برنامهای برای کاهش وابستگی به واردات برنج و روغن/تولید محصولات اساسی با مصرف آب کمتر
به نقل از ایسنا، بخش کشاورزی ایران با مسألهای چالشبرانگیز مواجه است: چگونه میتوان در شرایط بحران آب و نوسانات اقلیمی، تولید محصول را افزایش داد و در عین حال وابستگی به واردات را به حداقل رساند؟ هر سال نزدیک به یک میلیون تن برنج به کشور وارد میشود و بخش عمده نیاز به دانههای روغنی از خارج تأمین میگردد، همچنین واردات نهادههای دامی همچنان یکی از مشکلات مهم این حوزه است.
در حال حاضر، سازمان تات از آزمایش ارقام برنجی با قابلیت تولید ۱۰ تا ۱۲ تن در هکتار، توسعه کشت گیاه کاملینا که مصرف آب کمتری دارد و بررسی امکان جایگزینی سورگوم به جای ذرت که مصرف آب آن نصف است، سخن میگوید. رئیس این سازمان در گفتوگو با ایسنا، به تشریح جزئیات این برنامهها پرداخته و به پرسشهایی درباره گسترش آفات جدید، کیفیت سموم داخلی و حواشی مربوط به واگذاری سازمان تات پاسخ داد.
غلامرضا گلمحمدی- معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی- در حضور در خبرگزاری ایسنا، پیرامون اقدامات انجامشده برای افزایش تولید محصولات اساسی با صرفهجویی در آب توضیح داد: در سازمان تات تلاش داریم که مسئلهمحوری به یک رویکرد جامع تبدیل شود و برای حل هر تنش در این حوزه، همه ذینفعان و بخشهای مرتبط را به همکاری دعوت کنیم. بحران آب یکی از چالشهای اصلی کشور به شمار میرود و به همین دلیل تقریبا تمامی برنامههای تحقیقاتی و اصلاحی سازمان تحت تأثیر این نکته طراحی و به مرحله اجرا درآمدهاند.
وی در خصوص دستاوردهای این سازمان در زمینه برنج گفت: ما در سال ۱۴۰۳ رقم جدیدی از برنج را به عرضه خواهیم گذاشت. این رقم در شرایط معمول کشت و آبیاری، از کیفیتی مشابه برنجهای با کیفیت ممتاز برخوردار است، اما در هر هکتار تقریباً دو تن عملکرد بیشتری را ارائه میدهد و تولید شلتوک آن به شش تن در هکتار میرسد.
رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی افزود: این رقم جدید برنج در صورت مواجهه با کمآبی و تنشهای آبی در انتهای فصل نیز میتواند با صرفهجویی حدود ۲۰۰۰ مترمکعب آب در هر هکتار کشت شود. این قابلیت بهویژه با توجه به کمبود آب در مراحل پایانی فصل کشت برنج، از اهمیت بسزایی برخوردار است.
گلمحمدی بر ضرورت انتقال سریع دستاوردهای پژوهشی به عرصه تولید تأکید کرد و ادامه داد: یکی از سیاستهای سازمان تات بر این اساس است که دانش و فناوری تولیدشده باید در کوتاهترین زمان ممکن به دست کشاورزان برسد. رقم برنج جدید سال گذشته در حدود ۱۰۰۰ هکتار کشت شد و امسال نیز ۲۰۰۰ هکتار برای تولید بذر آن در نظر گرفته شده است. در حالی که توسعه یک رقم جدید به چند سال زمان نیاز دارد، برنامه ما برای افزایش سطح زیرکشت این رقم در حال پیگیری است.
وی به بررسی ارقام خارجی برنج نیز اشاره نمود و گفت: کشور سالانه نزدیک به یک میلیون تن برنج، عمدتاً از انواع باسماتی و پاکستانی، وارد میکند. از اینرو، ۱۴ رقم خارجی برنج وارد و بهصورت آزمایشی در شرایط اقلیمی کشور کشت شدهاند تا میزان سازگاری، کیفیت و عملکرد آنها مورد ارزیابی قرار گیرد.
رئیس سازمان تات افزود: در صورت مثبت بودن نتایج این ارزیابیها، میتوان ارقام مناسبتری را برای کشت داخلی وارد چرخه تولید کرد. این ارقام باید نهتنها با ذائقه مصرفکنندگان ایرانی سازگار باشند، بلکه باید نیز در برنامههای اصلاحی برنج کارایی داشته باشند.
