طبق گزارش خبرنگار مهر، ارزیابی عملکرد شرکت ملی نفت ایران از آغاز دوره فعالیت دولت چهاردهم نشان میدهد که تولید نفت خام کشور، علیرغم وجود chنکیل های فنی، فرآیندی، تحریمهای بینالمللی و حتی وضعیتهای مخاطرهآمیز امنیتی و جنگی، همواره بهصورت پیوسته در حال رشد بوده و در برخی مقاطع، رکوردهایی را به ثبت رسانده است که در سالهای اخیر بینظیر بودهاند. جریان انرژی کلیدی ایران در این دوران نه تنها متوقف نشد، بلکه با اتخاذ تدابیر مدیریتی خاص، حفظ تعادل در زنجیره انتقال و بهرهگیری از توان فنی کارشناسان داخلی، روند توسعه، افزایش ظرفیت و استمرار صادرات را با قدرت ادامه داد. این موفقیت بهواقع بیش از آنکه صرفاً یک رکورد آماری موقتی باشد، نتیجه پیادهسازی همزمان طرحهای توسعهای، انجام تعمیرات اساسی چاهها و رفع موانع فرآوری در میادین مختلف نفتی کشور محسوب میشود.
بر مبنای آمارهای رسمی عملیاتی، متوسط تولید نفت خام در سال ۱۴۰۳ با افزایشی نزدیک به ۲۰۰ هزار بشکه در روز نسبت به سال های گذشته همراه بود و موفق شد نرخ تحقق برنامههای تعیین شده را به ۹۶ درصد برساند. این روند رو به رشد، با تکیه بر استراتژی حفاظت از مخازن و افزایش توان عملیاتی ادامه یافت؛ بهطوریکه تولید نفت خام در دیماه ۱۴۰۴ نسبت به آغاز دوره دولت چهاردهم، تقریباً ۲۳۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت. همچنین، در ششم دیماه همان سال، با ثبت نقطهای قابل توجه، بالاترین رکورد تولید نفت خام کشور از نیمه دوم سال ۱۳۹۷ روایت شد. بهطور کلی، متوسط تولید سالانه در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل خود رشد قابل توجهی داشت و درصد تحقق برنامه تولید با جهش چشمگیر از ۹۶ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۹۷ درصد در سال ۱۴۰۴ رسید؛ آماری که موید کارآمدی تاسیسات کلان در بخش بالادست نفت است.
احیای ظرفیتها از توسعه چاههای جدید تا رفع موانع فرآوری
بخش قابل توجهی از رشد تولید نفت خام در دولت چهاردهم، ناشی از توسعه، حفاری و راهاندازی چاههای جدید در میادین مشترک و مستقل بوده است. بهعنوان مثال، در میدان مشترک آزادگان جنوبی، با حفاری و بهرهبرداری از ۲۸ حلقه چاه جدید توسعهای، افزایشی در حدود ۵۱ هزار بشکه در روز به دست آمد. در میادین سپهر و جفیر نیز متخصصان داخلی توانستند با حفاری و راهاندازی هشت حلقه چاه جدید و نصب سه دستگاه پمپ درونچاهی، تقریبا ۳۰ هزار بشکه در روز به توان تولیدی کشور بیفزایند. در میدان دارخوین، راهاندازی دو حلقه چاه جدید به همراه تعمیر و بازگرداندن یک حلقه چاه، رشد ۱۷ هزار بشکهای تولید را فراهم کرد. همچنین در میدان مشترک یادآوران، ورود دو حلقه چاه جدید به مدار و ساخت خط لوله ۱۲ اینچ از منیفولد کوشک به واحد فرآورش مرکزی (CTEP)، حدود ۱۰ هزار بشکه در روز به ظرفیت تولید نفت افزود. علاوه بر این، میدان دهلران با راهاندازی سه حلقه چاه جدید، افزایش سه هزار بشکهای را تجربه کرد و در میدان خشت نیز، چهار حلقه چاه پس از سالیان به مدار تولید بازگشتند.
اما با وجود این، تمامی افزایش ظرفیت بهدستآمده صرفاً ناشی از حفر چاههای جدید نبوده، بلکه بخش عمدهای از این موفقیت نتیجه پیادهسازی دقیق خدمات فنی، بازگردانی ظرفیتهای غیرفعال و حل مشکلات گلوگاهی بوده است. انجام خدمات تعمیراتی، ترمیمی و توسعهای بر روی چاههای موجود، بهتنهایی ظرفیتی معادل ۴۹ هزار بشکه در روز را احیا کرد. در همین راستا، در میدان نفتی یاران اقداماتی از قبیل نصب، تعویض و راهاندازی ۱۲ دستگاه پمپ درونچاهی به انجام رسید؛ در میدان منصورآباد اصلاح خطوط لوله جریانی و بازگشایی تعدادی از چاههای مسدود شده در دستور کار قرار گرفت و در میدان قلعهنار با ارتقای پمپهای انتقال، بخشهای ارزندهای از توان تولید نفت صیانتی کشور به چرخه بازگشت.
