هشدار در مورد ادعاهای غیرعلمی طب سنتی در فضای مجازی/ کارآزمایی بالینی ۷۰ درصد از تحقیقات

حسین رضایی‌زاده در روز دوشنبه ۱۶ شهریور در یک نشست خبری با خبرنگاران در کرمان، به گستردگی نیازهای جامعه به خدمات طب ایرانی اشاره کرد و گفت: رسانه‌ها می‌توانند در افزایش سطح آگاهی عمومی، آموزش صحیح جامعه و مدیریت مؤثر فضای مجازی نقش بسزایی ایفا کنند.

وی اظهار داشت که واقعیت استفاده از طب سنتی و فرآورده‌های طبیعی در جامعه غیرقابل انکار است و این موضوع را می‌توان از دو زاویه مورد بررسی قرار داد؛ از یک سو، بهره‌گیری مردم از ظرفیت‌های دانش بومی و ملی، یک فرصت اساسی برای کشور محسوب می‌شود، اما از سوی دیگر، اگر این حوزه به‌طور علمی، ایمن و مؤثر سازماندهی نشود، ممکن است سلامت بیماران را به خطر اندازد.

اینکه گیاهی است به معنای اینکه بی‌ضرر است نیست

رئیس مرکز طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت، یکی از بزرگ‌ترین باورهای نادرست در جامعه را این تصور دانست که فرآورده‌های گیاهی و طبیعی از هرگونه ضرری مبرا هستند و تأکید کرد: فرض بر این‌که یک محصول چون گیاهی یا طبیعی است، حتی اگر خاصیت درمانی نداشته باشد بی‌ضرر هم خواهد بود، یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات است.

رضایی‌زاده ادامه داد: گسترش این نوع تفکر می‌تواند به شکل‌گیری خطرات قابل توجه و بالفعل برای سلامت جمعیت منجر شود. به ویژه در شرایطی که مردم به دلیل تمایل یا اعتماد به داروهای طبیعی و گیاهی، ممکن است به راحتی تحت تأثیر ادعاهای نادرست قرار گیرند.

وی با اشاره به فعالیت گسترده افرادی که عمدتاً تخصص کافی ندارند در فضای مجازی، اعلام کرد: امروز با سیل عظیمی از ادعاهای مربوط به انواع داروها، روش‌های درمانی و توصیه‌های سلامتی در بستر اینترنت مواجه هستیم که برخی از آنها فاقد شواهد علمی معتبر هستند.

وی ادامه داد: گهگاه تبلیغاتی منتشر می‌شود که یک روش درمانی را برای بیماری‌های فراوانی، حتی ده‌ها یا صدها بیماری تجویز می‌کند، در حالی که منبع این ادعاها مشخص نیست و معلوم نیست چه کسی ایمنی و اثربخشی آنها را تأیید کرده است.

رضایی‌زاده بر لزوم توسعه آموزش و پژوهش در حوزه طب ایرانی تأکید کرد و گفت: در حال حاضر حدود ۱۰۰۰ متخصص و دانشجو در رشته طب ایرانی در کشور داریم و همچنین پزشکانی وجود دارند که در دوره‌های کوتاه‌مدت این حوزه آموزش دیده‌اند.

وی ادامه داد: جامعه متخصصین طب ایرانی شامل پزشکانی است که دکتری تخصصی طب ایرانی دریافت می‌کنند و داروسازانی که در رشته داروسازی سنتی تحصیل می‌کنند، اما با این وجود، این ظرفیت‌ها همچنان با نیاز جمعیتی نزدیک به ۹۰ میلیون نفر فاصله زیادی دارند.

رئیس مرکز طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت، این شکاف را یکی از کمبودهای موجود در نظام ارائه خدمات دانست و گفت: چنین فاصله‌ای می‌تواند امکان سوءاستفاده را برای افرادی که صلاحیت ندارند فراهم کند؛ بنابراین، توسعه آموزش دانشگاهی، اجرای پژوهش‌های معتبر و ارائه خدمات استاندارد در این زمینه ضروری است.

