راهبرد جدید ونس در منازعه آمریکا و ایران
فرارو- کیت جانسون، نویسندهای از فارن پالیسی با تخصص در زمینه ژئواکونومی و انرژی
طبق گزارش فرارو به نقل از فارن پالیسی، در ششمین ماه از جنگی که مOriginally باید صرفاً شش هفته بهطول میانجامید، دولت ترامپ به تدریج از اهداف ابتدایی خود در این مناقشه فاصله میگیرد. در ابتدا هدف این جنگ تغییر حکومت در ایران بود، اما به مرور زمان به مهار برنامه هستهای تهران — که واشنگتن ادعای نابودی آن را دارد — و سپس به نیل به اهدافی مانند از بین بردن توان موشکی ایران و تضعیف نیروهای متحد منطقهای این کشور و همچنین بازگشایی تنگه هرمز تبدیل گردید؛ تنگهای که پیش از آغاز جنگ تحت نظارت دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، کاملاً در دسترس بود.
اکنون، جیدی ونس، معاون ریاستجمهوری آمریکا، به دنبال تعیین یک هدف جنگی کمتر اساسیتر است: کاهش قیمت انرژی برای مصرفکنندگان آمریکایی؛ قیمتی که به سبب اختلالات چند ماهه در بازارهای جهانی انرژی ناشی از این جنگ، به شدت افزایش یافته است.
ونس در سخنرانی اخیرش عنوان کرد: «اولویت نخست ما، نگه داشتن قیمت نفت و گاز برای آمریکاییهای سرتاسر کشور در حد معقول است.»
نظم اقتصادی یا نظامی؟
ترامپ بهسرعت از طریق شبکههای اجتماعی تأکید نمود که هدف اصلی همچنان به پایان رساندن برنامه هستهای ایران است، که بهرغم اینکه به لحاظ عملی متوقف گردیده، همچنان به عنوان یک اولویت مطرح است. با این حال، گزارش حاکی از آن است که مدتهاست واشنگتن و تهران درباره مسئله هستهای گفتگو نکردهاند. بهنظر میرسد که ایران نیز تمایلی به ادامه مذاکرات ندارد و طبق اخبار، قصد دارد شدت تنشها را افزایش دهد.
ایران از دولت ترامپ انتظار دارد که به توافقی که ترامپ در ژوئن امضا کرد، پایبند باشد؛ از جمله وعده پرداخت ۳۰۰ میلیارد دلار غرامت، پایان دادن به محاصره آمریکا و لغو تحریمهای اعمال شده توسط ایالات متحده.
کاهش قیمت بنزین، که نسبت به سال گذشته هر گالن آن تقریباً یک دلار افزایش یافته، هدفی سیاسی و منطقی است، بهخصوص که تنها چند ماه به انتخابات میاندورهای آمریکا باقی مانده است. دولت بایدن همچنین پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، بهشدت اجازه داد که قیمت نفت اثرات منفی فشار بر مسکو را مشخص کند. اما آنچه در محافل خصوصی بحث میشود ممکن است با صدای بلند مطرح نشود.
کوین بوک، مدیرعامل شرکت مشاوره انرژی ClearView Energy Partners مستقر در واشنگتن، بیان کرد: «ونز واقعیتی را مطرح کرد. در برخی مواقع، اولویتها اقتصادی هستند.»
با این حال، کنترل بر قیمت بنزین و گازوئیل، حتی اگر در حال حاضر در فهرست اولویتهای کاخ سفید قرار دارد، کار سادهای نخواهد بود.
تنگه هرمز، که به عنوان مهمترین گذرگاه انرژی جهان شناخته میشود، هنوز به شدت دچار اختلال است و تعداد عبور کشتیها در روز به زحمت از چند فروند عبور میکند؛ در حالی که پیش از جنگ، روزانه بیش از ۱۰۰ کشتی از این تنگه عبور میکردند. حتی کشتیهای معدودی که ابتکاراتی برای عبور از تنگه دارند، بهطور عمده نفتکش هستند. این ناحیه همچنان در وضعیت جنگی است. بامداد سهشنبه، یکی از کشتیها در حین تلاش برای خروج از تنگه از مسیر جنوبی هدف حمله قرار گرفت.
ادامه حملات به کشتیها، صرف نظر از اینکه ترامپ چه میزان بر «کنترل کامل» ایالات متحده بر این تنگه تأکید کند، هیچ انگیزهای برای مالکان کشتیها برای عبور از این مسیر پر خطر ایجاد نخواهد کرد. روز سهشنبه، دو شرکت بزرگ کشتیرانی دولتی چین نیز ناوگان نفتکشهای خود را از تردد از طریق تنگه متوقف کردند.
این بهمعنی از دست رفتن دستکم ۵ تا ۶ میلیون بشکه نفت در روز از بازارهای جهانی است؛ وضعیتی که از آغاز جنگ همچنان تداوم دارد. در عین حال، ذخایر نفت، چه ذخایر تجاری و چه راهبردی، ماههاست که در حال افول هستند؛ اگرچه ذخایر تجاری نفت آمریکا در هفته گذشته برخلاف پیشبینیها افزایش یافتهاند.