وی با اشاره به اینکه برخی از این ارقام ظرفیت تولید بین ۱۰ تا ۱۲ تن در هکتار را دارند، بیان کرد: اگر بتوانیم از ظرفیتهای ژنتیکی این ارقام در برنامههای اصلاحی داخلی بهرهبرداری کنیم و نتایج موفقیتآمیزی کسب نماییم، دستیابی به خوداتکایی حدود ۹۰ درصدی که در برنامه هفتم توسعه تأکید شده، ممکن خواهد بود و حتی حرکت به سمت خودکفایی برنج هم امکانپذیر خواهد گشت. گلمحمدی همچنین یکی از راهکارهای کاهش وابستگی به واردات برنج را توسیع کشت ارقام پرمحصول داخلی معرفی کرد و گفت: ارقام پرمحصول داخلی، حتی اگر نسبت به ارقام ممتاز ایرانی از نظر کیفیت پخت ضعف داشته باشند، اما از کیفیت بهتری نسبت به بسیاری از برنجهای وارداتی برخوردارند. اگر دولت از این برنامه حمایت کند، این توانایی وجود دارد تا دستکم ۵۰ درصد از سطح زیرکشت برنج کشور را به ارقام پرمحصول داخلی تخصیص دهیم.
خودکفایی در برنج به شرط کشت قراردادی
وی همچنین اجرای کشت قراردادی را یکی از شروط موفقیت این برنامه برشمرد و افزود: محصول کشاورز باید قبل از برداشت، خریدار مشخصی را داشته باشد و پرداخت مطالبات او نیز بهموقع انجام شود. مشکلات و محدودیتهای مالی دولت قابل درک هستند، اما کشاورزی که محصولش را تولید کرده نباید برای دریافت مطالباتش مدت زیادی در انتظار بماند. اگر بازار فروش ارقام پرمحصول تضمین شود و محصول روی زمین کشاورز نماند، میتوان بهراحتی بخش قابل توجهی از واردات برنج را کاهش داده و به ایجاد درآمد برای کشاورزان کمک کرد. درآمد برای کشاورز اهمیت بسیار بالایی دارد و هرگاه یک رقم پرمحصول درآمد بیشتری نسبت به رقم با کیفیت اما کممحصول تولید کند، کشاورز نیز تمایل بیشتری به کشت آن خواهد داشت.
گلمحمدی تصریح کرد: با ترکیب کشت ارقام باکیفیت و ارقام پرمحصول و جایگزینی تولید داخلی با حدود یک میلیون تن برنج وارداتی، میتوان بخش عمدهای از نیاز کشور را تأمین نموده و از واسطهگریها، نوسانات و چالشهای موجود در بازار برنج جلوگیری کرد.
ادعای کیفیت بالاتر گندم وارداتی در مقایسه با گندم داخلی
گلمحمدی در پاسخ به ادعا درباره کیفیت بالاتر گندم وارداتی نسبت به تولیدات داخلی، بیان کرد: در برنامههای اصلاحی مرتبط با گندم، علاوه بر تولید ارقام متحمل به چالشهای زیستی و غیرزیستی، میزان پروتئین و گلوتن نیز از معیارهای اصلی ارزیابی ارقام به حساب میآید.
وی افزود: پروتئین تمامی ارقام گندم معرفی شده توسط سازمان تات که در کشور کشت میشوند، بالای ۱۲ درصد است و برخی از ارقام نیز دارای پروتئین ۱۳ تا ۱۴ درصد هستند. بنابراین کیفیت گندم تولیدی داخلی به هیچوجه پایینتر از گندم وارداتی نمیباشد و نتایج آزمایشگاهی، گزارشهای رسمی سازمان غله و بررسیهای انجام شده در سازمان تات این واقعیت را تأیید میکند.
گلمحمدی در خصوص عملکرد ارقام داخلی نیز گفت: بعضی از ارقام معرفی شده توسط محققان سازمان تات در سطح حدود ۴۰۰ هزار هکتار با عملکردی بالای هفت تن در هکتار در حال کشت هستند. با این حال، زمانبر بودن فرایند تولید هستههای اولیه بذر و تأمین بذر کافی برای کشاورزان به دلیل کمبود زمان سبب میشود که گسترش ارقام جدید بلافاصله پس از معرفی ممکن نباشد.