وی به تعریف طب سنتی و جایگاه آن در نظام سلامت نیز اشاره کرد و توضیح داد: آنچه دارای سابقه تاریخی و فرهنگی است و در زندگی روزمره مردم یک کشور ریشه دارد، در مفهوم اجتماعی طب سنتی قرار می‌گیرد؛ اما هر روش درمانی که توسط علم بررسی و با رعایت اصول ایمنی و اثربخشی ارزیابی شود، می‌تواند به تدریج در نظام پزشکی جاری شود.

رضایی‌زاده تأکید کرد: اصالت تاریخی و فرهنگی یک روش درمانی اهمیت دارد، اما استفاده از آن در نظام سلامت باید بر اساس شواهد علمی و ملاک‌های ایمنی و اثربخشی باشد.

وی افزود: در این رویکرد، برخی از روش‌های مبتنی بر طب ایرانی یا سایر نظام‌های طب سنتی می‌توانند در کنار درمان‌های پزشکی مرسوم و در بستر علمی مورد استفاده قرار گیرند؛ رویکردی که به نام پزشکی یکپارچه در سطح جهانی شناخته می‌شود.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های گیاهان دارویی و طب سنتی با اشاره به وضعیت پژوهش در این حوزه گفت: به طور متوسط حدود ۷۰ درصد از مطالعات و پژوهش‌هایی که در دانشکده‌ها و مراکز دانشگاهی طب ایرانی کشور انجام می‌شود، کارآزمایی‌های بالینی است.

وی توضیح داد: کارآزمایی بالینی به عنوان یکی از مهم‌ترین روش‌های تحقیق، امکان ایجاد زبان مشترک میان رویکردهای سنتی و پزشکی نوین را فراهم کرده و به ارزیابی دقیق‌تر اثر بخشی و ایمنی مداخلات کمک می‌کند.

رضایی‌زاده بیماری‌های گوارشی، تعدادی از بیماری‌های عصبی، سبک زندگی سالم، تأثیر مدیریت خواب و ورزش، بیماری‌های متابولیک مانند چاقی، کبد چرب، فشار خون و دیابت، علاوه بر موضوعات مرتبط با باروری و ناباروری و بهبود کیفیت زندگی بیماران سرطانی و مبتلا به ام‌اس را از مهم‌ترین محورهای مطالعه در این حوزه برشمرد.

وی اظهار داشت: بخشی از این تحقیقات به تولید فناوری جدید،產品 و حتی فرآورده‌های دارویی منجر شده و بعضی از این کالاها نیز مجوزهای لازم را از سازمان غذا و دارو دریافت و وارد بازار شده‌اند.

رئیس مرکز طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت با اشاره به جایگاه علمی ایران در زمینه طب سنتی گفت: در پنج سال اخیر، ایران در چهار سال متوالی در رتبه چهارم تولید علم در این حوزه در سطح جهانی قرار داشته است.
وی افزود: سال گذشته، ایران یک رتبه پایین‌تر رفت و پس از کشورهایی چون چین، هند و آمریکا، به جایگاه پنجم دست یافت.

رضایی‌زاده بر این نکته تأکید کرد که با توجه به ظرفیت‌های علمی و پژوهشی موجود، ارتقاء جایگاه ایران در این زمینه ممکن است، مشروط بر آنکه ظرفیت‌های پژوهشی، آموزشی و فناوری به صورت منسجم توسعه یابند.

وی در ادامه به تحولات جدید ساختاری در حوزه طب ایرانی اشاره کرد و گفت: دفتر طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت از سال گذشته به مرکز طب ایرانی و مکمل ارتقا یافته و مسئولیت سیاست‌گذاری، مدیریت و برنامه‌ریزی حوزه طب ایرانی را بر عهده دارد.

رضایی‌زاده افزود: همچنین ستاد توسعه علوم و فناوری گیاهان دارویی و طب سنتی در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، وظیفه اجرای سند ملی گیاهان دارویی و طب سنتی را بر عهده دارد که در سال ۱۳۹۲ از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است.

وی ادامه داد: از اردیبهشت امسال و با توجه به توافق شورای عالی انقلاب فرهنگی، مدیریت و هماهنگی این دو بخش به شیوه‌ای یکپارچه و هماهنگ دنبال می‌شود تا حداکثر هم‌افزایی بین ظرفیت‌های وزارت بهداشت، معاونت علمی ریاست جمهوری و دیگر نهادهای مرتبط ایجاد گردد.

