اجلاس شانگهای؛ تأکید بر چندجانبهگرایی و نظم چندقطبی/ ایران در کانون دیپلماسی و همکاریها
به نقل از ایرنا، این اجلاس در شرایطی برگزار گشت که جنگ و تجاوزات آمریکایی-صهیونیستی علیه ایران بار دیگر به یکی از موضوعات حیاتی امنیتی و اقتصادی در منطقه تبدیل شده و مسائل مربوط به امنیت انرژی، آزادی کشتیرانی، تحولات غرب آسیا و نقش قدرتهای غیرغربی در نظم بینالمللی، بر فضای اجلاس سایه افکنده بود. رسانههای منطقهای نیز حضور پزشکیان در کنار رهبران چین، روسیه و هند را از زوایای ژئوپلیتیکی اجلاس بسیار حائز اهمیت ارزیابی نمودند.
پزشکیان: ایران خواستار نظم چندقطبی مبتنی بر چندجانبهگرایی است
رئیسجمهور جمهوری اسلامی ایران در سخنانی که در اجلاس «شانگهای پلاس» ایراد کرد، ضرورت شکلگیری یک نظم چندقطبی مبتنی بر چندجانبهگرایی، برابری حاکمیت کشورها و حاکمیت قانون را مورد تأکید قرار داد و هشدار داد که تغییر در توازن قدرت در سطح جهانی نباید به جایگزینی یک مرکز سلطه با دیگری منجر شود.
پزشکیان در ادامه به اهمیت نقش سازمان ملل متحد در حفظ صلح و امنیت جهانی اشاره کرد و خواستار اصلاح و ارتقا کارایی این نهاد و شورای امنیت شد و عملکرد این سازمانها در قبال تحولات غزه، لبنان و حملات اخیر علیه ایران را ناامیدکننده به شمار آورد.
وی همچنین تصریح کرد که دیپلماسی و مذاکره باید بهعنوان راه اصلی حل اختلافات ادامه یابد و دستیابی به صلح پایدار نیازمند حسن نیت، احترام به تعهدات و پرهیز از خشونت است.
رایزنی پزشکیان و مودی؛ چابهار در کانون همکاری تهران و دهلینو
ملاقات پزشکیان و مودی بهعنوان یکی از مهمترین دیدارهای دوجانبه رئیسجمهوری ایران در حاشیه اجلاس به شمار میرفت. دو طرف بر گسترش روابط اقتصادی و تجاری تأکید کردند و موضوعاتی از جمله همکاریهای حملونقلی، امنیت دریایی، تنگه هرمز و روند همکاریها در بندر چابهار مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
نخستوزیر هند پس از این دیدار تأکید کرد که دهلینو به دنبال گسترش و تنوع در روابط تجاری با تهران است و در این راستا، بار دیگر به تعهد هند نسبت به تقویت دوستی دیرینه با ایران اشاره کرد.
دیدار پزشکیان و پوتین؛ تأکید بر توسعه همکاریهای تهران و مسکو
مسعود پزشکیان و ولادیمیر پوتین نیز در حاشیه اجلاس بیشکک دیداری داشتند. در این جلسه، آخرین وضعیت روابط دوجانبه و راهکارهای توسعه و تقویت همکاریهای مشترک در عرصههای مختلف مورد بررسی قرار گرفت.
این توافق در شرایطی انجام شد که روابط تهران و مسکو در سالهای اخیر در حوزههای سیاسی، اقتصادی، انرژی و امنیت گسترش یافته و هردو کشور همزمان تحت عواقب تحریمهای غرب قرار دارند.
دیدار پزشکیان و شهباز شریف؛ تأکید پاکستان بر تداوم میانجیگری بین تهران و واشنگتن
نخستوزیر پاکستان در ملاقات با رئیسجمهوری ایران بر ضرورت خویشتنداری و ادامه دیپلماسی بهمنظور دستیابی به صلح و ثبات پایدار در منطقه تأکید کرد و تفاهمنامه اسلامآباد میان ایران و آمریکا را بهعنوان مسیری قابل اعتماد برای حل و فصل بحران دانست.
