بیانیه بیشکک؛ مخالفت با جنگ ایران از متحدان سنتی تهران فراتر رفت
به گزارش سیاست خارجی ایرنا، سران سازمان همکاری شانگهای پس از نشست دو روزه خود در پایتخت قرقیزستان، بیشکک، بیانیه مشترکی را با عنوان «بیانیه بیشکک» به امضا رساندند. این بیانیه به امضای «شی جینپینگ» رئیسجمهوری چین، «ولادیمیر پوتین» رئیسجمهوری روسیه، «نارندرا مودی» نخستوزیر هند، «شهباز شریف» نخستوزیر پاکستان و دیگر رهبران کشورهای عضو این سازمان رسید.
سازمان همکاری شانگهای شامل روسیه، چین، هند، پاکستان، ایران، بلاروس، ازبکستان، قزاقستان، تاجیکستان و قرقیزستان است.
محکومیت حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران
به گزارش الجزیره، اعضای سازمان همکاری شانگهای در بیانیه بیشکک، «حملات نظامی به قلمرو جمهوری اسلامی ایران را که به کشته شدن شمار زیادی از غیرنظامیان و وارد آمدن خسارات قابل توجه به اقتصاد این کشور منجر شده است»، محکوم کردند. سران این سازمان تاکید کردند حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، «اصول و قواعد حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل متحد را نقض میکند و خطرات جدی برای صلح، امنیت و ثبات بینالمللی ایجاد کرده است.»
در این بیانیه همچنین آمده است: «کشورهای عضو صمیمانهترین تسلیت خود را به مردم و دولت جمهوری اسلامی ایران به مناسبت درگذشت تراژیک سید علی خامنهای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، و خانوادههای قربانیان ابراز میکنند.»
اعضای سازمان همکاری شانگهای همچنین بر «حمایت خود از حاکمیت و تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران» تاکید کرده و خواستار حلوفصل مناقشه «صرفاً از طریق سیاسی و دیپلماتیک» شدند.
حمایت سازمان همکاری شانگهای از فلسطین
بیانیه بیشکک همچنین حملات رژیم صهیونیستی به فلسطین را عامل بیثباتی در غرب آسیا دانسته است. در این بیانیه آمده است: «کشورهای عضو بر این باورند که تنها راه ممکن برای تضمین صلح و ثبات در خاورمیانه، حلوفصل جامع و عادلانه مسئله فلسطین است.»
مخالفت با اقدامات قهری یکجانبه
اعضای سازمان همکاری شانگهای بدون اشاره مستقیم به تحریمهای آمریکا علیه ایران و کشورهایی که با تهران تجارت میکنند و همچنین تحریمهای غرب علیه روسیه به دلیل جنگ اوکراین، اعلام کردند با هرگونه «اقدامات قهری یکجانبه» که مغایر با قواعد سازمان ملل متحد و سازمان تجارت جهانی باشد، مخالف هستند. آنها هشدار دادند چنین اقداماتی میتواند «تاثیر منفی بر اقتصاد جهانی» داشته باشد.
حمایت سازمان همکاری شانگهای از حقوق هستهای ایران
رهبران سازمان همکاری شانگهای همچنین از حقوق ایران به عنوان یکی از اعضای پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) حمایت کردند. کشورهای عضو در بیانیه خود بر «حق مسلم» اعضا برای توسعه تحقیقات، تولید و استفاده از انرژی اتمی «برای اهداف صلحآمیز» تاکید کردند و خواستار تداوم همکاریهای بینالمللی «عادلانه، پایدار و متقابلاً سودمند» در این زمینه «بدون تبعیض» شدند. اعضای سازمان همکاری شانگهای تاکید کردند هرگونه اقدامی که این حق را محدود کند، «مغایر با حقوق بینالملل» است.
تقویت همکاری اقتصادی و مالی در دستور کار اعضا
همکاری اقتصادی نیز یکی از محورهای اصلی گفتوگوهای اعضای سازمان همکاری شانگهای بود؛ بهویژه در شرایطی که جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، تجارت در مسیرهای مهم دریایی از جمله تنگه هرمز را با اختلال مواجه کرده و پیامدهای آن زنجیرههای تامین جهانی، بازار انرژی و بازارهای مالی را تحت تاثیر قرار داده است.
اعضای سازمان همکاری شانگهای در بیانیه بیشکک اعلام کردند از «یک نظام تجاری چندجانبه باز، شفاف، عادلانه، فراگیر و غیرتبعیضآمیز» حمایت میکنند؛ نظامی که بر اصول و قواعد پذیرفتهشده بینالمللی استوار باشد، توسعه اقتصادی جهانی را تقویت کند، دسترسی عادلانه به بازارها را تضمین کند و برخورداری کشورهای در حال توسعه از رفتار ویژه و متمایز را مورد توجه قرار دهد.
کشورهای عضو همچنین اعلام کردند راهبرد «توسعه اقتصادی سازمان همکاری شانگهای تا سال ۲۰۳۰» را برای تعمیق همکاریهای اقتصادی اجرا خواهند کرد و به «گفتوگوی عملی برای تقویت همکاریهای مالی» ادامه خواهند داد.
