بنابراین، افرادی که قصد دارند درخواست خود را ارائه دهند، تنها در صورتی مجاز به انجام این کار هستند که تمامی شرایط هویتی را تمام و کمال داشته باشند، به سن قانونی رسیده باشند و وضعیت اقامت خود در خارج از کشور را نیز به اثبات برسانند، تا بتوانند پرونده درخواست خود را تکمیل کرده و وارد مراحل اداری و تشریفات گمرکی گردند.

الزامات عمومی و شرایط ثبت سفارش برای واردات خودرو

برای آغاز فرآیند ثبت سفارش واردات خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج از کشور، متقاضی باید دارای تابعیت دائمی جمهوری اسلامی ایران باشد و سن قانونی ۱۸ سال را به‌طور کامل احراز کند. از دیگر پیش‌نیازهای حیاتی، برخورداری از اقامت معتبر و قانونی در کشور محل سکونت است که این مساله باید به تصویب رسمی نمایندگی‌های دیپلماتیک و کنسولی وزارت امور خارجه برسد.

با استناد به متن دستورالعمل، تاریخ شروع اقامت قانونی متقاضی در خارج از کشور باید حداکثر تا تاریخ ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ به ثبت رسیده باشد. لذا تمامی پرونده‌های اقامتی که تاریخ آغاز آنها پس از این تاریخ باشد، از بهره‌مندی از مزایا و ضوابط این بخش از طرح مستثنی خواهند بود.

بر اساس این مصوبه، به هر متقاضی واجد شرایط تنها اجازه ورود یک دستگاه خودروی سواری داده می‌شود و ثبت سفارش برای بیش از یک دستگاه ممنوع است. با توجه به هدف اصلی این آیین‌نامه که پاسخ‌گویی به نیازهای شخصی هم‌وطنان مقیم خارج است، هرگونه نقل و انتقال، فروش امتیاز یا تجمیع سهمیه‌ها در بستر سامانه جامع تجارت ممنوع اعلام شده است.

مراحل احراز هویت در سامانه میخک و سامانه جامع تجارت

اولین اقدام در فرآیند ثبت سفارش واردات خودرو برای متقاضیان واجد شرایط، بارگذاری اطلاعات هویتی و مدارک اقامتی در سامانه مدیریت خدمات کنسولی، که معروف به سامانه میخک متعلق به وزارت امور خارجه می‌باشد، پیش از مراجعه به سامانه‌های بازرگانی کشور است.

در این مرحله، متقاضی بایستی تمام مدارک هویتی، گذرنامه معتبر، مجوز اقامت قانونی صادره از کشور محل سکونت و سوابق کنسولی مربوطه را در این سامانه بارگذاری کند تا نمایندگی‌های وزارت امور خارجه اصل و صحت این مدارک را تایید نمایند. پس از تکمیل بررسی‌ها و صدور تاییدیه رسمی وضعیت اقامت از سوی وزارت امور خارجه، اطلاعات متقاضی به‌صورت سیستماتیک و خودکار به سامانه جامع تجارت منتقل خواهد شد.

پس از انتقال اطلاعات، دسترسی جدیدی تحت عنوان «مجوز موردی ـ واردات خودروی ایرانیان مقیم خارج کشور» در پنل کاربری اختصاصی متقاضی فعال می‌شود و تمامی مراحل و سوابق پرونده ثبت سفارش تنها از طریق همین پنل قابل پیگیری خواهد بود.

ضوابط فنی، سن معتبر و شرایط مالکیت خودرو

هم‌وطنان مقیم خارج قادر خواهند بود تا خودروهای جدید یا دست دوم را برای ورود به کشور انتخاب کنند، به شرطی که سن ساخت خودرو از حداکثر ۵ سال تجاوز نکند. سن خودرو براساس سال تولید میلادی موجود در مدارک هویتی و اسناد رسمی آن وسیله نقلیه مشخص خواهد شد و ورود مدل‌هایی که دارای عمر بیش از پنج سال هستند ممنوع خواهد بود.

یکی از الزامات دیگر در این دستورالعمل، احراز سابقه مالکیت است که به این صورت انجام می‌شود که واردات تنها برای خودروهایی که سند مالکیت رسمی آنها تا سقف تاریخ ۱۲ آذر ۱۴۰۴ به نام شخص متقاضی ثبت شده باشد، مجاز خواهد بود. این الزام با هدف جلوگیری از هرگونه کارهای غیرقانونی، دلالی و انتقال صوری مدارک وضع شده است تا اطمینان حاصل شود که خودروی وارداتی در تملک واقعی شخص درخواست‌دهنده خواهد بود.