رضایی‌زاده از تدوین برنامه راهبردی مشترک وزارت بهداشت و معاونت علمی در این راستا خبر داد و گفت: در تهیه این برنامه سعی بر این شده که تصویری جامع از امکانات کشور ارائه و توسعه بخش‌های مختلف به طور متوازن دنبال شود.

وی آموزش، پژوهش، صنعت، داروسازی، فرآورده‌های طبیعی، شامل غذایی و دارویی، هوش مصنوعی، رسانه، آموزش عمومی و سبک زندگی سالم را از رتبه‌های اصلی این برنامه اعلام کرد.

وی تأکید کرد: هدف این نیست که فقط یک بخش از زنجیره توسعه یابد و سایر بخش‌ها عقب بمانند؛ برای نمونه، توسعه دارو بدون پیشرفت در صنعت، کنسرسیوم‌ها، توزیع و آموزش‌های ضروری به یک توسعه پایدار نخواهد انجامید.

رئیس مرکز طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت اعلام کرد: پس از ابلاغ این برنامه، هدایت، واگذاری، نظارت و حمایت از اجرای آن در قالب یک برنامه هماهنگ میان وزارت بهداشت و معاونت علمی خواهد بود.

رضایی‌زاده با اشاره به برگزاری نشست مشترک مدیران و مسئولان آموزشی کشور در تهران، توضیح داد: برنامه راهبردی برای مسؤولان دانشگاه‌ها و دانشکده‌های مرتبط ارائه شده و در آینده نزدیک فراخوان‌های رسمی از سوی معاونت علمی ریاست جمهوری منتشر خواهد گردید.

رئیس مرکز طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت همچنین در مورد ظرفیت دانشگاه علوم پزشکی کرمان گفت: این دانشگاه یکی از مراکز برجسته آموزشی، پژوهشی و درمانی طب ایرانی در کشور بوده و دارای دانشکده طب ایرانی است.

وی افزود: در حال حاضر در مجموع حدود ۲۲ تا ۲۳ مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی در حوزه طب ایرانی فعال هستند که برخی از آن‌ها دانشکده و برخی دیگر گروه‌های آموزشی‌اند.

رضایی‌زاده به توسعه زیرساخت‌های طب ایرانی در کرمان اشاره کرد و گفت: سلامتکده جدید طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی کرمان در حال تکمیل است و پیش‌بینی می‌شود در هفته‌های آتی آماده بهره‌برداری و ارائه خدمات گردد.

وی در ادامه، نقش رسانه‌ها را در ارتقاء سواد سلامت و مقابله با اطلاعات نادرست در حوزه طب ایرانی، بسیار حیاتی دانست و اظهار داشت: فضای مجازی علاوه بر فرصت‌های عظیم، هم‌چنین بستر انتشار سریع اخبار غلط و ادعاهای غیر علمی را نیز فراهم کرده است.

او با اشاره به اینکه معمولاً محتوای منفی و هیجانی بیشتر دیده و بازنشر می‌شود، ادامه داد: تولید محتواهای علمی و مثبت در حوزه سلامت باید به شکلی گسترده‌تر صورت گیرد تا بتواند با انبوه اطلاعات نادرست رقابت کند.

وی همچنین از طرح نهضت سواد سلامت‌آموزی صحبت کرده و افزود: تولید محتوای آموزشی برای بهورزان، سفیران سلامت، مراقبان سلامت، پزشکان، خانواده‌ها و مدارس در دستور کار قرار دارد.

رضایی‌زاده در نهایت تأکید کرد: اطلاع‌رسانی، آموزش عمومی و ترویج سبک زندگی سالم از محورهای اصلی برنامه راهبردی جدید است و رسانه‌ها می‌توانند در جلوگیری از سوءاستفاده از اعتماد مردم و راهنمایی جامعه به سمت گرفتن خدمات ایمن و مؤثر، نقشی کلیدی ایفا کنند.

انتهای پیام