آیا مسیر دریایی تازه چین به اروپا میتواند بهعنوان جایگزینی برای نقاط کلیدی خاورمیانه عمل کند؟
فرارو- چین یک مسیر جدید کشتیرانی را در اقیانوس منجمد شمالی به دنیا معرفی کرده است؛ مسیری که در میانه بحران خاورمیانه، که موجب مختل شدن آبراههای حیاتی چون تنگه بابالمندب در حاشیه دریای سرخ شده است، میتواند به تسهیل تجارت جهانی کمک کند.
به نقل از الجزیره، فرارو گزارش میدهد که در سالهای اخیر و در حالی که تنشها میان ایالات متحده و ایران، مسیرهای حیاتی مانند دریای سرخ و خلیج فارس را محدود کرده، شرکتهای کشتیرانی تمایل فزایندهای به استفاده از راههای تجارت جایگزین در ناحیه قطب شمال نشان دادهاند.
یکی از پیشنهادات مهم، طرح جدید چین با عنوان «جاده ابریشم یخی» است؛ مسیری که از بندر «نینگبو» واقع در ساحل شرقی چین آغاز شده و با عبور از «مسیر دریایی شمالی» روسیه، به سمت جنوب و در دریای شمال، در پایان به بندر «فلیکساستو» در شرق انگلستان میرسد.
در هفتههای اخیرد، تنگه بابالمندب که به عنوان یک نقطه کلیدی ترانزیت به دریای سرخ نزدیک سواحل یمن شناخته میشود، به یک مسیر خطرناک برای بسیاری از کشتیها تبدیل شده است؛ چرا که نیروهای حوثی، کشتیهای مرتبط با عربستان سعودی را مورد هدف قرار میدهند. این وضعیت منجر به ایجاد اختلال در حرکت کشتیها به سوی کانال سوئز و بالعکس گردیده، که این کانال در واقع یک آبراه ضروری برای پیوند غرب آسیا به اروپا به شمار میآید.
هفته پیش، شرکت کشتیرانی کانتینری چینی «سی لجند» (Sea Legend) که در زمینه تجارت بینالمللی با شمال آفریقا و ترکیه فعالیت میکند، بهطور رسمی یک مسیر جدید را معرفی کرد. این شرکت نام «جاده ابریشم یخی» را برگزید که به نام مسیر تاریخی «جاده ابریشم» چین به اروپا اشاره دارد.
این شرکت در اکتبر سال گذشته یک سفر آزمایشی را از این مسیر انجام داد و بر اساس گزارشی از خبرگزاری شینهوای چین، این سفر ۲۰ روز به طول انجامید؛ این مدت زمان نسبت به مسیر کانال سوئز که حدود ۴۰ روز زمان میبرد و همچنین مسیر دور «دماغه امید نیک» در جنوب آفریقا که ۵۰ روز طول میکشد، یک مزیت محسوب میشود.
پس از این سفر آزمایشی، «لی شیائوبین»، مدیر ارشد عملیاتی شرکت «سی لجند»، بیان کرد که این مسیر جدید به دلیل دماهای پایین و مسافت نسبتاً کوتاه، بهویژه برای حملونقل محمولههای حساس به دما و نیازمند زمان سریع، مناسب میباشد؛ محصولات مانند باتریهای لیتیوم-یونی و تجهیزات فتوولتائیک (که با استفاده از نیمهرساناها نور را به الکتریسیته تبدیل میکنند).
تغییرات اقلیمی به طور قابل توجهی منجر به ذوب یخها در ناحیه قطب شمال شده است. اگرچه این پدیده خطرات جدیدی مانند سیل و حادثههای طبیعی را در سطح جهانی به همراه دارد، اما همچنین مسیرهای جدید و بالقوهای برای کشتیرانی ایجاد کرده است.
بر اساس تحقیقاتی که در ماه ژوئیه توسط محققان دانشگاه ساوتهمپتون بریتانیا منتشر شد، «وسعت یخ دریای قطب شمال در اوج فصل زمستان (از فوریه تا مارس) ۵.۸ درصد کاهش یافته است» که این عدد، «بزرگترین» کاهش ثبتشده تا به امروز محسوب میشود.
با این حال، موانع متعددی بر سر راه ایجاد مسیرهای جدید و آزاد کشتیرانی در این منطقه وجود دارد.
البته مسیر جدید دریایی چین در قطب شمال، به رغم قابلیت کاهش زمان سفر از چین به اروپا به نصف، تنها در ماههای گرمتر تابستان در نیمکره شمالی که یخ کمتر است، قابل استفاده خواهد بود.
دیلن لو، دانشیار برنامه سیاستگذاری عمومی و امور جهانی در دانشگاه صنعتی نانیانگ سنگاپور، به الجزیره گفت که این مسیر به عنوان یک گزینه فصلی برای سایر مسیرهای کلیدی کشتیرانی به شمار میآید.
او افزود: «این مسیر به زمان ذوب شدن یخها وابسته است و این مطلب موجب بروز عدم قطعیت میشود». همچنین، مسیرهای کشتیرانی در قطب شمال به طور فزایندهای از سوی گروههای زیستمحیطی مورد انتقاد قرار دارند، زیرا ادعا میشود که این ترددها به ذوب بیشتر یخهای منطقه دامن میزنند.
تحلیلگران همچنین به مسائلی در حوزه ژئوپلیتیک اشاره میکنند که احتمالاً بر این مسیر تأثیرگذار خواهند بود. «جاده ابریشم یخی» جدید چین از داخل «مسیر دریایی شمال» (NSR) روسیه عبور میکند، مسیری که در بیش از یک دهه گذشته نقش اساسی در کشتیرانی تجاری ایفا کرده است.
با این حال، طبق بررسیهای شرکت بیمه تجاری «آلیانتس کامرشیال»، سال گذشته تنها ۲۳ کشتی کانتینربَر از این مسیر عبور کردند؛ رقمی که نسبت به ۱۵ کشتی در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است.
مجوزهای عبور در مسیر دریایی شمال توسط «اداره مسیر دریایی شمال» (NSRA) صادر میشود؛ سازمانی که تحت نظارت شرکت دولتی انرژی هستهای روسیه، یعنی «روساتم» (Rosatom)، فعالیت میکند.
در سال ۲۰۱۷، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در تلاش برای افزایش تجارت در ناحیه قطب شمال، به دیمیتری مدودف، نخستوزیر وقت روسیه، پیشنهاد داد که چین باید در توسعه و بهرهبرداری از مسیر دریایی شمال مشارکت نماید. اما پس از آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین در سال ۲۰۲۲، پکن توانست به دسترسی بیشتر به مسیرهای تجاری روسیه دست یابد.