زغال‌سنگ، پادشاهی بی‌چون و چرای انرژی الکتریکی جهانی
طبق گزارشی از ایسنا، باوجود اینکه جهان در حال حاضر با شتاب فراوانی مشغول به نصب پنل‌های خورشیدی و توربین‌های بادی است، زغال‌سنگ به‌طور قابل توجهی بیشترین میزان تولید برق را از هر منبع دیگری داشته و همچنان در صدر قرار دارد.
آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) پیش‌بینی کرده که در سال جاری، نیروگاه‌های زغال‌سوز ۱۰ هزار و ۹۷۴ تراوات ساعت برق تولید خواهند کرد، که معادل تقریباً یک‌سوم از ۳۳ هزار و ۳۱۳ تراوات ساعت مجموع تولید برق جهانی می‌باشد. پس از زغال‌سنگ، گاز طبیعی با ۶۹۷۶ تراوات ساعت در رتبه دوم قرار دارد، و بعداً برق آبی با ۴۵۳۶ تراوات ساعت، انرژی خورشیدی با ۳۲۸۹ تراوات ساعت، انرژی بادی با ۲۸۹۸ تراوات ساعت و انرژی هسته‌ای با ۲۸۷۱ تراوات ساعت حضور دارند.
به عبارتی، پیش‌بینی می‌شود که امسال زغال‌سنگ به اندازه کل تولید برق از گاز طبیعی و برق آبی برق تولید کند. این میزان ۷۷ درصد بیشتر از کل تولید انرژی بادی و خورشیدی خواهد بود و در واقع نقطه عطفی منفی در روند گذار به انرژی‌های پاک ایجاد خواهد کرد.
آژانس بین‌المللی انرژی انتظار دارد که در سال ۲۰۲۶ برای اولین بار انرژی‌های تجدیدپذیر بر تولید زغال‌سنگ غلبه کنند. با این حال، این مسئله نیازمند ترکیب ظرفیت‌های برق‌آبی، خورشیدی، بادی، زمین‌گرمایی، زیستی و دیگر منابع تجدیدپذیر است. هیچ یک از این منابع به صورت مستقل نمی‌توانند به زغال‌سنگ نزدیک شوند.
در کنار این، امسال زغال‌سنگ با حمایت غیرمنتظره‌ای از بازار جهانی گاز مواجه شده است.
جنگ تحمیلی علیه ایران؛ سناریویی غیرمنتظره
آژانس بین‌المللی انرژی امیدوار بود که تولید برق از زغال‌سنگ در سال جاری کاهش یابد. در به‌روزرسانی گزارش میان‌سال برق ۲۰۲۵، پیش‌بینی شده بود که تولید جهانی زغال‌سنگ امسال ۱.۳ درصد کاهش خواهد یافت، زیرا منابع تجدیدپذیر افزایش یافته و گاز طبیعی در بعضی از بازارها جایگزین زغال‌سنگ می‌شود. اما تجاوز آمریکا به ایران این پیش‌بینی را تغییر داده است.
کاهش عرضه گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی) از تنگه هرمز، باعث افزایش شدید قیمت گاز در اروپا و آسیا شده و زغال‌سنگ را برای تولیدکنندگان برق که در انتخاب سوخت‌های خود انعطاف دارند، به گزینه‌ای جذاب‌تر تبدیل کرده است. بنابراین، آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند که تولید برق گازسوز در سال ۲۰۲۶ عملاً ثابت بماند، که مغایر با پیش‌بینی افزایش ۱.۳ درصدی قبل از رویارویی‌های اخیر است. در عوض، افزایش تولید برق از زغال‌سنگ مورد انتظار است.
اگرچه انرژی‌های بادی و خورشیدی می‌توانند سهم قابل توجهی از تولید برق سالانه را به خود اختصاص دهند، اما در مواقعی که باد کاهش می‌یابد، خورشید غروب می‌کند یا تقاضا به طور ناگهانی افزایش می‌یابد، همچنان به منابع اضافی برق نیاز است. در این مواقع، گاز طبیعی به طور فزاینده‌ای نقش تأمین برق را در بازارهایی که به دنبال کاهش مصرف زغال‌سنگ هستند، ایفا می‌کند. بنابرین وقتی که دسترسی به گاز ارزان از دست برود، زغال‌سنگ به طور ناگهانی جذاب‌تر می‌شود. این روند دقیقا در برخی از مناطق آسیا و اروپا در سال جاری مشاهده شده است.
چین و هند به تلاش خود ادامه می‌دهند
تسلط زغال‌سنگ در آسیا به‌ویژه در چین مشهود بوده، جایی که این کشور به تنهایی بیش از نیمی از برق تولیدی از زغال‌سنگ دنیا را تولید می‌کند. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، در سال ۲۰۲۵، زغال‌سنگ حدود ۵۵ درصد از نیاز برق چین را تأمین خواهد کرد، حتی با آنکه این کشور همچنان به توسعه ظرفیت‌های بادی و خورشیدی ادامه می‌دهد.
هند حتی وابستگی بیشتری به زغال‌سنگ دارد، به‌طوری‌که در سال گذشته ۷۱ درصد از برق خود را از این منبع تهیه کرده است. در سراسر آسیای جنوب شرقی، این رقم به حدود ۴۸ درصد می‌رسد.
برای چین و هند، جایگزینی یک منبع تولید برق با دیگری به این سادگی نیست. تلاش کشورهای آسیایی برای ایجاد ظرفیت‌های عظیم جدید از منابع انرژی پاک تنها به مسائل زیست‌محیطی مربوط نمی‌شود، بلکه به نیاز روزافزون به تأمین انرژی نیز مرتبط است.