تفکیک خودروهای صفر و کارکرده و ضوابط گارانتی

در قوانین متداول سامانه جامع تجارت، تمایزهایی میان خودروهای نو و دست دوم وجود دارد. به این معنا که اگر مسافت طی شده برای یک خودرو از ۹۹ کیلومتر فراتر رود، آن وسيله نقلیه در رده خودروهای مستعمل و دست‌دومی قرار خواهد گرفت. بر اساس تصمیمات قانونی، خودروهای کارکرده از الزامات دریافت گواهی گارانتی معاف هستند.

همچنین، با ثبت تمام مشخصات، ارائه اطلاعات اولیه به معنای صدور مجوز نهایی ورود نخواهد بود؛ بلکه هر خودرو باید پس از درج مشخصات در سامانه، مورد ارزیابی دفتر صنایع خودرو وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار گیرد تا مجوز فنی لازم صادر شود. اخذ این تأییدیه فنی، شرط نهایی برای تکمیل فرآیند ثبت سفارش به شمار می‌آید.

برندهای مجاز و مسائل ممنوعیت‌های وارداتی

فهرست خودروهای سواری مجاز برای واردات تحت این طرح شامل مجموعه وسیعی از تولیدکنندگان معتبر از اروپا و آسیا خواهد بود. طبق اعلام رسمی، برندهای مجاز شامل تویوتا (Toyota)، مرسدس‌ بنز (Mercedes-Benz)، بی ام و (BMW)، لکسوس (Lexus)، آئودی (Audi)، هوندا (Honda)، هیوندای (Hyundai)، کیا (Kia)، نیسان (Nissan)، مزدا (Mazda)، میتسوبیشی (Mitsubishi)، فولکس‌ واگن (Volkswagen)، ولوو (Volvo)، رنو (Renault)، اشکودا (Skoda)، سوزوکی (Suzuki)، بی‌ وای‌ دی (BYD)، چانگان (Changan)، جیلی (Geely)، هاوال (Haval)، ام‌جی (MG) و وویا (Voyah) می‌باشد.

در عوض، دو ممنوعیت کاملاً قطعی و واضح در الگوی اجرایی لحاظ گردیده است: اول، ورود تمامی خودروهای تولید شده تحت برندهای آمریکایی به‌طور کلی ممنوع می‌باشد. دوم، واردات هر نوع خودروی راست‌فرمان به دلیل عدم تطبیق با قوانین شماره‌گذاری و مقررات رانندگی کشور، غیرقانونی اعلام گردیده است.

سازوکار تأمین مالی و مهلت قانونی ثبت سفارش

تأمین مالی در فرآیند ثبت سفارش خودرو براساس الگوی «بدون انتقال ارز» طراحی شده است. طبق این سازوکار، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران هیچ‌ گونه مسئولیتی در زمینه تخصیص یا پرداخت ارز رسمی، نیمایی یا سایر ارزهای دولتی برای خرید خودرو نخواهد داشت.

متقاضیان ملزم به تأمین و پرداخت کل وجوه مربوط به قیمت خرید خودرو و سایر هزینه‌های جانبی از منابع مالی قانونی و ذخایر ارزی شخصی خود در خارج از کشور خواهند بود. همچنین، ارزیابی و تأیید منشأ ارز بر اساس دستورالعمل‌های ارزی تعیین شده انجام خواهد شد.

علاوه بر این، با در نظر گرفتن آخرین اصلاحات در آیین‌نامه اجرایی واردات، مدت ثبت سفارش واردات خودرو برای هم‌وطنان مقیم خارج تا پایان سال ۱۴۰۵ تمدید گردیده است تا زمان کافی برای پیگیری اقدامات قانونی در اختیار متقاضیان قرار گیرد.

مراحل چهارگانه ثبت سفارش تا ترخیص نهایی

فرآیند کامل اداری و گمرکی از گام نخست تا آزادسازی کالا شامل چهار مرحله مشخص به شرح زیر است:

• گام اول: ثبت‌نام متقاضی در سامانه میخک وزارت امور خارجه، بارگذاری مدارک و اخذ تأییدیه رسمی اقامت که باید تاریخ شروع آن پیش از ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ باشد.
• گام دوم: فعال‌سازی خودکار و سیستماتیک نقش کاربری «مجوز موردی ـ واردات خودروی ایرانیان مقیم خارج کشور» در سامانه جامع تجارت.
• گام سوم: انتخاب خودروی متناسب با شرایط قانونی (نو یا کارکرده با عمر ساخت بالای ۵ سال و احراز مالکیت تا قبل از ۱۲ آذر ۱۴۰۴) و درج مشخصات آن در سامانه.
• گام چهارم: ارزیابی متخصصانه و بررسی پرونده به‌وسیله دفتر صنایع خودرو وزارت صنعت، معدن و تجارت، صدور مجوز فنی و تأیید منشأ ارزی و در نهایت انجام مراحل ترخیص نهایی خودرو از گمرکات اجرایی کشور.