قیمت نفت خام بهدستآمده در بازار جهانی بار دیگر از مرز ۹۰ دلار در هر بشکه گذشت. میانگین قیمت بنزین در آمریکا به ۴.۰۶ دلار در هر گالن افزایش یافته است، در حالی که این رقم یک سال گذشته ۳.۱۴ دلار بود. وضعیت گازوئیل حتی بدتر است: قیمت آن اکنون ۵.۴۶ دلار در هر گالن است، در حالی که سال گذشته ۳.۶۹ دلار بود؛ وضعیتی که با نزدیک شدن به فصل برداشت محصولات کشاورزی خبر خوبی به نظر نمیرسد.
بحران در تولید و پالایش نفت
«کِرَک» گازوئیل، بهمعنی فاصله میان قیمت نفت خام بهعنوان ماده اولیه و قیمت محصولات پالایششده، این هفته برای نخستین بار از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد؛ که این نشاندهندهی فشار ناشی بر پالایشگاهها است.
در حالی که یک گلوگاه وجود دارد، اما مشکل صرفاً به تنگه هرمز محدود نمیشود. ظرفیت پالایشگاههای جهانی به سادگی قادر به پاسخگویی به تقاضای بازار برای تبدیل نفت خام به بنزین، گازوئیل و سوخت جت نیست. پالایشگاههای آمریکا با ۹۶ درصد از ظرفیت خود فعالیت میکنند که این یک رکورد است، اما قیمت بنزین و گازوئیل بهطور مداوم در حال افزایش است. همچنین در ماه آینده، بسیاری از پالایشگاهها قرار است به منظور تعمیر و نگهداری فصلی از مدار خارج شوند که این امر فشار بیشتری به ظرفیت پالایش اعمال خواهد کرد.
علاوه بر اینها، باید به از دست رفتن بخش قابلتوجهی از ظرفیت پالایش جهانی اشاره کرد؛ که بخشی از آن به دلیل کارزار اوکراین تحت عنوان «تحریمهای دوربرد» شامل میشود که به سبب آن بسیاری از پالایشگاههای روسیه تعطیل شدهاند. بهعلاوه، پالایشگاههای خاورمیانه همچنان از آسیبهایی که در پی جنگ کوتاهمدت اوایل امسال در خلیج فارس متحمل شدهاند، رنج میبرند.
بوک بیان داشت: «رفع این مشکل تنها محدود به آمریکا نیست. این یک بحران جهانی است. اختلافهای قیمتی در همهجا بسیار قابل توجه است و بسیاری از پالایشگاهها از چرخه فعالیت خارج شدهاند. حتی افزایش میزان نفت خام نیز نمیتواند مشکل را حل کند. زیرا پالایشگاههای روسیه همزمان با آسیب دیدن پالایشگاههای خاورمیانه به سبب جنگ، با معضلات روبرو هستند.»
راهحل دشوار آمریکایی
با این وجود، شاید راهحلی وجود داشته باشد، هرچند که این راهحل ایده خوبی نیست: کاهش صادرات روزانه حدود ۳ میلیون بشکه از فرآوردههای پالایششده آمریکایی، مانند بنزین و گازوئیل.
این ایده از بهار سال جاری مکرراً مطرح شده و کاخ سفید نیز بهطور مرتب اعلام کرده که چنین گزینهای در دستور کار نیست. محدود کردن صادرات در کوتاهمدت میتواند منجر به باقی ماندن فرآوردههای پالایششده بیشتری در داخل آمریکا شود و قیمت بنزین در برخی مناطق پایینتر آید. اما این ایده و دلیل مخالفت شدید شرکتهای نفتی با حتی بررسی آن این است که چنین اقدامی میتواند به عواقب ویرانگری منجر شود.
ممنوعیت صادرات پالایشگاههای آمریکایی، که اکثر آنها در سواحل خلیج مکزیک قرار دارند، سبب ایجاد مازاد شدید بنزین و گازوئیل در این ناحیه خواهد شد. اما انتقال این مازاد به سایر نقاط کشور بهطرز مشکل انجام خواهد شد. از سوی دیگر، قطع این جریان صادرات سودآور و وجود مازاد محصولات پالایششده باعث کاهش تولید خودکار پالایشگاهها خواهد شد. این در نهایت به کاهش عرضه بیشتر فرآوردههای پالایششده و افزایش قیمتها منتهی میشود.
چنین اقدامی همچنین موجب بار اضافی افزایش قیمت انرژی بر دوش متحدان آمریکا خواهد شد؛ کشورهایی که برای مقابله با اختلالات ناشی از مشکلات در خاورمیانه به مقدار زیادی از صادرات انرژی آمریکا اتکا دارند. بوک گفت: «این یک ایده وحشتناک است. با این حال، ایدههای فاجعهبار که در ماه آوریل مطرح میشود ممکن است در ماه اکتبر به گزینههایی برای درستکردن مشکلات تبدیل شوند.»