شهباز شریف همچنین بر ادامه تلاشهای پاکستان در زمینه کمک به روند صلح تأکید نمود. پزشکیان نیز ضمن قدردانی از تلاشهای اسلامآباد، بر اهمیت تقویت روابط میان ایران و پاکستان و لزوم وحدت بیشتر کشورهای اسلامی در مقابل چالشهای منطقهای تأکید کرد.
دیدار پزشکیان و شی جینپینگ؛ تداوم همکاری تهران و پکن
پزشکیان در حاشیه این اجلاس با شی جینپینگ نیز دیدار و گفتوگو کرد. این ملاقات در شرایطی برگزار شد که چین بهعنوان یکی از مهمترین شرکای اقتصادی ایران و از بازیگران کلیدی در معادلات انرژی و تجاری منطقه، به تقویت نقش سازمان همکاری شانگهای و چندجانبهگرایی در نظام بینالملل تأکید دارد.
سه پیشنهاد اقتصادی ایران برای سازمان همکاری شانگهای
رئیسجمهوری ایران در اجلاس سران، سه پیشنهاد اقتصادی واضح را بهمنظور تقویت همکاریهای میان اعضا مطرح کرد: اولین مورد، گسترش همکاریهای بانکی و مالی، بهرهبرداری بیشتر از ارزهای ملی و ایجاد سازوکارهای پرداخت مشترک است که ممکن است به تأسیس یک بانک برای سازمان همکاری شانگهای منجر شود؛ دوم، تشکیل یک اتحادیه بیمه برای صادرات و سرمایهگذاری بهمنظور حمایت از تجارت و سرمایهگذاری میان کشورهای عضو؛ و سوم، ایجاد «کنسرسیوم انرژی سازمان همکاری شانگهای» با هدف تقویت همکاری در تولید، انتقال و مصرف انرژی.
پزشکیان همچنین بر اهمیت توسعه تجارت درونسازمانی، تسهیل امور گمرکی، تقویت کریدورهای حملونقلی، اتصال بنادر و مراکز لجستیکی و افزایش ظرفیتهای ترانزیتی تأکید کرد؛ مسألهای که بهخاطر موقعیت جغرافیایی ایران، میتواند جایگاه کشور را در شبکه ارتباطی اوراسیا تقویت نماید.
پیشنهاد ایران برای تشکیل مجمع پارلمانی سازمان همکاری شانگهای
رئیسجمهوری ایران همچنین پیشنهاد ایجاد «مجمع پارلمانی سازمان همکاری شانگهای» را مطرح کرد. هدف این پیشنهاد، تقویت تبادل نظر بین پارلمانها میان کشورهای عضو، تبادل تجربیات قانونی و حمایت از همکاریهای مشترک اعلام شده است.
اعلامیه بیشکک؛ تأکید سازمان بر چندجانبهگرایی و اصلاح حکمرانی جهانی
در پایان اجلاس، سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای «اعلامیه بیشکک» را به مناسبت بیستوپنجمین سالگرد تأسیس سازمان امضا کردند. در این سند بر تداوم تلاش برای تقویت سازمان و تحقق اهداف راهبرد توسعه آن تا سال ۲۰۳۵ و همچنین اصلاح و بهبود نظام حکمرانی جهانی تأکید گردید.
بهطور کلی، طبق لیست منتشرشده از اسناد اجلاس، ۲۸ سند به امضا رسید که علاوه بر اعلامیه بیشکک، شامل اصلاح منشور سازمان، ساختارهای مقابله با تهدیدهای امنیتی، همکاری در زمینه مبارزه با مواد مخدر، امنیت اطلاعات، تغییرات اقلیمی، هوش مصنوعی، توسعه بنادر و مراکز لجستیکی، کریدور فناوری سبز و همکاریهای انرژی بود.
