آیا تا به حال به این موضوع اندیشیدهاید که چه عواملی سبب موفقیت و تأثیر بسزای برخی از خودروهای مشهور بر صنعت خودرو شده است؟ موفقیت یک طراحی در این حوزه تنها به میزان فروش آن محدود نمیگردد، بلکه وابسته به توانایی آن در الهامبخشی و ایجاد رقابت در میان سایر تولیدکنندگان نیز میباشد. در این مقاله، به بررسی یازده نمونه از این خودروها که با نوآوریهای خلاقانه خود نه تنها مسیر تاریخ را تغییر دادهاند بلکه موجب ظهور تعداد زیادی مدل مشابه شدهاند، خواهیم پرداخت.
فورد موستانگ ۱۹۶۴؛ بنیانگذار خودروهای پونی
فورد موستانگ مدل ۱۹۶۴ از همان زمان عرضه به موفقیت فوقالعادهای دست یافت و بهطور مؤثر سبک خودروهای پونی (Pony Car) را بنیانگذاری کرد. این نوع خودروها با طراحی جمعوجور و اسپرت خود، چهار صندلی با دو در و کاپوتی بلند دارند که به راحتی توجه هر بینندهای را جلب میکنند. پیروزی بینظیر موستانگ باعث شد تا سایر شرکتها نیز به سرعت اقدام کنند؛ شورولت با مدل کامارو در سال ۱۹۶۷ و پونتیاک با فایربِرد در همان سال، نمادهای واضحی از این تقلیدها هستند. امروزه نیز، مدلهای جدیدی مبتنی بر طراحی اصلی موستانگ بهطور منظم عرضه میشوند که عمق تأثیر این خودرو بر تاریخچه خودرو را نمایان میکند.
مینی کوپر: انقلابی در طراحی داخلی
طراحی مینی کوپر از سال ۱۹۵۷ توسط شرکت موریس آغاز شد و در سال ۱۹۵۹، این خودرو به بازار عرضه گردید. مینی کوپر با جعبهدندهای که در کنار آن نصب شده بود، یک طراحی پیشرفته را ارائه داد که قادر به ایجاد جلوپنجرهای بسیار جمعوجور، فضای داخلی وسیع و فضایی برای ذخیرهسازی در قسمت عقب بود، بدون اینکه بر عملکرد یا سرعت آن تأثیر منفی بگذارد. این نوآوری به تقویت محبوبیت خودروهای دیفرانسیل جلو (Front-Wheel Drive) کمک کرد. رقبای مستقیم مینی کوپر به ویژه فیات ۱۲۸ و شماری دیگر از همین عصر به شمار میروند. همچنین، بسیاری از مدلهای مدرن دیفرانسیل جلو نظیر هوندا سیویک، تویوتا کمری و تویوتا راو ۴ از طراحی جعبهدنده کنار مینی کوپر ۱۹۵۹ الهام گرفتهاند.
شلبی کبرا؛ از پیست به بازار کیتکارها
شلبی کبرا (Shelby Cobra) یک خودرو با عملکرد فوقالعاده است که توسط کارول شلبی (Carroll Shelby) در سال ۱۹۶۲ طراحی شد. هدف این مدل ترکیب موتوری V8 قدرتمند با شاسی سبکوزن بود که منجر به ایجاد یک کلاسیک بینظیر گردید. حدود ۱۰۰۰ دستگاه از این مدل اصلی بین سالهای ۱۹۶۲ تا ۱۹۶۷ تولید شدند و امروز در حراجیها به میلیونها دلار فروخته میشوند. همین امر منجر به راهاندازی بازار فعالی از کپیکاری شد. بهخصوص در دهه ۷۰، شرکتهایی چون فکتوری فایو ریسینگ، کیتهایی عرضه کردند که اجازه میداد به علاقهمندان این امکان را بدهند که کبراهای خود را با هزینهای مقرونبهصرفه بسازند. حتی خود کارول شلبی در دهه ۹۰ به تولید کبراهای جدید بر اساس طراحی اصلی اقدام نمود.
مرسدس بنز جی-واگن (G-Wagen)؛ از نیروهای نظامی تا خیابانهای شهری
مرسدس بنز جی-واگن به عنوان یکی از طراحیهای برجسته خودرو در تاریخ شناخته میشود. این خودرو در اوایل دهه ۱۹۷۰ به عنوان وسیلهای نظامی به درخواست محمدرضا شاه پهلوی، طراحی و معرفی شد. علیرغم پیشینه نظامی خود، G-Wagen همیشه محبوبیت زیادی را حفظ کرده است. مرسدس در دهههای ۸۰ و ۹۰ به بهبودهای متعددی در G-Wagen پرداخت و سپس آن را به مشتریان عادی فروخت، اما این خودرو تا سال ۲۰۰۲ وارد ایالاتمتحده نشد. این فاصله زمانی، فرصتی برای تولید کپیهای G-Wagen و کیتهای تبدیلی آن در بازار آمریکا فراهم آورد. بهعلاوه، در خارج از ایالات متحده، چین با BAIC ORV و روسیه با UAZ هانتر، کپیهای متنوعی از G-Wagen تولید کردند.
