بازار ۱۰۵ هزار میلیارد تومانی فیلترشکنها/بازدیدهای میلیاردی از محتوای مرتبط با فیلترشکن
به نقل از ایسنا، یک تحقیق آماری اخیر در مورد سهم کاربران پولی، نوسانات نرخ فیلترشکنها در زمانهای مختلف و برآورد گردش مالی سالانه این خدمات، نشاندهنده این نکته است که فیلترشکنها در مدت ۱۵ ماه گذشته به بخشی پرهزینه از زندگی دیجیتال کاربران ایرانی تبدیل شده و از یک ابزار جانبی برای دسترسی به اینترنت به یک نیاز ضروری بدل گشتهاند؛ بازاری که قیمت، عرضه و تقاضای آن بهطور مستقیم تحت تأثیر محدودیتهای اینترنت قرار دارد.
یافتههای گزارش دیتاک بر پایه تحلیل مجوعهای از ۱۲۵ هزار محتوا، بررسی کانالهای تلگرامی و دادههای حاصل از نظرسنجی ملی بنا شده است. اطلاعات مرتبط با قیمت نیز از تبلیغات فروش فیلترشکن در کانالهای تلگرامی گردآوری شده و شامل نظرات کاربران نهایی و میانگین قیمتهاست.
۳۰ میلیارد بازدید از محتوای مرتبط با فیلترشکن
این بررسیها حاکی از آن است که محتوای مرتبط با فیلترشکنها در تلگرام در طی ۱۵ ماه تحقیق، بیش از ۳۰ میلیارد بار مشاهده شده است. رصد و جمعآوری اطلاعات از ابزارها و مسیرهای دسترسی به اینترنت به شیوهای ثابت در استفاده کاربران تبدیل شده است. همچنین، الگوی توزیع محتوا و سرعت بالای انتشار اطلاعات در تلگرام موجب گشته است که دادهها بهصورت بارزتری در ایران منتشر شوند و تحلیل دادههای این پلتفرم تصویری از انگیزهها و گرایشهای جامعه ارائه دهد.
افزایش توجه به فیلترشکن بیشتر از دلار
دادههای این گزارش نشان میدهد که توجه کاربران به محتوای مرتبط با فیلترشکن، از توجه آنان به دلار فراتر رفته است. نسبت توجه به دلار و فیلترشکن در این بررسی ۸ به ۱۰ اعلام شده است. بر اساس ارزیابیهای صورتگرفته، با اینکه دلار هنوز هم ابزاری کلیدی برای پیگیری فشارهای اقتصادی به شمار میرود، در زمانهای بحرانی، میزان توجه عمومی به فیلترشکن به طور قابل توجهی افزایش مییابد؛ چراکه دسترسی به اینترنت آزاد به یکی از الزامات روزمره کاربران تبدیل شده است.
بر اساس یافتههای این گزارش، ۷۵ درصد از کاربران ایرانی از فیلترشکن استفاده میکنند؛ یعنی از هر چهار کاربر، سه نفر برای دسترسی به اینترنت از این ابزار استفاده میکنند. این میزان استفاده، سبب گردیده که فیلترشکنها به جای یک ابزار محدود، به یک پدیده گسترده در زندگی دیجیتال ایرانیان تبدیل شوند و از بین هر سه کاربر فیلترشکن، حداقل یک نفر به دریافت این خدمات هزینه پرداخت میکند.
این یافته نمایانگر شکلگیری یک بازار اقتصادی بزرگ است؛ بازاری که هزینه آن بهطور مستقیم به سبد مخارج خانوارها اضافه گردیده است. دیتاک برای تبیین بهتر این فشار اقتصادی، هزینه یک گیگابایت فیلترشکن را معادل قیمت یک نان بربری در نظر گرفته و بر این نکته تأکید کرده است که فیلترشکن به یکی از اقلام ثابت در سبد هزینههای برخی خانوارهای شهری تبدیل شده است.
