طبق توضیحات مسؤولین، صنعت خودرو بهعنوان یکی از دلایل عمده افزایش مصرف بنزین در کشور معرفی شده است. یاسر میرزایی، معاون سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، بیان کرد که در حالی که میانگین مصرف سوخت جهانی خودروها به زیر ۷ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر رسیده، اما خودروهای فعال در ایران بهطور متوسط بیش از ۱۱ لیتر بنزین را به مصرف میرسانند.
به نقل از روزنامه اطلاعات، وی به انتقاد از خودروسازان داخلی و مونتاژکاران محصولات چینی پرداخت و آنها را به دلیل تولید خودروهای بیکیفیت و پرمصرف مورد سرزنش قرار داد؛ وضعیتی که به تشدید کمبود بنزین و اثرات آن بر دوش مردم منجر شده است.
ناترازی بنزین در سایه خودروهای پرمصرف
روزنامه اطلاعات همچنین از قول یاسر میرزایی نوشت: «اگر معیارهای شدت مصرف انرژی در ناوگان سبک ایران با استانداردهای کشورهایی چون ترکیه مقایسه و برای نزدیکتر شدن به آنها اقدام شود، امکان کاهش روزانه حدود ۸۵ میلیون لیتر از مجموع مصرف سوخت این ناوگان وجود دارد.»
از این اظهارات چنین برمیآید که حدود ۵۰ درصد از شکاف مصرف سوخت، به خودروهای داخلی و مصرف بالای آنها مرتبط است. این حقیقت نشاندهنده این است که بخش عمدهای از ناترازی بنزین فقط به رفتار مصرفکنندگان یا میزان استفاده از خودروها مربوط نیست، بلکه به کیفیت، فناوری، طراحی و بهرهوری خودروهایی که در داخل کشور تولید میشوند نیز ربط دارد.
در طی چند دهه گذشته، صنعت خودرو همواره با درخواستها و انتقادات جدی برای اصلاح در مصرف سوخت محصولات خود روبهرو بوده، با این حال، به نظر میرسد در بسیاری از مواقع این مطالبات نادیده گرفته شده و حتی به عنوان موضوعی غیرضروری تلقی گردیده است. این رویکرد نتیجهای جز ادامه تولید خودروهای پرمصرف با فاصله معنادار از استانداردهای جهانی به همراه نداشته است.
مدیریت یکی از بزرگترین خودروسازان کشور، یعنی ایرانخودرو، به بخش خصوصی منتقل شده و مشابه این طرح برای سایپا نیز وجود دارد. اما به گفته روزنامه اطلاعات، نتیجه ملموس این تغییرات، افزایش قیمت محصولات به میزان ۱۸۰ درصد بوده است. در عوض، اقدامی مؤثر و جامع برای کاهش مصرف سوخت خودروها و بهبود بهرهوری محصولات به عمل نیامده است.
نقش خودروهای مونتاژی در افزایش مصرف سوخت
به اعتقاد منتقدان، وضعیت ناترازی بنزین زمانی شدیدتر میشود که خودروهای مونتاژی چینی نیز به این معضل افزوده شوند. این خودروها با وجود قیمتهای بالاتر، کیفیتی تحت انتقاد و مصرف سوخت قابل توجه، بوسیله برخی خودروسازان و مونتاژکنندگان به چرخه تولید وارد شدهاند و به تشدید مصرف بنزین در کشور یاری رساندهاند.
از این رو، صنعت خودرو نه تنها در راستای کاهش مصرف سوخت محصولات داخلی گام برنمیدارد، بلکه برخی ذینفعان پرنفوذ آن با ممانعت از واردات خودروهای کممصرف و ارزانتر برای عموم مردم، زمینهساز توسعه مونتاژ خودروهای پرمصرف چینی شدهاند.
انتقاد از سیاست انتقال بار فشار به مردم
با افزایش سریع مصرف و ناترازی بنزین در کشور، دولت بهدنبال اجرای دو سیاست اصلی است: مدیریت یا کاهش سهمیهبندی و همچنین افزایش قیمت سوخت بهمنظور کنترل مصارف. منتقدان بر این باورند که پیادهسازی این سیاستها میتواند فشارهای تورمی و معیشتی بیشتری به مردم تحمیل کند؛ بهخصوص از آنجا که بخش زیادی از مصرفکنندگان هیچ نقشی در طراحی خودروهای پرمصرف یا سیاستگذاریهای مرتبط با صنعت خودرو ندارند.
