آیا افزایش فشارهای اقتصادی ایالات متحده بر ایران به درگیری‌های نظامی منجر خواهد شد؟

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در روز دوشنبه اقداماتی را با هدف منزوی کردن اقتصاد ایران اعلام کرد، در حالی که ایالات متحده در حل نظامی اختلافات با تهران دچار مشکل شده است. با این حال، او از وضع شدیدترین تحریم‌های ممکن خودداری کرد و هشدار داد که کشورهایی که همچنان با ایران داد و ستد دارند، ممکن است با خطر قطع روابط با سیستم مالی مبتنی بر دلار مواجه شوند.

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده ۶۰ نهاد، شخص و کشتی را تحت تحریم قرار داد و چندین مجوز عمومی، از جمله مجوزهای مرتبط با پرداخت‌های حواله به ایران را به حالت تعلیق درآورد. همچنین در حال همکاری با شرکای خود برای مختل کردن شبکه‌ها، تسهیل‌گرها و کانال‌های مالی است که «درآمدهای غیرقانونی» تولید می‌کنند.

از سوی دیگر، ایران به رویکردی مطمئن پرداخته و بیان می‌کند که شرکای تجاری‌اش در برابر فشارهای آمریکا ایستادگی خواهند کرد، هرچند که واکنش کشورهای همسایه به این موضوع همچنان غیرقابل پیش‌بینی است.

چین، عراق، پاکستان، ترکیه و برخی کشورها در حوزه خلیج فارس در طی سال‌های گذشته، با وجود تحریم‌های آمریکا که از زمان آغاز دوره دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۱۰۰۰ نفر، کشتی و هواپیما گسترش یافته است، روابط تجاری خود با تهران را حفظ کرده‌اند.

با این وجود، علی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد ایران، به تازگی اظهار داشته که شرکای تجاری در برابر فشارهای آمریکایی ایستادگی خواهند کرد و ایران «کاملاً آماده» مواجهه با این تحریم‌ها است، اگرچه ایرانیان احتمالاً آثار ناشی از این تحریم‌ها را احساس خواهند کرد.

رئیس کل بانک مرکزی ایران در روز چهارشنبه گذشته اعلام کرد که به دلیل محاصره دریایی بنادر ایران توسط ایالات متحده، صادرات نفت این کشور به صفر رسیده است، وضعیتی که به شدت بحران اقتصادی کشور را تشدید می‌کند.

سوالی که مطرح می‌شود این است که آیا فشار اقتصادی، تهران را به سازش وا می‌دارد یا آن را به سمت تقابل بیشتر با واشنگتن و همسایگانش سوق خواهد داد.

مقاومت در برابر فشار اقتصادی

با پیش‌بینی اعلامیه‌ای از طرف ایالات متحده، محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی ایران، در روز شنبه تهدید کرد که تهران می‌تواند در واکنش، شرکت‌های «نفتی و اقتصادی آمریکا در اطراف ایران و دیگر مکان‌ها» را مورد هدف قرار دهد.

وی همچنین به همسایگان خلیج فارس نسبت به پیوستن به «جنگ اقتصادی» آمریکا هشدار داد و تصریح کرد که اگر چنین کنند، «قطره‌ای نفت از خلیج فارس و تنگه هرمز خارج نخواهد شد».

رضایی تأکید کرد که ایران قادر به هدف قرار دادن دیگر مسیرهای صادرات نفت در این منطقه نیز است.

در حالی که به نظر می‌رسد واشنگتن امیدوار است که فشار اقتصادی، جمهوری اسلامی را تضعیف کرده و به میز مذاکرات بازگرداند و شاید اقدامش برای کاهش اهرم فشار در تنگه هرمز، تهدیدی باشد، تهران به نظر می‌رسد که آماده باشد تا برای مقابله با چنین فشاری، مواجهه نظامی مستقیم با ایالات متحده و متحدان عرب خود را از سر بگیرد.

امارات تجارت با ایران را متوقف کرد

چند روز پیش از اعلان تحریم‌های آمریکا، امارات متحده عربی، که یکی از بزرگترین شرکای تجاری ایران و مرکزی کلیدی برای صادرات مجدد به شمار می‌رود، تعلیق «تمام فعالیت‌ها، مبادلات تجاری و تراکنش‌های مالی» با تهران را تا اطلاع ثانوی اعلام کرد.

با وجود این که ارزش تجارت دوجانبه امارات و ایران تقریباً ۲۰ میلیارد دلار در سال تخمین زده می‌شود، اما دلیل دقیق این اقدام مشخص نیست. وزارت خارجه امارات صرفاً اعلام کرد که این تصمیم به دلیلی مرتبط با «تشدید وضعیت منطقه‌ای» اتخاذ شده است.

چند ساعت قبل از این، وزارت دفاع امارات گزارشی را منتشر کرد که در آن ادعا شده بود ایران دو موشک بالستیک به سمت امارات شلیک کرده است، ادعایی که تهران آن را رد کرده است.

یک روز بعد از اعلامیه امارات، در تاریخ ۱۸ اوت، ترامپ نسبت به اقدامات اقتصادی بیشتر علیه ایران هشدار داد.

این زمان‌بندی ممکن است نشان‌دهنده این باشد که در حالی که ابوظبی تلاش دارد هم‌آهنگی با واشنگتن را نشان دهد، به طور همزمان و با تشدید تحریم‌های آمریکا، به طور مستقل نیز از تهران فاصله می‌گیرد.

بر اساس داده‌های سازمان تجارت جهانی، امارات در سال ۲۰۲۴ درصدی برابر با ۳۰.۶ درصد از واردات ایران را به خود اختصاص داده است.

همچنین، این کشور به عنوان سومین مقصد صادراتی ایران شناخته شده و ۱۲ درصد از صادرات ایران به ارزش بیش از ۷ میلیارد دلار را به خود اختصاص می‌دهد.