آئودی کواترو؛ پیشتاز رالی و منبع الهام
در سال ۱۹۸۰، آئودی کواترو (Audi Quattro) موفقیتهای زیادی را در دنیای موتور اسپرت جلب نمود. این خودرو ترکیبی از زیباییشناسی سخت و جذاب خودروهای ماسل کار و ویژگیهای آیرودینامیکی یک خودروی زیبای اسپرت بوده و در مسابقات رالی به پیروزیهای متعددی دست پیدا کرد. با افزایش قیمت و کمیابی کواترو، رانندگان به دنبال گزینههای جایگزین بودند. کیتهای تبدیل مبتنی بر طراحی کواترو، بهویژه در میان طرفداران رالی، به یکی از محبوبترین انتخابها تبدیل شدند. آئودی نیز بارها از محبوبیت کواترو بهرهبرداری کرده و به توسعه خودروهایی بر اساس این طراحی ادامه داد.
کرایسلر تاون اند کانتری؛ آغازگر عصر مینیونها
کرایسلر تاون اند کانتری (Chrysler Town and Country) در دهه ۸۰ میلادی به پدیدهای در صنعت خودرو تبدیل شد و مفهوم مینیونهای دیفرانسیل جلو را تعریف نمود. این خودرو در کنار دیگر مدلهای کرایسلر نظیر پلیموث وویجر و دوج کاراوان، نقشی مرکزی در افول استیشن واگنهای سنتی ایفا کرد. با مشاهده این تحولات، سایر خودروسازان نیز به ساخت مدلهای مشابه پرداختند. جنرال موتورز با GM All-Purpose Vehicle، شورولت با لومینا APV و پونتیاک با ترنس اسپرت وارد این بازار شدند. همچنین، فولکس واگن با اجازه از کرایسلر، مدل روتان را عرضه کرد که بهعنوان یکی از نزدیکترین نسخهها به تاون اند کانتری شناخته میشود.
فولکس واگن بیتل؛ پلتفرمی که محرکی برای کپیسازی شد
فولکس واگن بیتل (Volkswagen Beetle) که ابتدا توسط فردیناند پورشه طراحی شده، به یکی از محبوبترین خودروها در تاریخ خودرو تبدیل شده است. پورشه هدفش از طراحی این خودرو ارائه گزینهای اقتصادی برای رانندگان آلمانی بود. شاسی بیتل که موتور، گیربکس و سیستم تعلیق را در خود جای داده، به این معنی است که بدنه آن میتواند بهطور کامل از اجزاء عملکردی جدا گردد. این ویژگی یکی از عوامل کلیدی است که بیتل را فراتر از یک طراحی خودرو، به یک پلتفرم باز تبدیل میکند.
بیتل ممکن است از منظر فنی کپی به نظر برسد؛ طراحی آن شباهتهای زیادی به خودرویی دارد که هانس لدوینکا پیش از تولید بیتل طراحی کرده و تاترا نیز چند سال قبل از بیتل آن را ساخته بود و حتی شکایتی از فولکس واگن به جریان انداخت. اما داستان به اینجا ختم نمیشود. «دان باگی» (Dune Buggy) بر مبنای شاسی بیتل ایجاد شده و همچنین خود فولکس واگن از بیتل بهعنوان پایه برای طراحیهایی دیگر از جمله برازیلیا (Brasília) استفاده کرده است.
هامر؛ نماد آفرود و الهامبخش جهانی
در اوایل دهه ۱۹۹۰، طراحی تازهای از AM جنرال (AM General) قابلیتهای آفرود را با ظاهر نظامی به بازار عرضه کرد. طراحی جعبهای هامر (Hummer) که الهامگرفته از خودروی نظامی هاموی (Humvee) ایالات متحده بود، به سرعت به کپیبرداری در سطح جهانی منجر شد. جنرال موتورز در سال ۱۹۹۸ برند هامر را خرید و قبل از تولید نسخههای مشابه، مدلهای خاصی به نام H1، H2 و H3 به بازار عرضه کرد. در چین، دانگفنگ منگشی (Dongfeng Mengshi) نیز در مراحل ابتدایی به ساخت شاسیهایی مشابه هامر پرداخت؛ همچنین، در ژاپن تویوتا مگا کروزر (Toyota Mega Cruiser) را معرفی کرد که شباهت زیادی به هامر داشت.
