استفاده از راهکارهای تازه ارزی رئیسکل برای ساماندهی دلار
بر اساس گزارش ایسنا، بازار ارز در هفتههای اخیر تحت تأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی و غیراقتصادی، از جمله افزایش انتظارات تورمی، تحولات سیاسی و رشد تقاضای احتیاطی و سفتهبازانه، با نوسانات قابل توجهی مواجه شده است. در این شرایط، یکی از سوالات اساسی این است که بانک مرکزی چه ابزارهایی برای مداخلات خود در بازار در اختیار دارد و چگونگی این مداخلات میتواند بر روند نرخ ارز تأثیر بگذارد؟
عبدالناصر همتی - رئیسکل بانک مرکزی - در جدیدترین سخنانش اذعان کرد که با وجود شرایط بحرانی و محدودیتهای شدید خارجی، تأمین ارز برای واردات در مقایسه با سال گذشته تنها ۱۵ درصد کاهش یافته است؛ همچنین بخشی از این افت ناشی از کاهش حجم واردات و تقاضای تجاری برای ارز بوده است.
به گفته همتی، در این مدت، بانک مرکزی ذخایر خود را تقویت کرده و منابع موجود برای برآورده کردن نیازهای تجاری کشور در سناریوهای آتی کافی است.
عرضه ارز؛ اصلیترین و مستقیمترین ابزار
یکی از شناختهشدهترین شیوههای بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز، کار با منابع ارزی و تنظیم میزان عرضه ارز در بازار است. بانک مرکزی میتواند با توجه به شرایط، از ذخایر و منابع ارزی خود برای پاسخگویی به تقاضا و جلوگیری از نوسانات غیرمعقول بهرهبرداری کند.
شایان ذکر است که مداخله ارزی همواره به معنای عرضه مداوم و فراوان ارز نیست. در مواقعی که بخش عمدهای از تقاضا ناشی از انتظارات و نگرشهای هیجانی باشد، حتی یک مداخله محدود و هدفمند میتواند پیام سیاستگذار را به بازار منتقل کند.
همتی همچنین تصریح کرده که هر زمان نرخها از واقعیتهای بنیادی اقتصادی فاصله بگیرند و نوسانات انتظاری افزایش یابند، بانک مرکزی با قدرت و به موقع به بازار مداخله خواهد کرد و زمان، شیوه و حجم این مداخله را بر حسب شرایط بازار تعیین مینماید.
مرکز مبادله؛ بستر رسمی مدیریت عرضه و تقاضا
ابزار حیاتی دیگر بانک مرکزی، بازار رسمی ارز و مرکز مبادله ارز و طلای ایران است. این بازار میتواند به عنوان محلی برای کشف قیمت، عرضه ارز صادرکنندگان و تأمین ارز مورد نیاز واردکنندگان عمل کند و از انتقال تمام تقاضای تجاری به بازار غیررسمی جلوگیری کند.
در واقع، هرچه سهم معاملات تجاری واقعی در بازار رسمی بیشتر باشد، احتمال تفکیک تقاضای واقعی از تقاضای سفتهبازانه نیز افزایش مییابد. همچنین، مقررات مربوط به بازار ارز تجاری اختیاراتی را برای ناظر بازار در نظر گرفته است تا بتواند دامنه نوسان را مدیریت و برخی معاملات را محدود یا در شرایط خاص متوقف کند.
مدیریت تقاضا؛ وجه دیگر مداخله ارزی
علاوه بر افزایش عرضه، مدیریت تقاضا نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. بخشی از تقاضای بازار ارز مرتبط با نیازهای تجاری و واقعی است، در حالی که بخش دیگری از آن به انگیزه حفظ ارزش دارایی، سفتهبازی یا نگرانی نسبت به آینده برمیگردد.
همتی بر این باور است که در شرایطی که تقاضای تجاری با کمبود جدی ارز مواجه نیست، بخش عمدهای از فشار در بازار ناشی از افزایش تقاضای احتیاطی، سفتهبازانه و خروج سرمایه است. این تقاضا حساس به اخبار و انتظارات است و میتواند به سرعت افزایش یا کاهش یابد.
بنابراین، بانک مرکزی نمیتواند تنها با عرضه ارز تمام مسائل را حل کند و نیاز به ابزارهایی است تا این نوع تقاضا به بازارهای رسمی و مالی سوق یابد.
ابزارهای مالی؛ بدل خرید ارز نقدی
در این راستا، رئیسکل بانک مرکزی از مجموعهای از ابزارهای رسمی برای پوشش ریسک و حفظ ارزش داراییهای مردم خبر داده است. به گفته وی، هدف این است که تقاضای احتیاطی حتماً به بازار نقدی ارز منتقل نشود.
اختیار معامله سکه یکی از این ابزارها است که همتی به آن اشاره کرده و از فعال شدن آن در ایام آینده خبر داده است. استفاده از ابزارهای مشتقه این امکان را فراهم میآورد که افراد و فعالان اقتصادی به جای خرید مستقیم ارز یا طلا و افزایش فشار بر بازار نقدی، از این ابزارها برای پوشش ریسک کاهش ارزش داراییهای خود استفاده کنند.
این رویکرد در سیاستگذاری بسیار حائز اهمیت است؛ زیرا اگر تقاضای سرمایهای و احتیاطی در بازارهای مالی رسمی پاسخگو باشد، فشار کمتری به بازار نقدی ارز تحمیل خواهد شد.
تجربههای گذشته بانک مرکزی در سیاستهای ارزی نیز اثبات کرده است که ابزارهایی مثل پیشفروش ارز، معاملات مشتقه، عرضه سکه و اوراق مرتبط با ارز و طلا میتوانند در مدیریت انتظارات تأثیرگذار باشند. به موازات بازار نقدی، توسعه ابزارهای مالی به سیاستگذار این امکان را میدهد که بخشی از ریسکهای آتی را به بازار سرمایه و ابزارهای قراردادی منتقل کند.
از منظر اقتصادی، این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که عامل اصلی افزایش نرخ ارز، کمبود واقعی ارز برای واردات نباشد، بلکه انتظارات افزایشیابنده و نگرانی از آینده باشد. در چنین وضعیتی، عرضه فیزیکی ارز ممکن است تنها تأثیر کوتاهمدت داشته باشد، اما فراهم کردن امکان پوشش ریسک میتواند بخش مهمی از تقاضای احتیاطی را از بازار نقدی خارج سازد.
در نهایت میتوان گفت اظهارات اخیر همتی بیشتر از آنکه تنها وعده تزریق ارز به بازار باشد، پیامدهنده این نکته است که بانک مرکزی ابزارهایی برای مدیریت نوسانات در اختیار دارد و در صورت فاصله گرفتن نرخ ارز از واقعیتهای بنیادی، آمادهی استفاده از آنها خواهد بود. موفقیت این سیاست اما به میزان منابع ارزی، اعتبار سیاستگذار در نزد فعالان اقتصادی و مهمتر از همه توانایی بانک مرکزی در مدیریت انتظارات وابسته خواهد بود.
انتهای پیام