زنجیره پشتیبان تولید از تأسیسات سطحالارضی تا مدیریت خطوط لوله
تحقق اهداف تولید بدون ایجاد زیرساختهای فرآورشی و تسهیل در انتقال نفت غیرممکن بود؛ بنابراین بخش دیگری از برنامههای کلیدی شرکت ملی نفت ایران در این دوره، به رفع محدودیتهای فرآوری و نمکزدایی معطوف گردید. اصلاح ساختاری واحد بهرهبرداری و نمکزدایی چشمهخوش، راهاندازی تأسیسات نمکزدایی متمرکز اهواز و ارتقاء ظرفیت پردازش واحدهای اهواز ۱، ۲ و ۴، در کنار افزایش ظرفیت کارخانه نمکزدایی مارون ۵، وظیفه کلیدی در پذیرش نفت خام میادین برعهده داشتند. همچنین، ایجاد و راهاندازی خطوط انتقال نفت نمکی در مناطق رامشیر، منصوری و اهواز سبب گردید تا ظرفیتهای بالقوه تولید، به نفت تجاری و استاندارد تبدیل شوند.
علاوه بر موارد ذکر شده، اقداماتی راهبردی نظیر تعمیر بخشهای فرسوده خط لوله گاز احیای میدان آغاجاری، تعمیر و راهاندازی مجدد پمپهای انتقال نفت خام در میدان نرگسی و تکمیل بخشهایی از پروژه EPCD در میدان نفتی فروزان به انجام رسید. این مجموعه اقدامات یکپارچه فنی در گستره وسیعی از میادین خشکی و دریایی، نشان میدهد که افزایش خروجی نفت کشور، محصول یک برنامه مقطعی نبوده، بلکه از مدیریت هماهنگ و مداخلات فنی دقیق در تمامی ارکان زنجیره از سرچاه تا پایانههای پالایشگاهی و صادراتی نشأت میگیرد.
تابآوری صنعت نفت در کوران جنگ، تحریم و محاصره دریایی
اهمیت این دستاورد عملکردی زمانی دوچندان میشود که اوضاع حاکم بر سال ۱۴۰۴ و مواجهه کشور با بحرانهای جدی ژئوپلیتیک و نظامی را در نظر بگیریم. وقوع دو واقعه جنگی سنگین در فواصل کمتر از ۹ ماه، از جمله بحران جنگ ۱۲ روزه و وضعیت دشوار پس از آن، فعالیتهای صنعتی و اقتصادی کشور را در معرض تنشهای قابل توجه قرار داد. در صنعت بالادستی نفت، فشارهای ناشی از وضعیت جنگی، اعمال محاصره دریایی و الزامات حیاتی برای مدیریت موجودی مخازن ذخیرهسازی، تصمیمگیری در مورد نرخ تولید روزانه را به معادلهای بسیار حساس و پیچیده تبدیل کرده بود.
در طول این دوره بحرانی، انتخاب تدابیر پدافند غیرعامل و حفظ تعادل پویا بین نرخ استخراج، ظرفیت مخازن در جزیره خارک و دیگر پایانهها، مسیرهای جایگزین خطوط انتقال و کاهش مخاطرات عملیاتی با دقت اجرا شد. با شروع محاصره دریایی، میزان تولید متناسب با شرایط اضطراری تعدیل و مدیریت شد و در دوره ۶۰ روزه محاصره، متوسط تولید کماکان در سطحی پایدار و متناسب با مدیریت بحران حفظ شد تا پایداری شبکه و تأسیسات فرآوری با مشکل ساختاری مواجه نشود. پس از رفع شرایط حاد محاصره دریایی و برقرار شدن مجدد بارگیری نفتکشها، تولید بلافاصله با انعطافپذیری کامل روندی صعودی به خود گرفت.
مدیریت هوشمندانه تولید در روزهای بحرانی ثابت کرد که تنظیم آگاهانه نرخ جریان نفت، نگهداری از ساختار مخازن، جلوگیری از ایجاد خطر در بنادر و حفظ سلامت تأسیسات استراتژیک، اساسیترین ابزار بقا و تابآوری صنعت نفت به شمار میرود. همبستگی میان تیمهای مهندسی، ترابری دریایی و نیروهای عملیاتی در سکوهای خلیج فارس و نواحی نفتی، توطئه دشمنان را در ایجاد اختلال در تراز انرژی و درآمدهای ارزی کشور خنثی کرده و نشان داد که صنعت نفت ایران تحت شدیدترین فشارها نیز تسلیم ناپذیر باقی میماند.