چرا گربهها در پاهای خود «حسگر» دارند؟
تینا مزدکی_برای پاسخ به این پرسش، نخست باید مفهوم موهای حسی را بشناسیم. این موها که به طور علمی «ویبریسا» (Vibrissae) نامیده میشوند، نوعی موهای خاص و تخصصی هستند که نسبت به موهای معمولی بدن، دارای سفتی و ضخامت بیشتری میباشند. با آنکه خود موهای حسی دارای عصب نیستند، ریشههای آنها در ساختارهای منحصر به فردی قرار دارند که غنی از پایانههای عصبی هستند؛ از همین رو، این موها قابلیت حساسی فوقالعادهای دارند.
«رابین گرنت»، زیستشناس حسی در دانشگاه منچستر متروپولیتن بریتانیا، اظهار میدارد که حساسیت موهای حسی صورت گربه تقریباً معادل حساسیت نوک انگشتان انسان است.
موهای حسی صورت چه وظیفهای دارند؟
بلندترین موهای حسی گربه در دو سمت بینی قرار گرفتهاند و به نام ویبریساهای پوزهای شناخته میشوند. تعداد این موها در گربهها متغیر است، اما به طور متوسط در هر سمت پوزه ۱۲ مورد از آنها وجود دارد که در چهار ردیف مرتب شدهاند.
این موهای حسی در شرایطی که نور محیط کم است یا دید گربه محدود شده، به آنها کمک میکنند تا بهتر بتوانند اطراف خود را حس کنند. اگرچه گربهها در شناسایی اجسام دور دارای مهارت هستند، اما قادر به تمرکز دقیق بر روی اشیایی که فاصلهشان کمتر از ۲۵ سانتیمتر از چشمانشان باشد، نیستند. «جاناتان لوسوس»، زیستشناس تکاملی دانشگاه واشنگتن اشاره میکند که گربهها برای تشخیص موقعیت اشیای نزدیک، به موهای حسی خود اتکا میکنند.
علاوه بر این موها، گربهها در بالای هر چشم خود دارای دستهای از موهای حسی هستند که تحت عنوان ویبریساهای فوقچشمی شناخته میشوند. این موها وظیفه محافظت از چشمها را دارند و به هنگام نزدیک شدن اجسام یا برخورد با آنها، میتوانند واکنش پلکزدن را فعال کنند. گربهها همچنین در ناحیه چانه و در دو طرف سر، در فاصلهای میان گوش و چانه، موهای حسی دیگری دارند که به آنها در شناسایی فضای اطراف کمک شایانی میکند.
گربهها در پشت هر یک از پاهای جلویی خود نیز مجموعهای شامل چهار تا شش مو حسی دارند که طول هرکدام حدود دو تا سه سانتیمتر است. این موها به نام «ویبریساهای کارپال» (Carpal vibrissae) شناخته میشوند.
واژه «کارپال» به استخوانهایی اشاره دارد که در انسان در ناحیه مچ دست قرار دارند. البته محل قرارگیری این استخوانها در گربهها به اندازه انسان یکسان نیست. گربهها در واقع هنگام راه رفتن بر روی انگشتان خود حرکت میکنند و نه روی کف دست؛ بنابراین استخوانهای کارپال آنها در قسمت بالاتر از پا قرار دارند.
از این رو، موهای حسی کارپال نیز در نواحی پشتی پاهای جلویی و در نزدیکی این استخوانها قرار دارند.
گربهها تنها موجودات دارای این موها نیستند
وجود موهای حسی کارپال به گربهها منحصر نمیشود. شمار زیادی از گوشتخواران و جوندگان، همچنین لمورها و آرمادیلوها نیز دارای این موها هستند. برعکس، سگهای اهلی فاقد موهای حسی کارپال هستند، هرچند برخی دیگر از گونههای سگسانان میتوانند این موها را داشته باشند. خرگوشها و برخی از حیوانات سمدار مانند اسب و گاو نیز از چنین ساختاری بیبهرهاند.
به گفته لوسوس، گونههایی که دارای موهای حسی کارپال هستند معمولاً موجوداتیاند که از اندامهای جلویی خود برای جلب اشیاء استفاده میکنند یا در بالا رفتن از درختان مهارت بالایی دارند. در این شرایط، وقتی حیوان نمیتواند به درستی چیزی را که در حال تلاش برای گرفتن آن است ببیند، موهای حسی میتوانند اطلاعات بیشتری را ارائه دهند.
لوسوس بر این باور است که یکی از دلایلی که گربهها این موها را دارند اما سگها ندارند، به قابلیت گربهها در حرکت دادن پاهای جلویی و استفاده از آنها برای گرفتن اشیاء بازمیگردد. گربهها قادرند پاهای جلویی خود را به دو طرف حرکت دهند و حتی برای جلب اشیاء، آنها را به هم نزدیک کنند؛ چنین قابلیتی در سگها وجود ندارد.
موهای حسی پا چه کارکردی دارند؟
دانشمندان هنوز به طور قطع نمیدانند که موهای حسی کارپال در گربهها دقیقاً چه وظیفهای را ایفا میکنند. با این حال، شواهد به دست آمده حاکی از این است که این موها احتمالاً در هدایت حرکات و انتخاب مکان مناسب برای قرار دادن پنجهها نقش ایفا میکنند.
گرنت بیان میکند که این موها احتمالاً به گربهها کمک میکنند تا در مسیرهای پیچیده حرکت کرده و بهویژه هنگام بالا رفتن از سطوح، موقعیت پنجههای جلویی خود را دقیقتر مشخص کنند.
او همچنین بر این عقیده است که موهای حسی پا در کنترل و جلب شکار نیز سهم دارند.
بدین ترتیب، موهای حسی گربه صرفاً زائدههایی در اطراف صورت نیستند. گربهها دارای مجموعهای از این گیرندههای حساس در بخشهای مختلف بدن خود هستند و موهای حسی واقع در پاها نیز قطعاً بخشی از ابزارهای حسی این شکارچیان برای درک بهتر محیط و کنترل حرکاتشان به شمار میآید.
۲۲۷۳۲۳