رئیس سازمان تات تأکید کرد که تمامی ارقام گندم کشتشده در مزارع کشور توسط این سازمان و مؤسسههای تحقیقاتی وابسته به آن معرفی و تولید شدهاند.
آیا خوداتکایی در تولید روغن امکانپذیر است؟
گلمحمدی در مورد وابستگی کشور به واردات روغن اظهار داشت: اگرچه خودکفایی کامل در تمامی محصولات امکانپذیر نیست، اما افزایش خوداتکایی در محصولات اساسی به منظور تأمین امنیت غذایی از اهمیت بخش ای برخوردار است. به همین دلیل، تولید ارقام پرمحصول و کمآببر دانههای روغنی و همچنین توسعه سطح زیرکشت آنها در حال اجراست.
وی در خصوص توسعه کشت کاملینا توضیح داد: این گیاه روغنی و کمآببر امکان تولید با حدود ۱۵۰ میلیمتر بارندگی و بهرهبرداری از آب سبز را دارد و برای کشت در زمینهای دیم نیز مناسب است. سطح زیرکشت کاملینا امسال به ۲۴ هزار هکتار رسیده و برنامه افزایش آن به ۴۰ هزار هکتار در روزهای آینده طراحی شده است. همچنین برای نخستین بار قیمتگذاری دانه کاملینا همانند کلزا انجام شده و تلاشهایی برای تکثیر بذر آن در حال شکلگیری است. در برنامه هفتم توسعه، تعیین ۴۰ درصد از نیاز کشور به دانههای روغنی از تولید داخل هدفگذاری شده و در صورت تحقق نیافتن کامل این هدف، باید حداقل ۲۵ تا ۳۰ درصد نیاز از تولید داخلی تأمین گردد.
جایگزینی سورگوم به جای ذرت
گلمحمدی در خصوص کاهش وابستگی به واردات نهادههای دامی اظهار داشت: سازمان تات تاکنون ۱۱ رقم گیاه علوفهای نظیر ماشک و خلر را معرفی نموده که هفت رقم آن مربوط به دو سال اخیر است. تولید بذر این گیاهان از ۴۰۰ کیلوگرم در سال ۱۴۰۲ به ۱۰۰ تن رسیده و سطح زیرکشت آنها در دو سال گذشته به ۱۱۴ هزار هکتار با تولید حدود ۵۰۰ هزار تن ماده خشک افزایش یافته است. هدف سازمان، افزایش سطح زیرکشت به ۵۰۰ هزار هکتار تا سال ۱۴۰۷ است.
وی در مورد امکان جایگزینی سورگوم کمآببر به جای ذرت بیان کرد: برنامههای اصلاحی برای کاهش میزان سلیس در ارقام سورگوم در دست انجام است و امسال نیز یک رقم خارجی با سلیس کمتر در ایستگاههای تحقیقاتی کاشت شده است. این رقم دارای دوره رشد ۳۵ تا ۴۰ روزه است و حدود نیمی از آب مصرفی ذرت را نیاز دارد و در برخی مناطق میتواند تا چهار چین محصول دهد.
رئیس سازمان تات افزود: عملکرد، کیفیت سیلاژ و ارزش تغذیهای این رقم تا پایان سال تحت ارزیابی قرار گرفته و در صورت تأیید و ثبت رسمی، از سال آینده به مرحله ترویجی وارد خواهد شد. پیشبینی میشود که طی یک تا دو سال آینده، امکان کشت گستردهتری برای آن فراهم شود و بخشی از ذرت مورد نیاز دام جایگزین گردد.
بازگردانی ضایعات و پسماند کشاورزی به چرخه مصرف
گلمحمدی در ادامه، به استفاده از ضایعات و پسماندهای کشاورزی در تولید خوراک دام به عنوان یکی دیگر از برنامههای دولت چهاردهم اشاره کرد و گفت: در حال حاضر یکی از کارخانههای خوراک دام در یکی از استانهای غربی کشور، به تولید سالانه حدود ۳۰۰۰ تن خوراک دام با استفاده از ضایعات و پسماندهای کشاورزی میپردازد.