روند صعودی قیمت در زمانهای اختلال و قطعی اینترنت
تحلیل روند قیمتها نشان میدهد بازار فروش فیلترشکن بسیار به تغییرات دسترسی به اینترنت واکنش نشان میدهد. بر اساس این گزارش، در طولانیترین دوره قطع اینترنت، هزینه متوسط هر گیگابایت فیلترشکن به ۳۹۰ هزار تومان افزایش یافته و در ساعات اوج تقاضا، قیمتها به ۲ میلیون تومان برای هر گیگ نیز رسیده است. پس از برقراری مجدد اینترنت بینالملل، اگرچه قیمتها روند کاهشی به خود گرفت، با این حال در سطحی معادل ۴.۸ برابر قیمتهای ابتدایی، یعنی بهار ۱۴۰۴، تثبیت گردید.
همچنین، این گزارش خاطرنشان میکند که روند قیمتها در دیماه ۱۴۰۴ به دلیل قطع کامل شبکه و نبود امکان ارائه خدمات توسط فروشندگان فیلترشکن قابل محاسبه نبوده است.
افزایش قیمت بستههای ۳۰ گیگابایتی به ۲۳۴ برابر
یکی از برجستهترین نتایج این گزارش به قیمت بستههای ۳۰ گیگابایتی مربوط میشود. قیمت این بسته که پیش از اسفند ۱۴۰۴ حدود ۵۰ هزار تومان بود، در خلال دوره «اوج خاموشی» به ۱۱ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان رسید.
بدین ترتیب، قیمت این بسته در اوج خاموشی نسبت به بهار ۱۴۰۴ با افزایش ۲۳۴ برابری روبرو شد. پس از برقراری مجدد نیز قیمت آن به حدود ۲۴۰ هزار تومان کاهش یابد؛ رقمی که هنوز بهمراتب از قیمتهای پیش از بحران فراتر است. این گزارش تغییرات قیمت را بهعنوان نشانهای از تبدیل دسترسی به اینترنت بینالمللی به یک نیاز هزینهبر برای بخشی از جامعه مطرح میکند؛ به گونهای که خرید یک بسته ۳۰ گیگابایتی فیلترشکن در اوج خاموشی معادل هزینه بیش از ۲۳۰ نان خانوار به حساب میآید.
گردش مالی ۱۰۵ همتی در بازار فیلترشکنها
برآوردهای انجام شده در این گزارش نشان میدهد که حجم احتمالی بازار سالانه فیلترشکنها به حدود ۱۰۵ همت، معادل ۱۰۵ هزار میلیارد تومان میرسد. در این محاسبات، کف این بازار ۳۱ همت و سقف آن ۱۶۴ همت برآورد شده است. همچنین، توضیحات گزارش میدهد که حتی با در نظر گرفتن استفاده مشترک از یک فیلترشکن میان حداقل دو نفر، کف این بازار نیز همچنان بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان در سال خواهد بود.
براساس محاسبات مبتنی بر دادههای معتبر نظرسنجی، اندازه بازار در حدود ۶۱ تا ۱۶۴ همت برآورد میشود. این ارقام هیچگونه کمک مالی و بودجههایی را که خدمات فیلترشکن رایگان برای کاربران ایرانی از منابع بینالمللی دریافت میکنند در برنمیگیرد. بهطور کلی، یافتهها نشان میدهد که محدودیتهای اینترنت علاوه بر ایجاد دشواری در دسترسی کاربران، یک اقتصادی بزرگ و غیرشفاف در ارتباط با ابزارهای عبور از فیلترینگ شکل داده است؛ اقتصادی که هزینه نهایی آن بهطور مستقیم از سوی شهروندانی پرداخت میشود که برای انجام فعالیتهای روزمره، ارتباطی و حرفهای خود به اینترنت بینالمللی نیاز دارند.
انتهای پیام