سرطان پروستات به عنوان شایعترین نوع سرطان شناخته میشود، در حالی که در زنان، سرطان پستان در صدر قرار دارد. از منظر مرگ و میر در آقایان، سرطان ریه بیشترین نسبت به فوت را به خود اختصاص داده است. در مورد زنان، سرطان پستان همچنان به عنوان اصلیترین عامل مرگ ناشی از سرطان مطرح است.
وی همچنین بیان کرد: حدود ۲۵ درصد از سرطانهای زنان مربوط به سرطان پستان است و به همین دلیل، این نوع سرطان بیشترین میزان مرگومیر ناشی از سرطان را در این گروه ایجاد میکند. متأسفانه در کشور ما، به دلیل عدم آگاهی و مراجعه دیرهنگام بیماران، علیرغم اینکه نرخ بروز سرطان پستان نسبت به بسیاری از کشورهای توسعهیافته کمتر است، مرگومیر ناشی از آن بیشتر است. این پدیده در بسیاری از کشورهای آسیایی و آفریقایی نیز مشاهده میشود و دلیل اصلی آن تأخیر در مراجعه، کمبود آگاهی عمومی و گاهی پیگیری نامناسب درمان است.
رئیس مرکز تخصصی رادیوتراپی و آنکولوژی رضا(ع) مشهد بر اهمیت تشخیص زودهنگام سرطان تأکید کرد و گفت: اگر مردم درباره سرطانهای قابل پیشگیری و علائم هشداردهنده اطلاعات کافی داشته باشند، با مشاهده کوچکترین نشانهها سریعتر به پزشک مراجعه میکنند. همچنین آگاهی از برنامههای غربالگری میتواند سبب شناسایی بیماری در مراحل ابتدایی، حتی پیش از بروز علائم شود. تحقق این موضوع نیازمند آموزش و ارتقاء اطلاعات عمومی درباره سرطانهاست.
دکتر دیانی ادامه داد: تشخیص زودهنگام فرصت درمان در مراحل اولیه را فراهم میآورد، موجب کوتاهی دوره درمان، افزایش احتمال درمان قطعی و بازگشت سریع بیمار به زندگی طبیعی میشود. همه انواع سرطان قابلیت غربالگری ندارند، چرا که یک تست غربالگری باید ارزان، در دسترس، دقیق و حساس باشد. در حال حاضر، سرطانهایی مانند سرطان پستان، سرطان دهانه رحم، سرطان روده بزرگ (کولورکتال) و در برخی موارد سرطان پروستات، استاندارد غربالگری دارند. با انجام غربالگری، امکان شناسایی ضایعات پیشسرطانی قبل از تبدیل شدن به سرطان فراهم میشود؛ امری که در کنار پیشگیری از بروز سرطان، بار مالی و درمانی بر خانوادهها و جامعه را کاهش میدهد.
وی در خصوص زمان مناسب آغاز غربالگری توضیح داده و گفت: در زنان با خطر معمول، انجام ماموگرافی از سن ۴۰ سالگی توصیه میشود و بسته به وضعیت فرد، این آزمایش هر یک تا دو سال یکبار تکرار خواهد شد. در صورت نیاز، سونوگرافی یا MRI به تشخیص پزشک انجام میگیرد. استاندارد غربالگری برای سرطان روده بزرگ، انجام کولونوسکوپی است که از سن ۴۵ سالگی آغاز و در صورت طبیعی بودن نتایج، هر ۱۰ سال یکبار تکرار خواهد شد. در افرادی که امکان انجام کولونوسکوپی ندارند، آزمایش فیت بهعنوان جایگزین میتواند به طور سالیانه انجام شود.
این متخصص رادیوانکولوژی در مورد سرطان دهانه رحم خاطرنشان کرد: این نوع سرطان علاوه بر اینکه قابلیت غربالگری دارد، قابل پیشگیری نیز میباشد. انجام تست پاپاسمیر از زمان شروع فعالیت جنسی توصیه میشود و اگر همزمان تست HPV انجام شود، در صورت طبیعی بودن نتایج، تکرار آن هر پنج سال یکبار کافی است. اطلاعرسانی در مورد این سرطان از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا ضایعات پیشسرطانی به وسیله درمانهای ساده قابل درمان بوده و از تبدیل آنها به سرطان جلوگیری میشود.