در شرایط اختلال در بازار جهانی انرژی به دلیل جنگ در ایران، اعضای سازمان همکاری شانگهای همچنین از «گسترش همکاری فراگیر و متقابلاً سودمند در حوزه انرژی» حمایت کردند و بر اجرای «راهبرد همکاری انرژی کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای تا سال ۲۰۳۰» توافق کردند.
همچنین رهبران سازمان همکاری شانگهای در بیانیه بیشکک متعهد شدند با «تروریسم، جداییطلبی و افراطگرایی» مقابله کنند. در این بیانیه آمده است: «کشورهای عضو تروریسم را در تمامی اشکال و مظاهر آن بهشدت محکوم میکنند، تاکید دارند که استانداردهای دوگانه در مبارزه با تروریسم غیرقابل قبول است و از جامعه بینالمللی میخواهند با تروریسم، از جمله جابهجایی فرامرزی تروریستها، مقابله کند.»
اهمیت موضع هند در بیانیه بیشکک
به گزارش ایرنا، اهمیت «بیانیه بیشکک» تنها در محکومیت حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران یا مخالفت سازمان همکاری شانگهای با تحریمهای یکجانبه غرب نیست و یکی از مهمترین جنبههای آن، امضای این بیانیه از سوی هند است؛ کشوری که هم روابط راهبردی نزدیکی با آمریکا دارد و هم از شرکای مهم اسرائیل به شمار میرود.
«تریتا پارسی»، تحلیلگر مسائل ایران، در واکنش به این بیانیه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این موضوع بسیار مهم است، بهویژه از آنجا که هند به عنوان متحد آمریکا و اسرائیل نیز آن را امضا کرده است.» او افزود که رهبران سازمان همکاری شانگهای در بیانیه مشترک خود جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و تحریمهای غرب علیه برخی اعضای این سازمان را محکوم کردهاند.
اهمیت این موضع را میتوان فراتر از یک اعلام همبستگی سیاسی دانست. هند در سالهای اخیر تلاش کرده میان روابط راهبردی خود با واشنگتن و تلآویو از یک سو و منافع گسترده اقتصادی و ژئوپلیتیکی با روسیه، ایران و سایر قدرتهای آسیایی از سوی دیگر توازن برقرار کند. در این صحنه، قرار گرفتن نام هند در کنار چین، روسیه، ایران و پاکستان در بیانیهای که به صراحت حملات نظامی به خاک ایران را ناقض اصول حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل میداند، نشان میدهد که شکاف میان کشورهای غیرغربی و مواضع آمریکا در قبال جنگ ایران، هرچند الزاماً به معنای شکلگیری یک ائتلاف ضدآمریکایی نیست اما بیانگر کاهش آمادگی برخی قدرتهای بزرگ برای پذیرش یکجانبه روایت واشنگتن درباره جنگ است.
از سوی دیگر، بیانیه بیشکک را باید در چارچوب تلاش گستردهتر سازمان همکاری شانگهای برای تثبیت نقش خود در نظم بینالمللی در حال تغییر دید. این سازمان در کنار محکومیت حملات به ایران، بر حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها، حلوفصل سیاسی و دیپلماتیک مناقشات، مخالفت با اقدامات قهری یکجانبه و حق ایران برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای تاکید کرده است.
حضور همزمان چین، روسیه، هند، پاکستان و ایران در پشت این موضع، نشان میدهد که موضوع جنگ ایران به یکی از عرصههای مهم رقابت بر سر قواعد نظم بینالمللی تبدیل شده است؛ رقابتی که در آن کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای میکوشند بر این اصل تاکید کنند که استفاده از زور، تحریمهای یکجانبه و تعیین تکلیف مسائل امنیتی خارج از سازوکارهای چندجانبه، نباید به قاعدهای عادی در روابط بینالملل تبدیل شود.
شاید مهمترین پیام بیانیه بیشکک برای واشنگتن این باشد که حتی کشورهایی که با آمریکا روابط راهبردی دارند، الزاماً در همه بحرانها حاضر نیستند در کنار واشنگتن قرار گیرند. امضای هند، در کنار مواضع چین و روسیه، به این بیانیه وزن سیاسی بیشتری میدهد و نشان میدهد که مخالفت با جنگ و تاکید بر راهحل دیپلماتیک در قبال ایران، دامنهای فراتر از متحدان سنتی تهران پیدا کرده است.
البته طبیعی است که این موضع به معنای شکلگیری یک جبهه متحد در برابر آمریکا نیست. هند همچنان منافع گستردهای در روابط خود با واشنگتن و اسرائیل دارد و اعضای سازمان همکاری شانگهای نیز در بسیاری از موضوعات اختلافات جدی با یکدیگر دارند. اهمیت بیانیه در همین نقطه قابل خلاصه است: کشورهایی با منافع و روابط خارجی متفاوت، در یک موضوع مشخص که مخالفت با جنگ و اقدامات یکجانبه علیه ایران است، به موضع مشترکی رسیدهاند.
«بیانیه بیشکک» را میتوان نشانهای از تغییر در محیط دیپلماتیک پیرامون جنگ ایران دانست؛ تغییری که در آن، محکومیت حملات به ایران دیگر تنها موضع تهران و متحدان نزدیکش نیست و حتی قدرتهایی که با آمریکا و اسرائیل روابط راهبردی دارند نیز در چارچوب چندجانبهگرایی، حاضر به تایید کامل رویکرد نظامی واشنگتن نیستند.