چین به‌عنوان بزرگترین مصرف‌کننده زغال‌سنگ و بازار انرژی تجدیدپذیر، در عین حال مشغول نصب بی‌سابقه ظرفیت‌های انرژی تجدیدپذیر است که موجب کاهش سهم زغال‌سنگ در تولید برق این کشور خواهد شد، ولی نیاز بسیار بالای تقاضا باعث ادامه فعالیت نیروگاه‌های زغال‌سنگی نیز خواهد شد و مقدار زیادی برق تولید خواهد کرد.
میزان انرژی خورشیدی به سرعت افزایش می‌یابد، اما زغال‌سنگ با شروعی محکم در صدر می‌ماند
جهت‌گیری کلی بازار جهانی برق مشخص است: در حال توسعه منابع انرژی پاک هستیم، اما به نظر می‌رسد که مسیر پیشرفت به مراتب طولانی‌تر است.
خورشید و باد به سرعت در تلاش‌اند تا کمبودها را پر کنند، اما آنها از نقطه شروع نسبتاً پایینی آغاز می‌کنند. آژانس بین‌المللی انرژی برآورد می‌کند که انرژی خورشیدی امسال حدود ۳۰ درصد و انرژی بادی تقریبا ۱۰ درصد افزایش پیدا خواهد کرد، که به رشد بیش از ۸ درصدی کل تولید انرژی‌های تجدیدپذیر کمک خواهد کرد.
با وجود این رشد، تولید انرژی خورشیدی در سال جاری به ۳۲۸۹ تراوات ساعت و انرژی بادی به ۲۸۹۸ تراوات ساعت خواهد رسید، این در حالی است که زغال‌سنگ به ۱۰۹۷۴ تراوات ساعت می‌رسد. به طور کلی، تولید برق از انرژی‌های بادی و خورشیدی به ۶۱۸۷ تراوات ساعت می‌رسد که ۴۴ درصد کمتر از زغال‌سنگ است.
پیشرفت انرژی‌های تجدیدپذیر تنها زمانی امکان‌پذیر است که بر تولید برق‌آبی نیز افزوده شود، که سال جاری ۴۵۳۶ تراوات ساعت دیگر نیز به آن اضافه خواهد شد. تنها چنین نگرشی است که به ما اجازه می‌دهد بگوییم امسال انرژی‌های تجدیدپذیر از زغال‌سنگ پیشی می‌گیرند. مشکل این مقایسه در این است که زغال‌سنگ یک سوخت فسیلی است و در اینجا ما در حال قیاس انرژی‌های تجدیدپذیر و سوخت‌های فسیلی هستیم.
زغال‌سنگ تا سال ۲۰۳۰ ممکن است همچنان در صدر بماند
بر طبق پیش‌بینی‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، انتظار می‌رود زغال‌سنگ تا سال ۲۰۳۰ همچنان به عنوان بزرگترین منبع تولید برق در جهان باقی بماند. گزارش «چشم‌انداز برق ۲۰۲۶» نشان می‌دهد که تولید برق جهانی از زغال‌سنگ در بین سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰، تنها به طور متوسط سالانه ۰.۹ درصد کاهش خواهد یافت. با این حال، انرژی‌های تجدیدپذیر با سرعت قابل ملاحظه‌ای گسترش می‌یابند و پیش‌بینی می‌شود که تقریباً تمام افزایش تقاضای جهانی برق را در این بازه زمانی پوشش دهند.
با اینکه سهم زغال‌سنگ در سبد انرژی جهانی کاهش می‌یابد، اما انتظار می‌رود مقدار برق تولید شده از این منبع خیلی کند کاهش یابد. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند که تولید برق از زغال‌سنگ به طور متوسط تنها ۰.۹ درصد در سال کاهش یابد.
در حال حاضر، جهان حدود ۱۱ هزار تراوات ساعت برق سالانه از زغال‌سنگ تأمین می‌کند. جایگزینی این مقدار انرژی نیازمند تولید انرژی‌های تجدیدپذیر است که همزمان به تأمین برق اضافی و جایگزینی زغال‌سنگ پرداخته و به نیازهای روزافزون پاسخ دهد.
جهان قادر است ظرفیت‌های تجدیدپذیر بیشتری نسبت به گذشته نصب کند و در عین حال به سوزاندن مقادیر زیادی زغال‌سنگ ادامه دهد. جایگزینی زغال‌سنگ زمانی بسیار دشوارتر می‌شود که نیاز به برق افزایش یابد. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند که در سال جاری تقاضای جهانی برای برق ۳.۶ درصد و در سال ۲۰۲۷ به میزان ۳.۸ درصد دیگر رشد کند و مصرف از ۲۸ هزار و ۶۰۰ تراوات ساعت در سال ۲۰۲۵ به ۳۰ هزار و ۷۰۰ تراوات ساعت در سال ۲۰۲۷ برسد.
پیش‌بینی می‌شود که تقاضای برق چین امسال به‌تنهایی به ۵.۵ درصد و تقاضای هند به ۷ درصد افزایش یابد.
به نقل از گزارش اویل پرایس، وضعیت انرژی‌های تجدیدپذیر به گونه‌ای است که دو قدم به جلو و سه قدم به عقب می‌باشد. بخش اعظم نسل جدید انرژی‌های تجدیدپذیر که در دست ساخت هستند، باید تقاضای جدید را تأمین کنند تا بتوانند در نهایت جایگزین زغال‌سنگ شوند.
پایان پیام