آفات نوظهور در پی تغییرات اقلیمی
رئیس سازمان تات در خصوص تأثیر کمآبی، خشکسالی و نوسانات اقلیمی بر گسترش آفات گفت: تغییرات اقلیمی تأثیر قابل توجهی بر جمعیت و الگوی پراکنش آفات دارند؛ بهطوریکه برخی گونههایی که پیشتر بهعنوان آفت اقتصادی شناخته نمیشدند، اکنون به طور قابل توجهی خسارتزا شدهاند. همچنین آفات جدیدی به کشور وارد شدهاند و مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی برنامههایی مشخص برای شناسایی و کنترل آفات نوظهور قبل از گسترششان در نظر دارد.
گلمحمدی بهخصوص از سرخرطومی حنایی خرما به عنوان یکی از این آفات یاد کرد و اظهار داشت: روشهایی برای کنترل و درمان درختان آلوده شناسایی شدهاند و روشهای مشخصی برای تشخیص زودهنگام نیز در دست توسعه است. در حال حاضر، حدود ۸۰ درصد از درختان آلوده شناسایی شده در هفت استان خرماخیز کشور تحت درمان قرار گرفتهاند.
کاهش سموم خطرناک به ۲۰ درصد
معاون وزیر جهاد کشاورزی پیرامون کیفیت آفتکشهای داخلی عنوان کرد: بررسیها نشان نمیدهد که کیفیت عمومی این محصولات پایین باشد و تنها در مطالعات انجام شده، کمتر از پنج درصد از این محصولات کارایی لازم را نداشتند. عواملی مانند زمان و روش سمپاشی، تراکم و مرحله رشد آفت، نوع دستگاه و کیفیت آب نیز بر اثربخشی سموم تأثیرگذارند؛ لذا کاهش کارایی را نمیتوان تنها به کیفیت آفتکش نسبت داد. کنترل حدود ۸۰ درصد جمعیت آفت با یک بار سمپاشی معمولاً قابل قبول است و تأخیر در شناسایی و افزایش تراکم آفت میتواند اثر بخشی سمپاشی را کاهش دهد. به صورت کلی، آفتکشهای موجود دارای کیفیت و اثربخشی مناسبی هستند، به جز مواردی که شامل محصولات قاچاق یا دستکاریشده است.
رئیس سازمان تات یادآور شد: در گذشته حدود ۸۰ درصد آفتکشهای مصرفی در کشور پرخطر و تنها ۲۰ درصد از آنها کمخطر بودند، اما به تازگی این نسبت تغییر کرده و سهم آفتکشهای پرخطر به حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است. سازمان تات و سازمان حفظ نباتات نیز بهدنبال کاهش هرچه بیشتر این سهم هستند.
واگذاری بخشی از سازمان تات به بخش خصوصی؛ آیا این امکانپذیر است؟
گلمحمدی در خصوص واگذاری بخشهایی از سازمان تات به شرکتهای خصوصی یا دانشبنیان تصریح کرد: موضوع واگذاری سازمان تات در حال حاضر مطرح نیست. طبق بند «ث» ماده ۳۳ برنامه هفتم پیشرفت، دولت موظف به بازطراحی ساختار و وظایف سازمان تات و مؤسسههای وابسته برای افزایش اثربخشی، حذف وظایف موازی و افزایش نقش بخش غیر دولتی است. هدف از این بازطراحی، بهکارگیری نظاممند ظرفیت دانشگاهها، پژوهشگران و شرکتهای خصوصی و دانشبنیان است. در حال حاضر ۳۴ مرکز رشد در مجموعه مراکز تحقیقاتی سازمان فعال بوده و شرکتهای دانشبنیان و واحدهای فناور در آنها مستقر هستند. پارک علم و فناوری کشاورزی و منابع طبیعی نیز بستری برای توسعه این همکاریها فراهم کرده است.
رئیس سازمان تات تأکید کرد: هیچ مرکز، بخش یا اراضی از سازمان واگذار نخواهد شد و وظایف حاکمیتی نظیر نظارت و ثبت نهادهها، حفاظت از منابع ژنتیکی و ایمنی زیستی نیز قابل واگذاری نیست.
گلمحمدی با اشاره به اینکه سازمان تات از مشارکت تمامی پژوهشگران استقبال میکند، اظهار داشت: تنها ۱۷ درصد از اعضای هیئت علمی حوزه کشاورزی و منابع طبیعی کشور در سازمان تات و ۸۳ درصد در دانشگاهها و سایر مراکز پژوهشی فعالیت دارند. هدف این است که از این ظرفیت علمی برای انجام پژوهشهای مسئلهمحور و ارائه نتایج مؤثر در مزرعه استفاده شود.
انتهای پیام