رنجروور؛ لوکس، کاربردی و الگویی برای دیگران
شاسیبلندهای چندمنظوره در حال حاضر در جادهها بسیار رایج هستند، اما رنجروور چهاردر (Range Rover) نقش مهمی در شکلگیری این روند ایفا کرده است. نخستین رنجروور که در اوایل دهه ۱۹۷۰ توسط بریتیش لیلند (British Leyland) توسعه یافت، با موفقیت فراوانی به بازار عرضه شد. قیمت به صرفه و طراحی کاربردی آن مردم را خوشحال کرد و این طراحی به قدری چشمگیر بود که در نمایشگاهی در موزه لوور (Louvre) به نمایش گذاشته شد. در سال ۱۹۷۴، فیات نووا کامپانیولا استیشن واگن (Fiat Nuova Campagnola Station Wagon) به شورای پیشنهادی برای رنجروور در اروپا تبدیل شد. در روسیه نیز ماترا رانچو (Matra Rancho) با استفاده از قطعاتی که ابتدا از لندروور (Land Rover) تأمین شده بود، ساخته شد. در میانه دهه ۲۰۱۰، شرکت چینی لند ویند (Land Wind) شاسیبلند X7 خود را به بازار عرضه کرد که به طور عجیبی شبیه به رنجروور اووک (Range Rover Evoque) بود، بهطوری که لندروور از این شرکت به دادگاه شکایت کرد و در چین پیروز شد. با این حال، این موضوع مانع از ادامه کپیبرداری نشد.
سوبارو اوتبک؛ مبتکر سگمنت کراساوور
سوبارو (Subaru) با عرضه اوتبک (Outback) در سال ۱۹۹۵ سعی داشت خودروئی نوین را به بازار معرفی کند. اوتبک به عنوان “نخستین واگن اسپرت کاربردی جهان” خود را معرفی کرد و هدف آن پرکردن شکاف بین سلیقههای مختلف مشتریان بود. این خودروی تمام چرخ متحرک (AWD) بر اساس شاسی بلندی به سبک استیشن واگن ساخته شد. این مدل همچنین آغازگر روندی جدی برای سازندگان و مصرفکنندگان خودرو به شمار میرود که به ظهور خودروهایی همچون تویوتا راو ۴ (Toyota RAV4) و هوندا CR-V انجامید. همچنین، خودروهای دیگری چون ولوو کراس کانتری (Volvo Cross Country) و آئودی A4 آلرود (Audi A4 Allroad) به این مجموعه تعلق دارند و هوندا اورتیا (Honda Orthia) نیز به طور خاص به مشتریان بازار اوتبک تمرکز میکند و یک نوع اوتبک محسوب میشود.
لوتوس سون؛ افسانهای از کیتکارها
از زمان معرفی لوتوس سون (Lotus Seven)، این خودرو به طور مداوم درخواستهایی از سوی طراحان و شرکتهای دیگر برای ساخت نسخههایی از آن دریافت کرده است. کالین چپمن این مدل را در سال ۱۹۵۷ با توجه به بازار خاصی طراحی کرد. چپمن نخستین بار این مدل را به صورت کیت فروخت و به علاقهمندان اجازه ساخت نسخه شخصی خود را داد. با این ویژگی، لوتوس سون به اصطلاح نسبتاً ساده در ساخت بود. طراحی اصلی این مدل در سال ۱۹۷۳ توسط کیترهام کارز خریداری شد و کیترهام بلافاصله تولید نسخهای را از لوتوس سون شروع کرد که همچنان به تولید آن ادامه میدهد.
در سطح جهانی، تولیدکنندگانی مانند فرایزر کارز، برانتون اتو و ورلد کلاس موتوراسپورتس نیز مدلهایی مشابه از لوتوس سون را توسعه دادند. یکی از این کپیها به قدری به طراحی اصلی نزدیک بود که منجر به دعوای حقوقی شد: وستفیلد اسپرتس کارز در میانه دهه ۱۹۸۰ توسط کیترهام به دلیل نقض حقوق کپیرایت به دادگاه کشیده شد، پرونده را باخت و مجبور به اصلاحات جدی در طراحی خودروهای خود شد. علیرغم این تجربیات ناگوار، بسیاری از تولیدکنندگان دیگر همچنان به تقلید از طراحی لوتوس سون ادامه دادهاند و این خودرو امروزه به عنوان یکی از پرکپیترین طراحیهای خودرو در تاریخ صنعت خودروسازی شناخته میشود.