در عوض، بر اساس گزارش روزنامه اطلاعات، خودروسازان و مونتاژکاران بهعنوان یکی از مقصران عمده رشد مصرف سوخت شناسایی شده و همچنان از عواقب مستقیم این مساله دور هستند و بدون پرداخت هزینهای مشخص یا مواجهه با بازخواست جدی، زیاد به مسائلی نظیر زیاندهی یا بدهی به قطعهسازان معیشتی اشاره میکنند.
براساس این نگرش، سکوت و عدم پاسخگویی خودروسازان باید به پایان برسد و مسؤولان باید این صنعت را بهعنوان یک عامل اصلی در افزایش مصرف بنزین، بهطور جدی مورد بررسی و حسابرسی قرار دهند. در این راستا، توقف تولید خودروهای پرمصرف، تجدیدنظر در مونتاژ محصولات چینی و محدود کردن نقش خودروسازان در فرآیند واردات خودرو از جمله اقداماتی است که باید پیگیری شود.
حمایت از تولید ملی یا تداوم ناکارآمدی؟
شاید برخی افراد در پاسخ به این انتقادات، موضوع حمایت از تولید ملی را پیش بکشند و بر تداوم وضعیت موجود صنعت خودرو اصرار کنند. این دسته ممکن است اصلاح الگوی مصرف سوخت را به آیندهای نامشخص و دوردست واگذار نمایند؛ رویکردی که روزنامه اطلاعات، اشاره کرده است این نگرش همواره در برابر منتقدان صنعت خودرو مطرح شده است.
با این حال، تأکید شده که ادامه تولید خودروهای بیکیفیت، پرمصرف و گران، نمیتواند بهعنوان حمایت واقعی از تولید ملی تلقی گردد. از این دیدگاه، چنین روندی بیشتر به هدر رفت منابع کشور، تضییع حقوق عمومی و نادیده گرفتن منافع مردم دلالت دارد.
- فرمول بنزین ۸۷ هزار تومانی فاش شد؛ این عدد از کجا آمد؟
- کارزار اعتراض به قطع سهمیه بنزین خودروهای مدل ۸۵ و قدیمیتر تشکیل شد
- بدهی سایپا به 90 هزار میلیارد تومان رسید؛ بیشتر از بودجه هفت وزارتخانه دولت!
- رای دیوان عدالت اداری به نفع خودروسازان؛ پیشفروش خودرو با قیمت روز انجام میشود
فهرست حمایتهای گسترده از صنعت خودرو
صنعت خودرو در سالهای گذشته بهواسطه سیاستهای حمایتی از تولید ملی، از مزایا و امتیازهای دولتی و حاکمیتی بهرهمند شده است. بازار انحصاری که به واسطه ممنوعیت یا اعمال محدودیتهای شدید بر واردات واقعی خودرو شکل گرفته، یکی از این حمایتها را تشکیل میدهد. این اوصاف، قابلیت رقابت صنعت را کاهش داده و انگیزه خودروسازان را برای بهبود کیفیت و بهرهوری محدود کرده است.
علاوه بر این، ارز با قیمت پایینتر از واقعیت، وامهای بانکی متعدد، انرژی ارزان و حمایتهای سیاسی از جمله موارد دیگری است که توسط روزنامه اطلاعات به آنها اشاره شده است.
اصلاح صنعت خودرو، پیشنیاز کاهش پایدار مصرف بنزین
افزایش محسوس مصرف بنزین و سهم ۵۰ درصدی صنعت خودرو در این زمینه، که در برخی برآوردها تا ۷۰ درصد نیز اعلام شده، لزوم تغییرات جدی در سیاستگذاری صنعت خودرو را ضروری کرده است. بر مبنای نظرات مطرح شده، افزایش قیمت بنزین و کاهش سهمیههای عمومی، در بهترین حالت ابزارهای موقتی برای کنترل مصرف تلقی میشوند و بهتنهایی نمیتوانند به کاهش پایدار مصرف منتهی شوند.
کاهش مداوم و پایدار مصرف سوخت نیازمند اصلاحات اساسی در صنعت خودرو، بهبود فناوری محصولات، تولید خودروهای کممصرف و آزادسازی واقعی واردات خودروهای اقتصادی و کممصرف است. در غیر این صورت، فشار قیمتی و سهمیهای تنها مصرفکنندگان را هدف قرار میدهد، بیآنکه عامل اصلی مصرف بالای سوخت بهبود یابد.