امنیت، انرژی، فناوری و ترانزیت؛ محورهای اصلی نتایج اجلاس
از جمله مهمترین اسناد و تصمیمات اجلاس میتوان به برنامه همکاری در مبارزه با اعتیاد تا سال ۲۰۳۰، برنامه مقابله با مواد مخدر صنعتی، برنامه امنیت اطلاعات برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸، نقشه راه توسعه بنادر و مراکز لجستیکی برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰، ایجاد ظرفیتهای منطقهای پردازش داده و توسعه هوش مصنوعی همچنین برنامه ایجاد «کریدور فناوری سبز» اشاره نمود. همکاری در زمینه انرژی، بهینهسازی مصرف انرژی، تنوع زیستی و نبرد با جرایم سازمانیافته نیز در اسناد اجلاس مورد توجه قرار گرفت.
شانگهای پلاس؛ فرصتی برای ایران جهت بیان دیدگاهها درباره نظم آتی جهان
نشست «شانگهای پلاس» با حضور کشورهای عضو، ناظران و شرکای گفتوگو سازمان برگزار گردید. پزشکیان در این جلسه بر پتانسیل بالای این قالب برای شکلدهی به یک نظم چندقطبی و تأسیس بسترهای جدید برای همکاریهای سیاسی و اقتصادی تأکید داشت.
از منظر تهران، اهمیت «شانگهای پلاس» تنها به همکاری میان اعضای رسمی سازمان محدود نمیشود، بلکه این چارچوب میتواند زمینهای برای نزدیکی کشورهای مستقل و در حال رشد و افزایش نقش آنها در تصمیمگیریهای جهانی فراهم کند.
انتقال ریاست سازمان به پاکستان؛ آغاز دوره جدیدی
در پایان اجلاس، ریاست دوره بعدی سازمان همکاری شانگهای به پاکستان سپرده شد و اسلامآباد مسئولیت رهبری سازمان را در سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ به عهده خواهد گرفت. همچنین پاکستان میزبان اجلاس سران در سال آینده خواهد بود.
بیشکک و دیپلماسی چندلایه ایران
اجلاس بیشکک برای جمهوری اسلامی ایران فراتر از یک نشست سالانه سازمان همکاری شانگهای بود. تهران در این اجلاس بهطور همزمان سه رویکرد را دنبال کرد: تثبیت دیپلماسی سیاسی با قدرتهای بزرگ غیرغربی، بهرهبرداری از ظرفیتهای اقتصادی و ترانزیتی سازمان و بیان مواضع ایران در مورد بحران کنونی و ضرورت بازگشت به دیپلماسی.
حضور پزشکیان در کنار رهبران چین، روسیه و هند و دیدارهای دوجانبه با سران این کشورها، پیشنهادهایی برای استفاده از ارزهای ملی، ایجاد سازوکارهای مالی و کنسرسیوم انرژی، تأکید بر توسعه کریدورهای حملونقلی و پیشنهاد تشکیل مجمع پارلمانی، نشان میدهد که تهران تلاش دارد تا از عضویت در سازمان همکاری شانگهای بهعنوان فضایی عملی برای تجارت، ترانزیت، انرژی، همکاری مالی و کاهش آثار فشارهای اقتصادی خارجی بهرهبرداری کند.
از سوی دیگر، مواضع پزشکیان در اجلاس و «شانگهای پلاس» نشاندهنده این است که ایران در کنار تأکید بر مقابله با یکجانبهگرایی و شکلگیری نظم چندقطبی، همچنان دیپلماسی و مذاکره را بهعنوان اصلیترین مسیر حل اختلافات به شمار میآورد. بهاینترتیب، پیام کلیدی حضور ایران در بیشکک را میتوان بهعنوان ترکیبی از «تقویت روابط اوراسیایی، توسعه همکاریهای اقتصادی و حفظ مسیری دیپلماتیک» توصیف نمود.