دیانی در خصوص عواقب تشخیص دیرهنگام سرطان گفت: اگر افراد از علائم هشداردهنده بیخبر باشند، ممکن است بیماری در مراحل پیشرفته شناسایی شود. در این شرایط، فرایند درمان طولانیتر و پیچیدهتر بوده، احتمال درمان قطعی کاهش مییابد و هزینههای درمان به شکل قابل توجهی افزایش مییابد و کیفیت زندگی بیمار آسیب خواهد دید. در مراحل اولیه، گاهی تنها با یک جراحی ساده یا درمان محدود میتوان بیماری را کنترل کرد، اما در مراحل پیشرفته، بیمار ممکن است به درمانهای طولانیمدت، شیمیدرمانی، رادیوتراپی یا داروهای پرهزینه نیاز یابد که در نهایت با وجود تحمل این هزینهها، همچنان احتمال درمان قطعی پایین خواهد بود.
وی همچنین به نقش فناوریهای نوین در حوزه سرطان اشاره کرد و گفت: هوش مصنوعی در حال حاضر به ویژه در تشخیص و تصویربرداری پزشکی و پاتولوژی، به دقت بیشتری در شناسایی ضایعات کمک شایانی کرده است. همچنین تجهیزات رادیوتراپی به لحاظ تکنولوژیکی پیشرفت چشمگیری داشتهاند و امکان ارائه درمانهای دقیقتر با عوارض کمتر را فراهم نمودهاند.
این متخصص رادیوانکولوژی به سبک زندگی سالم به عنوان یکی از اصلیترین عوامل کاهش خطر ابتلا به سرطان اشاره کرد و خاطرنشان کرد: یک رژیم غذایی متعادل، مصرف کافی میوه و سبزیجات، کاهش مصرف چربیهای بالا و فستفود، حفظ وزن مناسب و فعالیت بدنی منظم میتواند خطر ابتلا به بسیاری از سرطانها را به طرز قابل توجهی کاهش دهد. اگرچه عوامل ژنتیکی نیز در بروز برخی سرطانها مؤثر هستند، اغلب سهم آنها محدود است.
دیانی در مورد آگاهی جامعه نسبت به سرطان اظهار داشت: خوشبختانه در سالهای اخیر سطح آگاهی عمومی رو به افزایش است و بیماران بیشتری در مراحل ابتدایی بیماری به مراکز درمانی مراجعه میکنند، هرچند که هنوز نسبت به وضعیت ایدهآل و کشورهای پیشرفته فاصله داریم.
وی در ارتباط با ایجاد مرکز تخصصی تشخیص زودهنگام سرطان توسط جهاد دانشگاهی مشهد گفت: غربالگری و اطلاعرسانی باید به کل جمعیت تعمیم یابد و تنها به چند مرکز محدود نشود. ایجاد چندین مرکز و شبکههای مرتبط، نظارت منظم بر افراد را تسهیل کرده و نقش مهمی در تشخیص زودهنگام سرطان ایفا میکند. اگر اطلاعرسانی بهطور فراگیر انجام شود و دسترسی عموم به تستهای غربالگری تسهیل گردد، امید به شناسایی بیماران در مراحل اولیه بیماری افزایش مییابد.
این متخصص رادیوانکولوژی اشاره کرد: بزرگترین مانع در فرایند تشخیص زودهنگام، ترس از یادآوری نام سرطان است. در حالی که امروزه با پیشرفتهای پزشکی، بسیاری از سرطانها در صورت تشخیص در مراحل اولیه، به راحتی درمان میشوند و افراد میتوانند به زندگی عادی خود بازگردند. لذا مردم نباید از سرطان هراس داشته باشند، بلکه باید با افزایش آگاهی، مشارکت در برنامههای غربالگری و مراجعه به موقع خود، شانس درمان مؤثر را به میزان قابل توجهی افزایش دهند.
انتهای پیام